BIRLIKTI IZDEGEN EL BAQYTTY

Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi, Tatarstan Res­pýblıkasynyń eńbek sińirgen mádenıet qyzmetkeri, “Soltústik Qa­zaq­stan oblysynyń qurmetti azamaty” Raısa BIKMÝHAMETOVA Qyzyljar óńirindegi “Dýslyk” tatar-bashqurt mádenı ortalyǵyna kóp jyldan beri jetekshilik etedi. Ol árkez ulttar men ulystar arasyndaǵy dostyq, ózara túsinistik, berik senim sekildi máńgilik qundylyqtardy el birligi jolyndaǵy altyn arqaý retinde talmaı nasıhattap keledi. Raısa Ǵarıpqyzynyń erteńgi kúnge degen berik senimi Elbasynyń kemel saıasatymen oraılasyp jatyr. – Meniń mamandyǵym — jýr­nalıst. Kóp jyl boıy televızııa salasynda qyzmet ettim. El táý­elsizdiginiń ornyǵýy, Qazaqstanda turatyn halyqtardyń qıly da qıyn tarıhı taǵdyry, bir sha­ńy­raq astynda tatýlyq pen dostyqqa selkeý túsirmeı beıbit ómirge qol jetkizgen quryshtaı shymyrlyǵy jaıly sıkldi habarlar jasadym. “Tatarlar Soltústik Qazaqstan je­rinde” degen jınaq qurastyryp shy­ǵardym. Sonda esh nárseniń birlik atty uly uǵymǵa teń kel­meıtinine, ár adam úshin qymbat bir aýyz sózdiń qoǵamdy, halyqty sút­teı uıytatyn qadir-qasıetine, ba­qyt­tyń da, baılyqtyń da, tózim­diliktiń de, sabyrlylyqtyń da “yrys aldy – yntymaqtan” bas­taý alatynyna, onsyz eldiń tutas­tyǵy, etnosaralyq, konfessııa­aralyq qa­tynastardyń qııýy qashyp, baıandy tirlikten, tynysh ómirden bereke ketetinine kózim anyq jete tústi. Qazaqstan halqy Assambleıasy­nyń HV sessııa­synan osyndaı tas-túıin, bekem oımen oralǵan edim. Onda Memleket basshysy, Assam­bleıa Tóraǵasy N.Nazarbaevtyń “Ulttyq birlik — bizdiń strategııa­lyq tańdaýymyz” degen taqyrypta sóılegen sózin úlken yjdaǵatpen tyńdadym. Búginde álem Qazaqstandy órkenıetke umtylǵan beıbit el retinde tanıdy. Qaı kezde bolsa da ishki-syrtqy saıasatymyzdy ashyq jarııalap, demokratııalyq jańarýǵa bet alǵanymyzdy bári biledi. Oń is-tájirıbemiz baǵalanyp, úlgi etilýde. Osy jıynda halqymyzdyń tatý­lyǵy men birligi – elimizdiń ór­kendep, alǵa basýynyń sharty ekeni nyq aıtylyp, Prezıdentimizdiń: “Búkil Qazaqstan men onyń árbir etnosynyń taǵdyry úshin eń aldy­men Assambleıa músheleri, myna sizder jaýap berýge tıissizder. Siz­der birligi jarasqan Qazaqstannyń abyroıy men bedeliniń, ǵasyrlar boıy qalyptasqan jarasymdy salt-dástúrleriniń jandy aıǵaǵy­syzdar”, degen sózi jadymda jatta­lyp qalypty. Shynynda da, búgin­de Assambleıa Qazaqstan halqynyń ortaq minberine aınalyp, áleýmet­tik máni zor máseleler keńinen talqylanatyn boldy. 1995 jyly Almaty qalasynda osynaý arqaly basqosýdyń birinshi sessııasyna qatysqanym áli kúngideı esimde. Sodan beri atalǵan qoǵamdyq ıns­tıtýt etnosaralyq jáne konfes­sııa­aralyq kelisimniń basty tetigi retinde el tarıhynda mańyzdy ról atqaryp keledi. Biregeı ınstı­týt­tyń quqyqtyq mártebesi keńeıip, uıymdyq jaǵynan kúsheıdi. Sessııada Memleket basshy­sy­nyń Assambleıa aldyna patrıottyq tárbıe, azamattyqty jáne mem­lekettik tildi nyǵaıtý, etnosaralyq jáne konfessııaaralyq kelisim sekildi baǵyttar boıynsha tyń mindetter júktep, jańa ıdeıalar týdyrýshy, memlekettiń ulttyq birlik saıasatynyń senimdi tiregi bolý talaptaryn qoıýy Assambleıa qyzmetiniń jańasha sıpat alǵanyn ańǵartsa kerek. Osy joly Elbasy Qazaqstannyń el birligi doktrına­sy týraly paıymdaýlaryn ortaǵa salyp, negizgi baǵyttaryn aıqyn­dap berdi. Endi, mine, Prezıdenttiń tapsyrmasymen ázirlengen tarıhı qujattyń jobasy qolymyzǵa tıip, alǵan áserlerimizdi bólisýdiń reti kelip tur. Men ulttar dostyǵy jaıly aı­týdan esh jalyqqan emespin. О́ıtkeni, tatarlar jaıly kitap shyǵarý barysynda túrli etnos ókilderiniń qylyshynan qan tamǵan qyzyl keńestiń saıasatynan qan­shama azap shekkenin aıǵaqtaıtyn qujattar qolyma tıdi. Qanshama halyq ata-baba qonysynan eriksiz jer aýdarylyp, Qazaqstandy qo­nys­tandy. Sol kezde qazaq halqy olardy týǵan baýyryndaı qushaq jaıa qarsy alǵanyn aǵa býyn umyt­qan joq. Osyndaı ulttyq dástúr­ler­di qurmetteý, ár halyq­tyń erek­shelikterin ashyp kórsetý jaǵy biz­de áli de jetińkiremeıdi. О́ıtkeni, muny keıingi býyn bile bermeıdi. Osy olqylyqtyń ornyn toltyrý maqsatymen qazaqstandyqtarǵa barlyq etnos, konfessııalar, top­tar ókilderiniń ómir súrý saltyna, dástúrine, sezimderine, pikirlerine, ıdeıalary men senim-nanymyna tózimdiliktiń joǵary deńgeıin qalyptastyrý, adamgershilik qun­dy­lyqtar, úlkendi syılaý, otbasy ınstıtýtyn qurmetteý, qonaq­jaı­lyq qasıetterdi dáripteý máse­leleriniń talqylaýǵa arnalǵan jo­bada keńinen qarastyrylýy qup­tarlyq. Doktrınany iske asyrýdyń negizgi baǵyttarynda bilim berý, tárbıe, rýhanı-mádenı salalardyń túgel qamtylyp, jas urpaqty qa­zaq­standyq patrıotızm rýhynda tárbıeleýdegi bastamashylyqtar da aıqyn kórinis tapqan. Bul oraıda, “Meniń elim” atty halyqtyq-pa­trıottyq aksııalardy jyl saıyn ótkizýge arnalǵan sharalar da óte durys. Assambleıa minberinen M.Qozy­baev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń stý­denti Elena Kosenkova memlekettik tilde jatyq sóılegende súısinbegen jan qalmady dese bolady. Ol tol­ǵamdy pikirlerimen jıynǵa qaty­sýshylarǵa úlken oı saldy. Bizdiń bilim ordasynda qazaq tili bir jyl ǵana oqytylady. Bul qalaı? Nege bes jyl boıy úıretpeske, dedi ol. Petropavl qalasyndaǵy orys mektebin bitirgen qarshadaı qyz kópshilikke ortaq tolǵaqty prob­lemany kóterdi. Oılanarlyq jáıt. Doktrınada Qazaqstan halqyn bi­riktirýshi faktor retinde memle­kettik tildi damytý máselesine úlken basymdyq berilgen. Bul zańdy da. Etnosaralyq qatynastar salasyndaǵy memleket qyzmetiniń mańyzdy baǵyty teńgerimdi til saıasatyn júrgizý bolyp tabylady. Al, Ata Zańymyzda qazaq tili — memlekettik til bolyp jazylǵan­dyq­tan, onyń órkendeýine bárimiz múddeli bolýǵa tıispiz. Qalaı desek te, Qazaqstanda álemdik qoǵamdastyq tarapynan joǵary baǵaǵa ıe bolǵan etnos­aralyq kelisimniń ózindik úlgisi qalyptasqanyn eshkim de joqqa shyǵara almaıdy. Endigi maqsat Qazaqstannyń el birligi doktrı­nasyn basshylyqqa ala otyryp, táýelsizdigimizdi saqtaý, memleket­tiligimizdi nyǵaıtý bolsa kerek. “Tór­teý túgel bolsa, tóbedegi ke­ledi” demekshi, aýyzbirligimiz myq­ty bolsa, shańyraǵymyz eshqashan shaıqalmaıdy. Aıtpaqshy, sessııa bastalar al­dyn­da Astana qalasynyń irgesin­degi burynǵy “ALJIR” lagerine ekskýrsııa uıymdastyryldy (Ota­nyn satqandar áıelderiniń Aqmola lageri). Ashyq dalada ornalasqan qapas qamalynyń aýyr zardap­taryn kózge elestetetin bir belgi retinde taýarly vagon ǵana saqtalypty. Qalǵandary tyń ıgerý jyldary joıylyp ketse kerek. Ekskýrsııa jetekshisi 40 adamdyq aǵash vagonǵa 70-80 adamdy tıep, qystyń qaqaǵan sýyǵynda áıel­derdi, bala-shaǵany ıt baılasa tur­ǵysyz lagerlerge tasyǵanyn aıt­qanda, stalındik qýǵyn-súrgin qur­bandary – jazyqsyz jandardyń janarlaryn úreı qysyp, shybyn jandaryn azap qınaǵany kóz aldymyzǵa keldi. Taǵdyr tálkegine qansha kónse de, tarıh sahnasynan syzyp tastaý múmkin emes. Osyn­daıda, táýelsizdik, bostandyq, erkin el degen tátti uǵymdardyń qadir-qasıetin tipti sezine túsedi ekensiń. Budan keıin tarıh toǵystyrǵan qı­ly taǵdyrly adamdardyń Qazaq­standa baqytty ómir súrip jat­qanyn qalaı ǵana maqtan etpeske! Jazyp alǵan О́mir ESQALI, Soltústik Qazaqstan oblysy.