Jambylda «Bahadúr batyr Baıseıit Toı­shy­bekuly – tarıhı tulǵa» atty konferensııa ótti

Tarlan tarıhta aty qalǵan ulylardy halqymyz erekshe yqylaspen qabyl­dap, esimderin ulyqtap keledi. Sondaı bir jan jadyratarlyq ıgilikti shara Jambyl aýdandyq mádenıet úıin­de ótti. «Bahadúr batyr Baıseıit Toı­shy­bekuly – tarıhı tulǵa» taqyry­byn­daǵy ǵylymı-tájirıbelik konferensııaǵa alys-jaqynnan kópshilik jınaldy. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqa­lasy aıasynda jalǵasyn taýyp, taqyryp aıasy keńinen ashyldy. Aýdan ákimdigi men batyrdyń tikeleı urpaǵy Ǵalym Nurkeev uıymdastyrǵan tarıhı jıyn halyqtyń ótkenine qurmet kórsetý maqsatyndaǵy jaýgershilik zamanda eline qorǵan bolǵan Baıseıit batyrdyń ult tarıhynda alar ornyn naqtylap, búgingi jas urpaqty rýhy bıik eljandylyqqa baýlýdaǵy mańyzdylyǵymen túıindeldi.

Konferensııa jumysyn UǴA akademıgi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń dırektory Ýálıhan Qalıjan bahadúr batyr jaıly naqty áńgimemen ashty. Elbasynyń maqalasynda: «Týǵan jerdiń árbir saıy men qyrqasy, taýy men ózeni tarıhtan syr shertedi, árbir jer ataýynyń tórkini týraly talaı-talaı ańyzdar men áńgimeler bar. Árbir ólkeniń halqyna sýyqta pana, ystyqta saıa bolǵan, esimi el esinde saqtalǵan birtýar perzentteri bar», dep jazǵanyn óz sózine arqaý etti. 

О́tkenge salaýat aıtyp, búgin­ge shúkir­shilik etip, keleshekke úkili úmit­p­en qarasaq, onda ulttyq rýh pen bol­my­sy­myzdy tý etip, urpaqqa amanat­tap jetkizgen tarıhı tulǵalardyń, uly qaı­ratkerlerdiń rýhyna bas ıip, eren erligi men esimin ulyqtaý basty min­det ekendigi anyq. Qazaq halqynyń ult bolyp qalyptasýyna, ósip-ónýine, syrt­qy jaýlardan qorǵanýyna eńbek sińir­gen tarıhı tulǵalardyń biri Baıseıit Toıshybekuly sııaq­ty kúrespen ótken jyldaryn týǵan halqynyń aman­dyǵyna arnaǵan batyrdyń azat­tyq jolynda sheıit bolǵanyna 150 jyl tolǵanyn eske salyp, bahadúrdiń erlik isteri tarıhı tyń derektermen júıeli jetkizildi.

Baıseıit Kenesary batyrlarynyń arasyndaǵy eń jasy eken. Dese de, han Kene jas batyrdyń aqyldylyǵy men ójettigine saı erjúrektiginiń de baryn baıqap, oǵan rıza bolǵan desedi. Oǵan «Tulǵasyn Kene synaǵan, synaǵanda erlikke, Bar bolmysy unaǵan» degen aqyn jyry dálel.

– «Dushpandy beri bastyrmaı, At jaratyp baptaǵan. Barlyq batyr jigitter, Baıseıitti jaqtaǵan,  – dep jyr súleıi Súıinbaı jyrlaǵan Baıseıit batyr ákesi Toıshybekpen jáne baýyry Kerimbekpen birge 1847-1862 jyldary Jetisý jerin patshalyq Reseıdiń jaýlap alýyna qarsy tabandy kúres júrgizgeni konferensııada keńinen sóz boldy. Aýdan ákiminiń orynbasary Dastan Shaltabaev, batyr týraly zertteý eńbegin jaz­ǵan tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Aıtkúl Maqaeva, qazaq tarıhshylarynyń arasynda erekshe orny bar úlken ǵalym, alashtanýshy akademık Mámbet Qoıgeldi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Beken Ybyraıymov, jazýshy Naǵashybek Qapalbekuly batyrdyń tarıhtaǵy eren eńbegin jan-jaqty tarqatty. Sondaı-aq Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, «Parasat» ordeniniń ıegeri, aqyn Shómishbaı Sarıev Baıseıit batyr týraly arnaý óleńin oqyp, memleket jáne qoǵam qaıratkeri, general-leıtenant Ádil Shaıahmetov týǵan halqynyń esinde qalǵan bahadúr jaıly lebiz bildirdi.

Sahnada Baıseıit batyrdyń Kenesary hanmen kezdesýi, patsha úki­metiniń otarlaý saıasatyna qarsy kúresi, Suranshy batyrmen tildesip: «Shyqsaq taýymyz bir, soǵyssaq jaýymyz bir bolsyn» dep tize qosyp, basqynshylarǵa birge qarsy turǵan tustary ádemi kórsetilip, keskindel­di. Mektep oqýshylary batyr týraly jazylǵan «Baıseıit batyr» das­tany­nan úzindilerdi múdirmesten jat­qa oqyp, kórermen qoshametine bólen­di. Jambyl oblysynyń Merki aýda­nyndaǵy aǵaıynnyń yqylasyn jyrshy-termeshi Beıbit dombyramen termeletip jetkizdi.

Halqymyz «Batyrdan batyr týa­dy» degen. Tarıhı derekter boıyn­sha Baıseıit Toıshybekuly 1831-1867 jyldary ómir súrgen. Batyrlar áýle­tin­de dúnıege kelgen onyń qaısar­ly­ǵy men erligin aınalasy erte tanyp, biledi. Patsha úkimetiniń jaý­lap alý saıasatyna qarsy kúrese júrip, Baı­seıit batyr el turmysynyń jaq­sarýy­na da ózindik úlesin qosqan. Onyń bas­shy­lyǵymen týǵan jeri Aqseńgir ózeniniń joǵarǵy jaǵynan toǵan saly­nyp, egin egilgen. «Baıseıit toǵany» dep atalatyn toǵandy jurt jaǵalaı qo­nyp, salǵan egini kóktemnen kúzge de­ıin  jaıqalyp turǵandyqtan, el sol óńirdi «Kókdala» atap ketken. Qol bas­taǵan bahadúr batyrdyń máńgige me­ken etken jeri de Aqseńgir ózeniniń jaǵasy. Jıynnan keıin batyr baba rýhyna arnaıy quran baǵyshtaldy. 

Kúmisjan BAIJAN, Qazaqstan Respýblıkasynyń mádenıet qaıratkeri

Almaty oblysy