Táýelsizdik pen Elbasy – egiz uǵym

Týǵan el­diń bir perzenti bolǵandyqtan eli­mizdiń tarıhyn túgendeı jú­­remiz, arǵy-bergi ótkeninen taǵy­lym alamyz. Jeriniń úlkendigi óziniń sory da bolǵan bul qa­zaq­tyń kórmegeni joq qoı. Qa­zaq­tyń tarıhyndaǵy eń aýyr so­ǵys Jońǵarııamen bol­ǵandyǵy belgili. 

Keıin Reseı bodandyǵyna ótke­nimizde de qazaqtyń sheke­si shylqı qoımaǵan. Qazaqtyń sońǵy hany Kenesary men Alash­tyń ardaqtysy Álı­han Bó­keıhanov bastaǵan azamat­ta­rymyzdyń barmaǵyn tistep ótkendigin bilemiz. Biz bul qasi­retten táýelsizdik alǵanda ǵana qutyldyq. Táýelsizdiktiń aq tańy qazaqty dúnıege qaıta ákeldi.

Tarıh qazaqtyń baǵyna Nursultan Nazarbaevtaı daraboz tulǵany tartý etti. Bul úshin Qudaıǵa myń qaıtara shúkirshilik.

Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaev­tyń qazaq halqyn esh­kim­ge kiriptar etpeıtindeı álem­ge áıgili, myqty memleket jasaı bilgendiginiń men tek bir qyryna ǵana toqtalǵym keledi.

Ol qazaq jeriniń tutastyǵyn saqtap qaldy. Elimizdiń shekara­sy táýelsizdikke deıin naqty bekitilmegendigi aıan. Álıhan Bó­keıhanov, Álimhan Ermekovteı Alash asyldarynyń Keńes óki­metiniń basshysy V.I.Lenınge qol qoıdyrǵan shekara bólinisi ke­ıinnen daý bolyp, talaı jerimiz kórshi elderge pyshaq ús­tinen bólinip kete jazdaǵanyn bilemiz.

Zańdy bekitilgen shekara – halyqaralyq quqyqtyń basty eki qaǵıdaty – shekaralardyń buljymastyǵy men memlekettiń aýmaqtyq tutastyǵyn saqtaýdyń kepili. Qazaqtyń ulan-ǵaıyr da­la­syn saqtap qalý, shekarany delımıtasııalaý men demar­kasııalaýda Elbasymyz Qy­taı, Reseı, О́zbekstan jáne Qyr­ǵyz­­stan memleketterimen keli­sýde ólsheýsiz eńbek sińirdi. Shek­tes memleketterdiń bárimen sheka­ralyq shepterdi anyqtap, qujat jú­zin­de bekittirýdiń basynda boldy, joǵary deńgeıdegi ke­lissózderde tabandylyq tanytty.

Qudaı qosqan kórshi elderdiń basshylarymen dıplomatııalyq jol taýyp, óte shetin máseleni syndarly saıasatymen beıbit she­ship aldy. Shekarany der kezinde aıqyndap almaǵannyń zardabyn búginde bir Ýkraına mysalynan aıqyn ańǵarýǵa bolady.

Kúni keshege deıin aǵaıynbyz dep júrgen eki memlekettiń ishi ala­taıdaı búlinip, halyqtar dos­tyǵyna syna qaǵyldy. Keshegi odaq­tas memleketter arasynda da jer daýyna baılanysty jan­jaldar áli jalǵasyp jatyr. Ashy­ǵyn aıtsaq, Elbasynyń ar­­qa­synda biz bul zobalańnan aman-esen óttik. Qazaqstannyń Tuń­ǵysh Prezıdentine iri derjavalarmen kelisimge kelý ońaı­ bol­maǵandyǵyn Mahmut Qasym­bekovtiń «Elin súıgen, eli súıgen El­basy» kitabynan mynadaı derekti oqyǵanda taǵy da kóz jet­ki­ze tústik.

«Borıs Nıkolaevıch marqum­men kezinde mynadaı da bir sóz­­ shar­pysýy bolypty. Eki el úshin kezinde Kaspııdiń ortaly­ǵyndaǵy shekara shebin aıqyndaý ońaıǵa túspegen. Árıne mundaı­da eshkimdi kinálaýdyń jóni joq. Qaı eldiń basshysy da jeme-jemge kelgende óz memleketi men halqynyń múddesin oılaıdy. Sol úshin tartysady.

Obaly ne kerek, jaǵdaıdy jan-­jaqty túsindirip, bultart­pas ýájderdi alǵa tartqan kezde Bo­rıs Nıkolaevıch sózge qulaq asyp, ádildik jaǵyna oıysyp, ıkemge kele bastaıdy eken. Bi­raq artynan ońasha qalǵanda, mı­nıs­trleri Borıs Nıkolaevıchti she­shiminen aınytyp qoıyp júripti. Sodan baryp onsyz da kúrdeli máseleniń túıinin tarqatý odan saıyn uzaryp, sozyla túsedi.

Kelissóz kýágerleriniń aıtýynsha, Nursultan Ábishuly osy joly da tuıyqtan jol taýyp ketedi.

– Borıs Nıkolaevıch, – deıdi Nursultan Ábishuly, – biz osy nege óz mınıstrlerimiz ben kó­mek­shilerimizdiń aıtqanyna kóne­ berýimiz kerek? Olardyń minde­ti usy­nys berý ǵana emes pe? Aqyr­ǵy sheshimdi myna bizder – pre­zıdentter qabyldaýymyz kerek qoı!..

Bul sózder Elsınniń namysyna tıip ketse kerek, mol de­nesimen kómekshilerine eńseri­le buryla qarap:

– Áı, sózdi qoıyńdar! Ákeliń­der sheshimdi! – dep aldyndaǵy ústel­di jýan judyryǵymen bir qoıyp qalypty.

Al bul kelisimniń tarıhı ma­ńy­zy nede edi?

Shekara máselesiniń basy ashyl­maıynsha, Kaspıı teńiziniń qazaq­standyq aımaǵyna sheteldik alpaýyt ınvestorlar aıaǵyn attap ta baspas edi». Mine, eldiń paıdasy úshin osyn­daı amaldar da bolǵan. Nur­sultan Nazarbaev qıyn ýaqyt­tarda «aldymen – ekonomıka, sosyn saıasat» baǵytyn ustanyp, el ekonomıkasyn kóterý úshin kásip­kerlerge úlken qoldaý kórsetti. 

Táýelsizdik alǵan jyldary Qazaq­stanǵa ońaı bolǵan joq. Ta­laı daǵdarystar bastan ótti. Qa­zaqstannyń qoınaýy kenge toly bolǵanymen, ony shetel ın­ves­torlarynyń kómeginsiz ıge­rý múmkin emes-ti. Keıin óz qolymyz aýyzymyzǵa jete bas­ta­ǵanda «Saýts Oıl» kompanııasy 1999 jyly Qyzylorda oblysy Qumkól eldi mekeninde munaı óńdirýden memlekettik tapsyrysty jeńip aldy. 2001 jyly ken ornyn paıdalaný týraly kelisimge qol qoıyldy.

Áli esimizde, «Saýts Oıl» kom­panııasynyń burǵylaýshy­lary jer astynan munaı aıdap shyǵarǵanda qýanyshymyz qoınymyzǵa syımaǵan. Táýelsiz­dik alǵannan beride munaı shy­ǵarǵan otandyq kásiporyn re­tinde marqaıdyq. Qara altyndy bir-birimizdiń ústimizge jaǵyp máz boldyq. Elbasy bizden kem qýanǵan joq. Áýelde osy isti qol­ǵa alǵanymyzda:

– Serikjan, qashanǵy shetel munaı kompanııalary­na jal­­taqtaı beremiz. Qazaqstan­nyń munaıyn óz azamattary ıge­rýi kerek qoı. Odan Ota­ny­myz­ǵa mol paıda túsedi. Sen­der kiris­seńdershi, – dep jiger­lendirgen bolatyn. 

Nursultan Ábishulynyń dem berip, qoltyǵymyzdan súıeýiniń arqasynda kompanııamyz shıkizat ónimin barlaý men óndirý salasynda Qazaqstanda jetekshi oryn alyp keledi. «Standart-Se­ment» zaýytyn salar kezde eli­mizde daǵdarystyń ekinshi tol­qyny bastalǵan bolatyn. Aqsha qunsyzdanyp, ınflıasııa ósimdi obyrdaı jep jatqan ýaqyt.

Sement zaýytyn aıaǵynan nyq­ turǵyzý úshin kóp kólemde shetel­den qarjy alyp, ınvestısııa­ salý kerek bolady. Jaqyn adamdar «Serikjan, ázirge zaýyt ju­my­syn toqtata tur. Shyǵynǵa oty­rasyń», dedi.

Bizge Elbasy senip otyr ǵoı dep táýekeldiń qaıyǵyna mindik. 

Búginde «Standart-Sement» zaýyty «Qazaqstannyń 100 korporatıvti lıderleri» tizimi­ne kirdi. Ol jalpyálemdik stan­dart­tarǵa sáıkes qurylǵan Ońtús­tiktegi ekologııalyq taza ónim óndi­retin eń iri jobalardyń biri.

2014 jyly Shymkentte «Rixos Khadisha Shymkent» úlken qonaq-úıi salyndy. Qazirgi tańda ol qalanyń sáni bolyp tur. Avtory ataqty – Norman Foster. 

Nursultan Ábishuly kásip­ker­lerge «Eldi oılańdar, sha­ma­laryń jetkenshe áleýmettik nysandardyń sanyn kóbeıtiń­der», degendi jıi aıtady. Biz bız­nesti óz Otanymyzda jasa­dyq, jaqsy tabystarǵa jettik. Sondyqtan Elbasynyń tapsyr­malaryn oryndaýdy el al­dyn­daǵy perzenttik boryshymyz dep bilemiz.

Týǵan jerim Otyrar aýdanynda jáne Saıram aýdanynda mektep salyp berdik. Meshit ashtyq. Qaıyrymdylyq isterimizdi mem­­leketimizge kómegimiz dep sezin­dik.

Elbasy Ońtústikke kelgen ju­mys saparynyń birinde me­niń atyma jaqsy sózder aıtty. «Serikjan, saǵan rızamyn. Kóp jumys jasap jatyrsyń. Qarajatyńdy basqa jaqqa aparmaı Shymkentke salyp jatyrsyń. Alǵash 5 juldyzdy qonaqúı salyp berdiń. Ýnıversıtet salyp jatyrsyń. Zaýyttar saldyń, elge jumys berip jatyrsyń. El­ge jaqsylyq jasaǵan qaltaly aza­mattar osyndaı bolý kerek. Mem­lekettiń arqasynda kóp azamattar qarjyly boldy. Seni óne­ge etip qoıýǵa bolady basqa azamattarǵa. О́ziniń týǵan jerine jaqsylyq jasap, mektep, sport kesheni, aýrýhana salatyn bolsa elimiz kórkeıedi», dedi.

Men muny maqtan úshin aıtyp jatqan joqpyn. Elbasynyń memleket tarapynan kórsetken kómegin, kásipkerge degen yqy­lasyn, aǵalyq qamqorlyǵyn erek­she atap ótkim keldi. 

Árıne jumystarymyzdy ba­ǵalaǵan Elbasyna rahmet. Ká­sip­ker bolyp, tabysqa jetip jat­saq, ol Qazaqstandaı alyp Otanymyzdyń arqasy, eldiń tileýi, ulttyń yrysy. Qıyn kezde Elbasy qaı-qaısymyzdyń da jel jaǵymyzda turyp pana boldy, qoltyǵymyzdan demedi, memleket tarapynan jeńildikter berdi. Muny qazaqstandyq kásipkerler jaqsy biledi. Sondyqtan da eli­mizdiń ekonomıkasy órkendeý úshin qoldan kelgen kómekti ja­saýǵa qashanda daıynbyz.

Maqalanyń basynda El­ba­synyń memleketimizdiń jerin she­gendeýdegi erligin ǵana aıttyq. Hal­qy úshin asqaq Alataýdaı tul­ǵanyń jasaǵan jumysy shek­siz. Eń bastysy, Nursultan Nazarbaev – tek qazaq halqy úshin ǵa­na emes, beıbit ómirdi súıetin dú­nıe júzindegi barlyq halyq úshin  álemdik tulǵa. Astana – álem­degi kúrdeli máselelerdi she­shetin únqatysý ortalyǵyna aı­nalsa, ol – Elbasynyń parasaty, erligi.

Baz bireýler úshin bári ońaı kel­gendeı kórinedi. El ishine irit­ki salǵysy keletinder de aragidik kezdesip qalady. Al eldiń ynty­maǵyn buzǵysy keletinder eshqa­shan halyqty oılamaıdy. Baq baǵa­laǵannyń basynda ǵana tura­dy.

Serikjan SEIITJANOV, Ońtústik Qazaqstan oblystyq máslıhatynyń depýtaty

Ońtústik Qazaqstan oblysy