Din salasyndaǵy zańnamalarǵa engizilip otyrǵan ózgerister men tolyqtyrýlar týraly alýan túrli pikir bar. Qujat qoǵam talqylaýyna túsken soń, árkimniń de oıy men usynysyn jetkizýge quqy bar. Bul bir jaǵynan demokratııalyq ahýaldy jańǵyrtsa, ekinshiden, kópshiliktiń bılikke degen senimdiligin nyǵaıtatyny haq. Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrligi Din isteri komıtetiniń tóraǵasy, zań ǵylymdarynyń doktory Erkin Ońǵarbaevpen júrgizgen suhbatymyz da osyndaı oı tóńireginde órbidi.
– Erkin Ánýaruly, sizdi osyǵan deıin zańger-ǵalym jáne bilim berý salasynda basqarýshylyq qyzmet atqarǵan maman retinde tanysaq, búginde ıdeologııa salasynan kórip otyrmyz. Áńgime basynda din salasyndaǵy ózekti ahýaldardy bir túıindep ótsek.
– Rahmet, ózderińizge málim, mınıstrliktiń bıylǵy qyzmet basymdyǵy Din salasyndaǵy memlekettik saıasat tujyrymdamasyn jáne «Dinı qyzmet jáne dinı birlestikter máseleleri boıynsha jekelegen zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn ázirleý men bekitýge deıingi mańyzdy jumystarǵa baǵyttalyp otyr. Búginde tujyrymdama Memleket basshysynyń Jarlyǵymen bekitildi, ony júzege asyrý jónindegi is-sharalar jospary Úkimet qaýlysymen maquldandy. Endi zań jobasy Úkimet deńgeıinde qaralýda.
Meniń ómirlik tájirıbem osy eki úlken mańyzdy qujattyń daıyndalýyna kishkene bolsa da septigi tıdi dep úmittenem. Árıne zań jobasy keń qoǵamdyq talqylaýlardan, san alýan aprobasııalardan ótti, nátıjesinde kóptegen ózgerister endi jáne áý basta zań arqyly sheshimin tabýy kózdelgen birqatar máseleler alynyp tastaldy. Jalpy, zań jobasyn ázirleýde bul qalypty jaǵdaı. Qoǵam, basqa da memlekettik organdar tarapynan ázirlený satysyndaǵy zań jobasyna qatysty usynystar kóptep túsip jatady – onyń keıbireýi qoldaý tapsa, ekinshi bireýlerine qatysty pikir qaıshylyqtary boı kórsetedi. Máselen, zań jobasynyń bastapqy nusqalarynda búgingi qoǵam úshin ózekti bolyp tabylatyn ekpe, dinı neke týraly tolyqtyrýlar engizý kózdelgen edi. Degenmen dinı birlestikter, qoǵamdyq uıymdar men azamattyq qoǵam belsendileriniń usynystary negizinde olar alynyp tastaldy.
Úkimetke engen zań jobasynda qoǵam men barlyq múddeli memlekettik organdardyń usynystary men eskertýleri kórinis tapty dep tolyq senimmen aıtýǵa bolady. Biz osy zań jobasy arqyly memleket pen dinı birlestikterdiń arasyndaǵy ózara árekettestikti kúsheıtýdi, el Konstıtýsııasynda kórinis tapqan zaıyrly memleket qaǵıdatyn ilgeriletýdi jáne din salasyndaǵy memlekettiń fýnksııasyn jetildire túsýdi maqsat ettik. Osynyń bári, saıyp kelgende qoǵamdaǵy turaqty dinı ahýaldy odan ári nyǵaıta túsedi.
– Din salasyna qatysty zań jobasynda kórinis tapqan ózgerister týraly jalpy málimetimiz bar. Dese de, osy zań jobasynda kózdelip otyrǵan birqatar mańyzdy ózgerister týraly aıta ketseńiz?
– Zań jobasynda josparlanyp otyrǵan ózgerister men tolyqtyrýlardyń barlyǵy mańyzdy. Máselen, men din salasyndaǵy ýákiletti organnyń dinı birlestikterdiń qyzmetin baqylaýyn kúsheıtýdiń zań jobasynda kórinis tabýyn quptaımyn. Qazaqstan qoǵamynda dindar adamdar sany jyldan-jylǵa ósip otyrǵanyn eskersek, ekstremıstik jáne destrýktıvti ıdeıalardyń nasıhattalýyna, dinı óshpendilik pen kúsh kórsetýge shaqyrýǵa jol bermeý úshin dinı birlestikterdiń qoldanystaǵy zańnamalar men jarǵylaryn oryndaý bóligindegi qyzmetterine – dinı bilim berýge, dinı ádebıetter men BAQ-ta jarııalanatyn dinı materıaldardyń mazmunyna baqylaý ornatýdy iske asyrý qajettiligi aıqyn. Osyǵan oraı, salalyq zańǵa sáıkes ózgerister men tolyqtyrýlar engizilmek. Sonymen qatar zańnamalyq ózgerister qatarynda dinı salada jıi paıdalanylatyn birqatar uǵymdardy naqty aıqyndaýdyń kórinis tabýyn óte durys qadam dep bilemin. О́ıtkeni termın uǵymdardy naqtylap alý olardy qoldaný praktıkasynda birizdi túsinýdi qamtamasyz etedi. Osy turǵyda zań jobasynda «dinı ádet-ǵuryp», «dinı rásim», «dinı jınalys», «zııarattaý», «dinı ádebıet» jáne «dinı mazmundaǵy aqparattar» túsinikteri keńirek ashyldy. Sonymen qatar «tákfirshilik» pen «jıhadshylyq» kórinisterin qamtıtyn «destrýktıvti aǵym», «radıkaldyq dinı aǵym» tárizdi uǵymdar aıqyndalyp, anyqtamasyn alyp otyr.
– Qazirgi tańda BAQ betterinde dástúrli emes ıslamdyq aǵymdardyń ıdeıalaryn ustanýshylardyń meshitterde dórekilik kórsetip, meshit ımamy men jamaǵattyń shyrqyn buzatyn derekter bar degen aqparattar oqta-tekte kórinis taýyp otyrady. Zań jobasynda osy máseleniń retteý joldary bar ma?
– Shynynda, destrýktıvti dinı aǵymdardyń teris ıdeıalaryn ustanýshylardyń meshitterde ótetin dinı rásimder men joralar barysynda ózderin óte dóreki ustaıtynyn, meshit ımamdarymen sóz talastyratynyn, jamaǵattyń shyrqyn buzyp, namaz ortasynan basqalardy basa-kóktep shyǵyp ketetinin jurtshylyq kórip te, aıtyp ta júr. Árıne memleketimizdiń zaıyrly qaǵıdatyna sáıkes bul máseleniń memleketke esh qatysy joq tárizdi bolyp kórinýi múmkin. Dese de, memleket búkil el aýmaǵyndaǵy qoǵamdyq tártip pen turaqtylyqtyń saqtalýynyń kepili retinde bul máseleden ózin shet ustaı almaıtyny taǵy da anyq.
Bizdiń bul máseledegi ustanymymyz aıqyn: zańdy túrde tirkelip, qyzmet atqaryp otyrǵan barlyq dinı birlestikter memlekettiń qorǵaýynda bolady. Máselen Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń barlyq meshitteriniń ishki erejelerinde ǵımarattaǵy tártiptiń saqtalýyn mindetteıtin talaptar bar. Eger joǵaryda aıtylǵandaı dástúrli emes ıslamdyq aǵymdardyń ıdeıalaryn ustanýshylar meshittiń ishki tártibine baǵynbaı, dórekilik kórsetetin bolsa, meshit ımamynyń polısııaǵa júginýine tolyq erki bar. Osy oraıda zań jobasynda ishki ister organdaryna destrýktıvti dinı aǵymdardyń ustanýshylaryna qylmystyq jáne ákimshilik quqyq buzýshylyq jasaýǵa jaǵdaı týdyratyn áreketterge barmaý kerektigi týraly resmı eskertý jasaý quzyretin berý qarastyrylǵanyn aıtý kerek.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»