«Temirdi qyzǵan kezde soq» degendeı Izraıl premer-mınıstri Bınıamın Netanıahý AQSh prezıdenti Donald Tramptyń daýly málimdemesinen keıin taǵy bir máseleniń shetin shyǵaryp qaldy.
«Ierýsalım 3000 jyl boıy tek qana Izraıl astanasy bolyp keldi. Eshqandaı halyqtiki emes tek Izraıldiki. Sondyqtan palestınalyqtar máseleni ýshyqtyrmaı, Izraıl astanasy retinde qabyldaǵandary jón. Sonda ǵana beıbitshilik ornaıdy», – dedi Bınıamın Netanıahý.
Ol arab jáne musylman elderiniń qarsylyǵynan keıin osyndaı málimdeme jasady. Al Parıjde Fransııa prezıdenti Emmanýel Makronmen kezdesýinde myńdaǵan jyldar boıǵy evreı halqynyń Ierýsalımmen baılanysyn joqqa shyǵarýdy aqymaqtyqqa teńedi.
«Bul týraly ózderińiz qasterleıtin, súıip oqıtyn Injil kitabynda jazylǵan. Tipti, ózge kitaptardan da oqýǵa bolady. Sondaı-aq, bul evreı qaýymdastyqtarynyń búkil dıasporasyndaǵy tarıhynan belgili. Eger Izraıl astanasy Ierýsalım bolmasa qaı qala bolýy kerek?» – dedi Bınıamın Netanıahý Parıjdegi kezdesýde.
«Palestınalyqtar osyny qanshalyqty tez qabyldaıdy, soǵurlym beıbitshilikke jyldam qol jetkizemiz», – dep jalǵady ol.
Aıta keteıik, AQSh prezıdenti Donald Tramp ótken sársenbi kúni Ierýsalım qalasyn Izraıl astanasy retinde moıyndaǵan. Osy málimdemesinen keıin ol AQSh elshiligin Tel-Avıvten Ierýsalımge kóshirý týraly buıryq bergen bolatyn. Degenmen, onyń bul áreketin birqatar memleket, uıym qatań synǵa aldy.
Palestına-Izraıl beıbit prosesiniń aıasynda Ierýsalım qalasynyń mártebesi, ıaǵnı onyń bir memleketke ótýi, tutastyǵy, bólinýi, shekarasy kelissózderdiń eń sońǵy kezeńinde talqylanýy tıis bolatyn. Al oǵan deıin bul másele jóninde eki tarap shıeleniske barmaýy jóninde kelisken. Aıtpaqshy, beıbit proseske AQSh ta qatysqan edi.
Ierýsalımde ıslam, hrıstıan, ıahýdı dinderiniń qasıetti oryndary kóp.
Izraıl memleket bolyp qalyptasqannan beri Ierýsalımdi astanasy retinde qarastyryp keledi. Al palestınalyqtar keri pikirde.
Narazylyq sherýi ótti
О́tken jeksenbi kúni Tramptyń sheshimine baılanysty birqatar elde narazylyq sherýi ótti. Máselen, Beırýt qalasynda tártip saqshylary AQSh elshiligine shabýyl jasamaq bolǵandardy kózdi jasaýratatyn gaz, sýatqysh quraldary arqyly toqtatqan. Mundaı jaǵdaı Marokko astanasy Rabat qalasynda da, Mysyr astanasy Qaırda da bolǵan.
Palestına aýmaǵynda da qaqtyǵystar oryn alǵan. Saldarynan Gaza sektorynan qazylǵan tonneldiń jarylǵany belgili boldy. Al Indonezııa astanasy Jakarta qalasyndaǵy AQSh elshiliginde narazylyq sherýi ótti. Oǵan qatysqandardyń qoldarynda «Palestına bizdiń júregimizde» degen jazýy bar plakat bolǵan. Shvesııanyń Gıoteborg qalasynda belgisiz bireýler jergilikti sınagogaǵa (evreılerdiń ǵıbadathanasy) jarylǵysh quralyn laqtyrypty. Polıseıler ǵımaratty órtemek bolǵandardyń sátsiz áreketi degen boljam jasady.
Netanıahý men Erdoǵannyń teke-tiresi
Túrkııa prezıdenti Rejep Taıyp Erdoǵan Ystanbuldaǵy jıynda Ierýsalımdi «sábılerdi óltiretin» memleketke berip qoıyp otyrmaıtynyn málimdedi. Izraıl premer-mınıstri Erdoǵannyń bul sózin jaýapsyz qaldyrmady.
«О́z elindegi kúrd aýyldaryn bombalaıtyn, jýrnalısterdi túrmege qamaıtyn, Iranǵa salynǵan halyqaralyq sansııalardan qutylýyna kómek beretin, terrorısterge járdem etetin, jazyqsyz jandardyń ólimine sebepshi bop otyrǵan basshynyń sózin tyńdaýǵa úırenbegenmin», – dep jaýap qaıtardy.
Erdoǵan bir sózinde Ierýsalım musylmandar úshin qaýipti aımaqtardyń biri retinde qala beretinin jetkizdi. Sondaı-aq, Túrkııa basshysy Izraılmen dıplomatııalyq qarym-qatynasy qaıtadan úzilýi múmkin ekenin eskertti.
Eki memleket araǵa alty jyl salyp, tek ótken jyly ǵana tolyqqandy dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatqan bolatyn.
Eýropalyq odaq pen Netanıahý
Eýroodaq basshysy Federıka Mogerını Ierýsalımniń Izraıl astanasy atanýy Taıaý Shyǵystaǵy máselelerdiń sheshilýine zııan keltiretinin eskertti.
«Biz kelissózderdiń qaıta ornaýyna kez kelgen áreket zııanyn tıgizedi dep esepteımiz. Onyń ishinde Ierýsalım tóńireginde bolyp jatqan jaıttar Taıaý Shyǵystaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynasqa keri áserin tıgizedi», – dedi Federıka Mogerını.
О́z kezeginde Izraıl premer-mınıstri dúnıe júziniń Donald Tramptyń málimdemesin synaǵanmen, Palestına tarapynan Izraılge baǵyttalǵan raketa nazardan tys qalyp qoıǵanyn jetkizdi.
«Eýropaǵa qurmetpen qaraǵanymmen, olardyń qosarlanǵan standarttaryn ustanýǵa daıyn emespin. Ol jaqtan Donald Tramp myrzanyń tarıhı málimdemesin synǵa alyp jatqanyn estidim, biraq Izraıl jerine baǵyttalǵan zymyran týraly jurt únsiz qaldy», – dedi Netanıahý.
Daıyndaǵan Aıan ÁBDÝÁLI, «Egemen Qazaqstan»