Qysqy Olımpıada: qazaqstandyq shejire

Qazaqstan ulttyq quramasy Qysqy Olımpııa oıyndaryna (QOO) Táýelsiz memleket retinde 1994 jyldan beri turaqty túrde qatysyp keledi. Kelesi jyly otandastarymyz rettik san boıynsha aq qar, kók muz ústinde ótetin alamanǵa jetinshi ret qatyspaq. Qazaq halqy úshin jeti kıeli san bolyp esepteledi. Iаǵnı jetinshi ret qatysqaly turǵan Qysqy Olımpııa oıyndarynda sportshylarymyz medal sany boıynsha rekordtyq kórsetkishti tirkeıdi degen senimdemiz. Phenchhan Olım­­pıadasyna toqtalmaı tu­ryp, áýeli Qazaqstannyń búginge deıingi jetistikterin saralap kórsek.

1994 jyly Norvegııanyń Lıllehamer qalasynda ótken Qys­qy Olımpııa oıyndaryna tuńǵysh ret qatysqan Qazaqstan quramasy úshin bul baıraqty báseke tabysty boldy desek qate­lespeıtin shyǵarmyz. О́ıtkeni Qazaqstan sportshylary QOO-ǵa alǵash ret qatysyp tursa da, bir altyn jáne eki kúmis medal ıelenip, aıdy aspanǵa bir-aq shyǵardy. Qazaqstan quramasyna úsh júldeni halyqaralyq dodalarda atoı salyp, sol ýaqytta el namysyn abyroımen qorǵap júrgen shańǵyshy – Vladımır Smırnov saldy. Atalǵan Olımpıadada sporttyń segiz túrinen qazaqstandyq 29 sportshy qatysqan edi. Otandastarymyz úsh medalmen jalpykomandalyq esep boıynsha 12-orynnan kórindi.

Araǵa tórt jyl salyp sportshylarymyz Japonııanyń Nagano qalasynda jalaýy jel­biregen Aq Olımpıadaǵa qatysty. Sporttyń segiz túrinen 60 sportshy baq synaǵan baıraqty básekede otandastarymyz eki qola medaldi qanaǵat tutty. Álem boıynsha dál sol jyldary shańǵy sportynan qarsylastaryn shashasyna shań juqtyrmaı júrgen, Qazaqstannyń alǵashqy Olımpııa oıyndarynyń chempıony ári kaharmany sanalǵan Vladımır Smırnov bul joly qurama qorjynyna qola júlde saldy. Al ekinshi qola medaldi konkımen júgirý sportynyń ókili Lıýdmıla Prokasheva ıelendi. Sóıtip XVIII Olımpıadany quramamyz jalpykomandalyq esep boıynsha 20-orynmen qo­rytyndylady. Qalǵan eki Olım­pıadada (2002 jyl, Solt-Leık-Sıtı (AQSh), 2006 jyl, Týrın (Italııa) sportshylarymyz tuǵyr bıiginen kórine almaı, elge júl­desiz oraldy. Al 2010 jy­ly Vankýverde (Kanada) ótken kezekti Olımpıadada kúlli qazaq jurty Elena Hrýstalevanyń (bıatlon) kúmisin qanaǵat tut­sa, 2014 jylǵy Sochı Olım­pıadasynda Denıs Tenniń (má­nerlep syrǵanaý) jal­ǵyz qolasy Qazaqstan qura­masyn júldesiz qaıtýdan qutqaryp qaldy.

Alty Qysqy Olımpııa oıyn­darynyń qorytyndysy boıynsha, Shyǵys Qazaqstan oblysynan 64 sportshy el namysyn qorǵaǵan. Ekinshi orynda Aqmola oblysy – 40 sportshy jáne 38 sportshymen Almaty qalasy úzdik úshtikti qorytyndylap tur. Bir ereksheligi, Aqmola oblysynyń ókilderi tórt jyldyqtyń basty básekesine bir deńgeıde qatysyp keledi. Al Almaty qalasy sport­shylarynyń úles salmaǵy azaıǵan. Bul kórsetkish tórtinshi orynda turǵan Pavlodar oblysyna da tıesili. Máselen, 2010 jylǵy QOO-ǵa Kereký óńirinen birde-bir sportshy qatyspaǵan.

Besinshi orynda – Soltústik Qazaqstan oblysy. Biraq ár Olım­pıadaǵa soltústik aımaq eki-úsh sportshyǵa úmit artyp otyrsa da, jaǵdaıdy jaqsy dep aıtý qıyn. Onyń ústine SQO-dan saıysqa kóbine konkıshiler ǵana qatysady. Qostanaı oblysy da osyndaı baǵaǵa laıyq. Táýelsizdik alǵan jyldary aımaqtan QOO-ǵa tek eki shańǵyshy qatysqan. Aqtóbe oblysynyń (11-oryn) tabıǵı-klımattyq jaǵdaılary da qysqy sportshylardy tárbıeleýge óte qolaıly bolsa da, 2010-2014 jyldar aralyǵynda bul aımaqtyń atyn tek short-trekshi Aıdar Bekjanov arqyly estidik. Onyń ózi Aqtóbe oblysynda týyp, sportpen Batys Qazaqstan oblysynda aınalysa bastaǵan.

Bes Olımpıadaǵa qatysyp, rekord ornatqan shańǵyshy Elena Antonovanyń arqasynda Batys Qazaqstan oblysy jetinshi oryndy ıemdenip tur. Osy bes Qysqy Olımpıadada týǵan oblysynyń atynan Antonova bir ret qana shyqqan. Qaraǵandy oblysy úshin (8-oryn) 1998 jylǵy Olımpıadaǵa úsh sportshy qatysyp, rekordtyq kórsetkish bolyp sanalady. Onyń ekeýi mánerlep syrǵanaýshylar – Iýrıı Lıtvınov (jekeleı syrǵanaý) pen Andreı Krıýkov (juptyq). Al ózge Olımpıadada kenshiler qalasynan tek konkı tebýshiler ǵana óner kórsetken.

Qysqy sport túrlerine sportshy daıyndaıtyn oblystardyń qataryna Ońtústik Qazaqstan oblysy (9-oryn) jaqynda ǵana qosyldy. Ońtústikte shańǵy akro­batıkasyna daıyndaıtyn jaq­sy gımnastıka mektepteri bar. OQO-nyń atynan shyqqan sportshynyń debıýti 2010 jylǵy Vankýverde ótken Olımpııa oıyn­darynda boldy. Al sońǵy Olım­pıadaǵa olar úsheý bolyp qatysty. Astanaǵa 10-oryndy tanymal shańǵyshylardyń otbasy – Starostındar alyp berdi. Qyzylorda aımaǵynyń tizimi jyl saıyn tómendep barady (12-oryn). Aımaq tizimine 1976 jyly sonda týyp, Semeıde konkı sportshysyna aınalǵan Vladımır Kostınniń arqasynda enip otyr. Kelesi jyldyń basyn­da ótetin Olımpıadaǵa Qy­zylorda oblysynyń atynan máner­lep syrǵanaýshy Elızabet Tursyn­baeva qatysady.

Olımpıada delegasııasynyń kóp bóligin (ádette 10 sportshydan kem emes, al 2006 jylǵy QOO-da 17 sportshy qatysty) shańǵy sportshylary quraıdy. Qazaqstan quramasynda áýelde aqmolalyqtar kóp bolatyn. Sonymen qatar ShQO men Pavlodardan jáne az mólsherde Qostanaı jáne BQO-dan qatysatyn. Biraq sońǵy jyldary geografııa ózgerip, 2014 jylǵy QOO-da elimizdiń namysyn Shyǵys Qazaqstan oblysy (6), Aqmola oblysy (4) jáne Astana qalasynyń (1) shańǵyshylary qorǵady.

Bıatlonshylar tobynyń negizin ShQO, Aqmola jáne Pav­lodar oblystarynyń týma­la­ry quraıdy. Sondaı-aq Shy­ǵys Qazaqstanda mogýldyń (frıs­taıl­dyń biz úshin eń nátıjeli bóligi) bar quramy jasaqtalady. Bul aımaq jeke taý shań­ǵyshylary men tramplınnen sekirýshilerdi de tárbıe­leýde. Shańǵy akrobattary Oń­tústik Qazaqstannan qatysady. Kon­kımen júgirýdiń negizgi aı­maǵy – Soltústik Qazaqstan jáne Qostanaı oblystary. Al Eka­terına Aıdova sońǵy jyldary Qaraǵandy oblysynyń atynan shyǵyp júr. Short-trekshilerdi negizinen BQO men Qostanaı daıyndaıdy. Almaty qalasy Qysqy oıyndarǵa úlesti tramplınnen sekirý, taý shańǵysy jáne mánerlep syrǵanaýshy sportshylar arqyly qosady.

Álı BITО́RE,

«Egemen Qazaqstan»