Sýyq túse adamdar túrli aýrýlarǵa jıi shaldyǵyp jatady. Menıngokokk, tumaý, JRVJ, enterovırýsty aýrýlardan qalaı saqtaný kerek? Árıne salamatty ómir saltyn ustaný qajet nemese ájelerdiń jasaǵan tosaptary, sorpa, dárýmenge baı úı taǵamy osynyń barlyǵy qosymsha kómek bolatyny sózsiz. Desek te, dárigerler ekpe jasatý óte tıimdi tásil degendi alǵa tartyp otyr.
– Kóptegen ınfeksııalar joq desek te, bul osydan 20 jyl buryn tirkelgen sheshek aýrýyna ǵana qatysty boljam jasaı alamyz. Sebebi ol kezde adamdar ýaqtyly ekpe aldy. Sóıtip sheshek aýrýy joıyldy. Sondaı-aq qyzylsha aýrýynyń aldyn alý úshin kóptegen jumystar atqardyq. Biraq ekpeden bas tartý degen shyqqan soń, qyzylsha qaıta boı kóterdi. Qazir balalar ǵana emes, úlkenderdiń arasynda da qyzylsha derti kezdesip qalyp otyr. Sondyqtan bul másele kúrdeli. Árıne juqpaly dertter, ólim qaýpin tóndiretin aýrýlardyń qatarynda bolmasa da, álem boıynsha jyl saıyn 14 mıllıon adam osyndaı dertterden kóz jumady, – dedi oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń Semeı qalasy boıynsha bas terapevt dárigeri Tatıana Svıtych.
Dárigerler balalarǵa ekpe salý kerek ekenin túsindirip jatsa da, kóptegen ata-analar budan bas tartady. Al negizinde juqpaly aýrýlardyń kóbi aýa arqyly, túshkirgende, jótelgende taraıtyndyqtan qoǵamǵa edáýir qaýipti.
– Biz arnaıy zertteýler júrgizip kórdik. Ata-analardyń ekpeden bas tartý sebebi, olarǵa qate aqparattar tarap ketken, – dedi Semeı memlekettik medısına ýnıversıtetindegi balalardyń juqpaly aýrýlary kafedrasynyń meńgerýshisi Imdat Efendıev. – Ekpeden bas tartýshy áke-sheshelerdiń kóbi eger ekpe salǵyzsaq balamyz sal, aýtızm, aıaq-qoldyń tartylýy sııaqty syrqattarǵa ushyrap qalady dep qorqady. Dárigerler ekpeden keıingi bolatyn jaǵdaıǵa kepildik bermeıdi degendi taǵy da alǵa tartady. Sondaı-aq ekpege salatyn dáriniń sapasyna kúdik keltiredi. Qazaqstanǵa kelmes buryn ekpe dáriler kóptegen tekserýlerden ótedi.
Áıtpese, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy ony qoldanýǵa tyıym salar edi. Máselen, qyzylshaǵa qarsy vaksına shyǵaratyn Úndistan kompanııasy lısenzııany 50 jylǵa alady. Desek te, ár jyl saıyn tekserilip otyrady. Eger ekpe salǵan kezde isinip, temperatýrasy kóteriletin bolsa, bul qyzylshamen aýyrǵannan áldeqaıda jeńil belgiler ekendigin umytpaý kerek. Bizge 12 jasar bir bala qatty aýyryp tústi. Qaǵazdaryn qarasaq, ekpe almapty. Balanyń ómirin áreń saqtap qaldyq. Ata-analary dál sol kezde ýaqtyly ekpe salǵyzbaǵandyqtaryn aıtyp, ókindi.
Semeıde ázirshe, menıngokokk ınfeksııasynyń birli-jarym oqıǵasy tirkelgen. Al JRVJ, tumaýdyń asqynǵan túri joq. Qalada qazir tumaýǵa qarsy ekpe jumystary qolǵa alynǵan. Tumaýdan ekpe alý, almaý árkimniń óz erkinde. Dese de, qaladaǵy epıdemıologııalyq qadaǵalaý bóliminiń bas mamany Dınara Tlekınanyń aıtýynsha, qyzylsha, polımelıt, sheshek, koklıýsh sııaqty aýrýlarǵa qarsy ekpeni ýaqtyly almaý kishkentaı balalardyń ómirine qaýip tóndiredi.
Raýshan NUǴMANBEK
SEMEI