Aqmola alyp joba, aýqymdy ister jeteginde

16-17 qarashada Astanada Aqmola oblysynyń kúnderi ótedi

ELORDALYQ ESEPKE – ESELI TABYSTARMEN

Saryarqanyń tórindegi qýatty agrarly óńir sanalatyn Aqmola oblysy sońǵy jyldary agrarly-ındýstrııalyq senimdi baǵyt ustanyp otyr. Qoǵamdyq ómirdegi eleýli silkinisterdi, ekonomıkalyq jáne qarjylyq daǵdarys­tar­dy eńsere bilgen oblys Memleket basshysy alǵa qoıǵan tapsyrmalardy, mańyzdy baǵdar­lamalar men ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jo­ba­lardy tabysty atqaryp keledi. Ásirese, bıylǵy merekeli jyldyń jetistikteri kóńil ósirerlik dárejede. Oblys ákimi Sergeı Dıachen­ko bizben áńgimesin «Aqmola alyp joba, aýqym­dy ister jeteginde» degen sózdermen bastaýy aldaǵy kúnderdiń mindetteri de aýqymdy ekendigin ańǵartady. – Elbasy N.Nazarbaevtyń «Men astanalyq oblystyń turǵynymyn» degen sózin jerlesterimiz jaýapkershilik júkteıtin joǵary baǵa sanaıdy. Senim men serpilisten týyndaıtyn basty mindetter neni kózdeıdi? –  Memleket basshysy – Ult kósh­bas­shysy júrgizip otyrǵan keń aýqymdy reformalar óńirimizdiń damýyna, onyń eko­nomıkalyq qýatynyń nyǵaıýyna aıryq­sha serpin berdi. Osyǵan sáıkes, elimizde qol­ǵa alynǵan mańyzdy baǵ­dar­lamalar jelisine salmaqty úles qosa bildik. Qazirgi tańda Qazaqstan sheńberindegi aqmola­lyq­tardyń úlesi altyn rýdasyn óndirýde – 35 paıyzdy, altyn alýda – 25, elektro­voz­darǵa ar­nalǵan podshıpnıkter shyǵarý men olar­ǵa jóndeý qyzmetin kór­setý bo­ıyn­sha – 100, aýyr salmaqty av­to­­kólik­ter shy­ǵarýda – 99,8, kirpish daıyndaýda – 14 jáne joǵary sapaly bı­daıdyń 25, et pen súttiń 6-10 paıyz­dan astamyn quraıdy. Oblys­tyń eks­porttyq áleýetiniń 37 paıyzy ýran ónimderiniń enshisinde. Elbasynyń «Bolashaqtyń irgesin birge qalaımyz» atty Qazaqstan hal­qy­na Jol­daýynda qoıylǵan tapsyr­ma­lardy oryn­daý barysynda Qazaq­stan Táýel­siz­diginiń 20 jyldyǵy me­reı­toıy erekshe kóńil kúı qalyptas­ty­rady. Kún ótken saıyn bul mereke de jaqyndaı túsip, aqmolalyqtar ony óz­deriniń naqty isterimen jáne eńbek­tegi joǵary nátıje­leri­men qarsy alýda. Indýstrııalandyrý kartasynyń jo­balaryn júzege asyrý barysynda óner­kásip qarqyndy damyp keledi. Jyl aıa­ǵy­na deıin 12 mıllıard teńgeniń 13 jobasy paıdalanýǵa berilip, jeltoqsan aıynda tanystyrylymy ótedi. Osy merzim ishinde, jańa nysandardy qatarǵa qosý esebinen 35 mıllıard teńgeniń qosymsha óni­mi alyndy. Bul búkil qaıta óńdeý kásip­oryndarynyń 30 paıyzdyq úlesi. Osy­nyń nátıjesinde, 2011 jyly ónim shy­ǵa­rý kó­le­mi 230 mıllıard teńgege jetedi. Sondaı-aq, qaıta óńdeý kásip­oryn­dary­nyń úlesi 70-ten 75 paıyzǵa kóterildi. Saladaǵy ár jumysshyǵa shaqqandaǵy eńbek ónimdiligi ústimizdegi jyly 4,4 mıl­lıon teńgege ulǵaımaq. Mal sharýa­shy­lyǵyn jedel da­my­tý sharalary qolǵa alyndy. Mol astyq shyqty. «Bıznestiń jol kartasy – 2020» jáne shaǵyn nesıelendirý baǵdar­lamalary sheńberinde shaǵyn jáne orta bıznesti damytý úshin jaǵdaı jasaldy. – Bıyl Táýelsizdigimizdiń 20 jy­lyn­daǵy buralań belester men ıgi umtylystardyń qorytyndysy shy­ǵa­rylady. Endeshe, oblys qandaı maq­sattar bıiginen kórine aldy? – Iá, júrip ótken 20 jylymyz syn­dar­ly kezeńderdi bastan ótkerý jáne ony tabandylyqpen eńserý kezeńi bol­ǵan­dy­ǵy anyq. Bul turǵyda prezıdenttik tálim men taǵlymnyń qundy­ly­ǵy erekshe. Mu­ny oblysymyzdyń tynys-tirshi­liginen de molynan kóremiz. Oblystaǵy jalpy ónim deńgeıi 2010 jyly 1993 jyl­men salystyrǵanda 255 ese ósip, 586 mıllıard teńgeni qurady, ár turǵynǵa shaq­qan­daǵy jalpy ónim deńgeıi 1993 jylǵy 3 myń teńgeden 849 myń teńgege jetti. Iаǵnı, ol 2011 jyly 622 mıllıard teńgelik kór­set­kishten asyp túsedi deýge negiz bar. Negizgi kapı­talǵa ınvestısııa jumyldyrý kólemi 73,5 mıllıard teńge bolsa, turǵyn úıdi iske qosý 36 paıyzǵa kóbeıip, 147 myń shar­shy metrlik deńgeıge jetti. Bıýd­jet­tiń kiris bóligi 12 paıyzǵa artyǵymen oryn­dal­sa, eńbek­aqy mólsheri 59700 teń­geden aı­naldy. Bul 13 paıyzdyq ósimdi bildiredi. – Elbasy N.Nazarbaev oblysy­myz­ǵa kelgen saparlarynda qol jetken tabystar men múmkindikterdi eksheı otyryp, óńirdiń dástúrli damý sıpattamasyna ózgerister engizý qa­jet­tigin atap kórsetken edi. Bul ba­ǵytta qandaı qadamdar jasalýda? – Aǵymdaǵy jyldyń 9 aıynyń qory­tyn­dysynda barlyq negizgi baǵyttar bo­ıynsha oń nátıjelerge qol jetkizildi. Ob­lystaǵy ónerkásip óniminiń kólemi 119,7 paıyzdy qurap, aýyl sharýashy­ly­ǵynyń jalpy ónimi 117,3 paıyzǵa asyra oryn­dal­dy. Bul rette, agrarlyq sektor­dyń el ekonomıkasyndaǵy úlesi 16 pa­ıyz bolyp otyr. Shaǵyn jáne orta bıznes ókilderi 182 mıllıard teńgeniń óni­min óndirip, qyz­metin kórsetti. Munyń ózi óńir­lik jal­py ónimniń 23 paıyzyna teń. Ústimizdegi jyly ǵana 9 myńdaı jerlesimiz jumysqa ornalastyryldy. Qaıta óń­deý kásip­oryn­daryn damytýǵa basymdyq berý nátıje­sinde onyń ónerkásip sala­syn­daǵy úlesi 72 paıyzdy qamtyp otyr. Údemeli ındýstrıaldyq-ınnova­sııa­lyq damý baǵdarlamasy qolǵa alynǵan 1,5 jyl ishinde 95 mıllıard teńgeniń 20 jobasy júzege asyrylyp, 5 myńnan astam jańa jumys oryndary quryldy. Oblys ónerkásibiniń ınnovasııalyq áleýeti altyn, ýran, podshıpnıkter, elek­tro­­vozdar, avıasııa tehnıkalarynyń ból­shek­teri, qurylys materıaldary, astyq sııaq­ty básekege qabiletti ónimd­er­diń ozyq tehnologııalyq qurylym­dary­nan turady. Atalǵan ónimder kólemin arttyrý nátı­jesinde jalpy ónim aý­qy­myndaǵy ınno­va­sııalyq úles 24 paıyzǵa jetip otyr. Tıimdiliktiń negizgi faktory bolyp sanalatyn ónerkásiptiń óńdeýshi sala­syn­daǵy eńbek ónimdiligi ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 1,7 esege artty, sóıtip, ol eńbek etýshi ár adamǵa shaqqanda 19 myń AQSh dollaryn nemese 2,8 mıllıon teńgeni qurady. Investısııalyq jobalardy júzege asyrý kezinde otandyq ónim óndirý­shi­ler­ge memlekettik tapsyrystar boıyn­sha basymdyqtar qarastyrylǵany sha­ǵyn jáne orta kásipkerlikti damytýǵa úlken yqpalyn tıgizýde. Taýarlar men jumysty, qyzmetti memlekettik satyp alý boıynsha salalyq úles 2010 jyl­dyń osy kezeńindegi 39,5 paıyzdan 60 paıyzǵa ósti. Al, óńdeýshi saladaǵy eń­bek ónimdiligi 2010 jylmen salys­tyr­ǵanda 2 esege artyp, ár adamǵa shaqqanda 5 mıllıon teńgeden aınaldy. – Dıqan qaýymy merekeli jyldyń egin oraǵynyń máresine úlken mereımen jetti. Qambamyzdyń qorlanýy qaı deńgeıde? – Aýyl sharýashylyǵy oblysymyz­dyń áleýmettik-ekonomıkalyq kórset­kish­terin jaqsartýdy negizgi kózi. Bıyl bul salaǵa 42 mıllıard teńge qarjy salynsa, memleket eginshilik júıesine 8,1 mıllıard teńgelik tikeleı qoldaý kórsetti. Osynyń arqasynda ónimdiligi joǵary 276 sheteldik aýylsharýashylyq tehnıkalary satyp alyndy, barlyq egis alqabynyń 70 paıyzynda ylǵal únem­degish tehnologııa qoldanyldy. Bıyl aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimi 155 mıllıard teńgege, ıaǵnı buryn bolmaǵan deńgeıge jetedi degen boljam bar. Bul 2010 jylǵy kórsetkishten 1,4 ese, al 1993 jylǵydan 13,2 ese joǵary degen sóz. Dıqandarymyz merekeli jyly 4,3 mıllıon gektar alqapqa dándi jáne bur­shaq daqyldaryn septi. Bul ótken jyl­men salystyrǵanda 125 myń gektarǵa artyq. Bıyl 7,3 mıllıon tonnadan astam astyq jınaldy, bul ótken jylǵymen salystyrǵanda 3,2 esege artyq. Gektar túsimdiligi 17 sentnerden aınaldy. Oblysymyzda sońǵy eki jylda salyn­ǵan zamanalyq astyq qoımalary 4,1 mıllıon tonna dándi qabyldap, saqtaýǵa múmkindik beredi. Bul turǵyda biz respýblıka oblystarynyń bárinen ozyq tur­myz. Sondaı-aq, sharýashy­lyq­tar­daǵy qoı­­malar ishki tutynýǵa (1,1 mıl­lıon tonna) qajetti astyqtyń bar­ly­ǵyn uzaq ýaqyt saqtaýdy qamtamasyz etedi. Eksportqa astyq shyǵarý maqsatynda «Qazaqstan temir joly» AQ Aqmola bólimshesi 500 arnaıy vagon satyp alsa, onyń sapar barysyndaǵy búlinbeýine Kókshetaýdaǵy «NOVOPEK» JShS septigin tıgizýde. Bylaısha aıtqanda, seriktestik shyǵaryp jatqan ýltraqyzǵylt sáýlelerdi ótkizbeıtin, sıymdylyǵy 75 tonnalyq polıetılendi alyp qanarlar tıimdiligimen erekshelenedi. Astyqty óńir jurtshylyǵynyń basty baılyǵy­myz­dy ysyrapsyz saqtaýdaǵy ózge de bastamalary qoldaýǵa turarlyq. – Prezıdent aqmolalyqtarǵa aby­roı­ly da asa syndarly eki tapsyrma berdi. Iаǵnı, Astananyń azyq-túlik bel­deýin qurý men osy aımaqta aglo­me­ra­sııalyq úılesimdi júıe qurý máse­lesi­niń jaı-kúıi týraly habardar etseńiz. – Respýblıka Úkimeti 1999 jyldyń sáýirindegi qaýlysymen qalaǵa irgeles aımaqtyń aýmaǵyn, qazir aıtylyp júr­genindeı, Astananyń aglomerasııalyq beldeýin aıqyndady. Oǵan oblysy­myz­dyń Arshaly, Selınograd jáne Shor­tan­dy aýdandarynyń jekelegen bóligi engizilgen. Ol Astanadan 30 kılometrlik sheńberdegi 20 aýyldy, beketter men kent­ti qamtıdy. Qala mańyndaǵy aımaq­tyń jalpy kólemi 256,5 myń gektardy quraıdy. Ondaǵy úılesimdi damýdy qamtamasyz etý Aqmola oblysyna úlken jaýapkershilik júkteıtini belgili. Sal­maq­ty máseleniń taǵy biri aýyl qurylysy men turmysynyń Astananyń sán-saltanatymen jarasymdy úılesim tabýynda der edik. Alǵashqy kúnderden bastap oblys basshylyǵy, múmkindigine qaraı, turǵyn úı jáne áleýmettik ny­sandar qurylysyn júrgizý, ınjenerlik-kommýnıkasııalyq, kólik ınfraqury­lymyn qamtamasyz etý sııaqty ózekti mindettermen aınalysýda. О́tken jyldyń 5 tamyzyndaǵy Elba­synyń Aqmolǵa saparyn aglomerasııa aýqymyn keńitken betburysty qadam dep sanaımyz. Nursultan Ábishulynyń tikeleı tapsyrmasymen Úkimet 2010 jylǵy 30 qarashada Astana qalasyna irgeles eldi mekenderdiń áleýmettik-eko­no­mıka­lyq damýynyń 2011-2014 jyl­darǵa ar­nal­ǵan keshendi josparyn bekitti. Keń kólemdi joba atalǵan 20 aýyl­daǵy damý úrdisine 40,4 mıllıard teńge qarjy jumyl­dyrý­dy kózdeıdi. Onyń 4,3 mıllıard teńgesi jergilikti bıýdjet qarajaty. Byltyr aýdan ortalyǵy ınfraqury­ly­myn damytýdyń birinshi kezektegi jo­ba­lary jedel qarqynmen júzege asy­ryl­dy. Belgilengen merziminen bir aı buryn, Aqmol turǵyndary turaqty ári sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etildi. Qazir mun­da táýligine 1,5 myń tekshe metr sý kelip turady. Sondaı-aq, Astana­ǵa seriktes kentte 250 oryndyq aýrýhana men emhana, qýatty jylý qazandyǵy, memleket jeke menshik áriptestigi negizindegi qoǵamdyq monsha jáne sporttyq-saýyqtyrý kesheni paıdalanýǵa qosylady. Al, Astananyń azyq-túlik beldeýin qam­tamasyz etý boıynsha, 2008 jyldan bastap mal sharýashylyǵy, qaıta óńdeý jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderin saqtaý baǵytynda 43 ınvestısııalyq joba iske asyryldy. Sondaı-aq, ónimdi qaı­ta óńdeýdiń aıaqtalǵan sıklimen 2 zama­na­lyq taýarly-sút fermasy, eks­port­qa ba­ǵyt­talǵan qýatty et kombı­na­ty, 5 bor­daqylaý alańy jáne mal tuqy­myn asyl­dan­dyrý sharýashylyǵy, qus fabrıkasy, jylyjaı jáne 6 kókónis qoı­masy paı­da­lanýǵa berildi. Onyń ús­ti­ne, jyl sońyna deıin quny 27,4 mıllıard teńgelik 27 joba el ıgiligine jara­tylady dep kútilýde. Qoldanylǵan basqa da keshendi sharalar nátıjesinde et óndirý kólemi 24 paıyzǵa, óńdelgen sút 1,5 esege, ósimdik maıyn alý 8,5 esege joǵarylady. – Sergeı Aleksandrovıch, ıgilikti adamdar jasaıdy deımiz, Siz aıtqan jetistikter de solardyń qajyrly eń­beginiń nátıjesi. Endeshe, jerlesterimizge jasalyp jatqan ómirlik qolaıly jaǵdaılar jaıynda bilgimiz keledi. – El Prezıdenti – Ult kóshbasshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń Qa­zaq­stan halqyna arnaǵan bıylǵy Jol­daýyn­da, ádettegideı, áleýmettik jań­ǵyrtý­larǵa erekshe nazar aýdaryldy. Bilim, densaýlyq saqtaý, áleýmettik qorǵaý, halyqtyń eń­bekpen qamtamasyz etilýi, turǵyndardy turǵyn úı men sapaly sýmen qamtamasyz etý, turǵyn úı-kommý­nal­dyq sharýashy­lyq­ty jańǵyrtý mıl­lıondaǵan qara­paıym adamdardyń kún­delikti prob­le­ma­syn sheshý bolyp taby­la­dy. Bul, siz aıt­qandaı, Táýelsizdigimiz basty muraty. Sońǵy bes jylda oblystyq ma­ńyz­daǵy 706 shaqyrymdyq avtomobıl joly jóndeýden ótkizildi. Býrabaıda aınal­maly jol salynyp, Kókshetaý áýejaıyn halyqaralyq standarttarǵa saı qaıta jańǵyrtý júrgizilýde. Oblysta 2000 jyldan bastap 1,3 mıl­lıon sharshy metr turǵyn úı paı­dalanýǵa berildi. Al, sońǵy bes jyl sa­ıyn orta eseppen 170 myń sharshy metr, 2000 jylǵydan 5 ese artyq turǵyn úı qatarǵa qosyldy. Osy kezeń aralyǵynda 7700 otbasy páter kiltin aldy. Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashy­ly­ǵyn jańǵyrtý jónindegi 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamaǵa sáıkes, bıyl 19 kóp qabatty turǵyn úı kúrdeli jóndelýde. Bul jumystarǵa 326 mıllıon teńge bólinip otyr. Oblystyq bıýdjettiń qomaqty qar­jy­sy áleýmettik salaǵa jumsalyp, onyń kólemi jyl saıyn artyp keledi. Negizgilerine toqtalsaq, ótken jyly balalardy mektep jasyna deıingi mekemelerge tartý 58,5 paıyzdyń tóńireginde bolsa, bıyl ol 67,5 paıyzǵa jetpek. Jalpy, táýelsizdik jyldarynda 57 balalar baqshasy men 305 shaǵyn ortalyqtar ashyldy. Sondaı-aq, 6300 oryndyq 20 jalpy bilim beretin mektep salyndy. Eń alǵashqy prezıdenttik mektep te bizde boı kóterip, ózi tektes ordalar arasynda úzdik keledi. Sońǵy bes jylda 6 jańa densaýlyq saqtaý nysany iske qosylsa, sporttyq ǵımarattardyń sany 548-ge ósti. Aýyl­dyq jerlerde medısınalyq oqý oryn­darynyń 214 túlegi eńbekke ornalas­ty­rylsa, 31 jas maman turǵyn úımen qam­tamasyz etildi. Oblys turǵyndary 776 mádenıet mekemesiniń ıgiligin kórýde. Eńbek rynogyndaǵy jaǵdaı turaqty sıpatta. Jumyssyzdar sany 1999 jyl­men salystyrǵanda 2,3 ese qysq­aryp, 132 myńnan astam jańa jumys oryn­da­ry quryldy. Ortasha aılyq jalaqynyń kólemi 7,2 ese, jan basyna shaqqandaǵy aqshalaı kiris 6 ese ósip otyr. – Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken Baqbergen AMALBEK.

* * *

20 IGI IS

Qazaqstan Jýrnalıster oda­ǵy­­nyń múshesi, «Mádenıet qaı­ratkeri» tós belgisiniń ıegeri Shaı­murat Tynymbaevtyń «Men oqyp úırenemin» atty jınaǵy­nyń tórtinshi kitaby jaryq kór­di. Qazaq, orys jáne aǵylshyn tilinde jarııalanǵan tanymdyq ba­sy­­lym 3-15 jastaǵy balalarǵa ar­­nal­ǵan. Qazir 3-16 jas ara­ly­ǵyn­­daǵy balalar múddesimen oraı­las kitaptyń besinshi tomy da baspaǵa tapsyryldy. Buǵan deıin qalamgerdiń «Til­asharynyń» eki kitaby, «Biz: keshe, búgin, erteń» serııaly jı­na­ǵy­nyń jeti kitaby oqyrman qolyna tıgen. Bul shyǵar­ma­lar­dyń barly­ǵyn­da Qazaqstan Táýel­sizdiginiń qundylyqtary jyrlanady.

* * *

QAZAN AIYNDA 1000 ADAM QABYLDANDY

«Nur Otan» HDP Aqmola ob­lystyq uıymy partııa múshesin biriktiredi. Qoǵamdyq qurylysqa bel­sene aralasatyn jetekshi par­tııa­nyń qatary kún sanap tolyǵa túsýde. Al, qazan aıynda onyń qataryna ótýge tilek bildirýshiler sany 1000 adamnan asyp tústi. Zerendi aýdanyndaǵy Qyzyl­saıa aýylynyń bastaýysh uıymy 19 mú­shemen tolyqsa, Seıfýllın okrýgi­niń 11 medısına qyzmet­keri men mek­tep muǵalimine bıletter tap­sy­ryldy. Sondaı-aq, Shaǵalaly agrokolledjindegi sal­tanatta 20 adam­nyń ótinishi qanaǵattandyryldy. Quramynda 120 múshesi bar elektrovoz jóndeý zaýyty Atbasar aýdanyndaǵy iri uıym sana­lady. Al, sońǵy májiliste 50 ju­mysshy men maman «Nur Otan» HDP mú­sheligine qabyl­dan­dy. Osy kúni kásiporyn mú­­sheleriniń «Halyq­tyń daýysy» aksııasy sheńberinde 500-den astam usy­nys, tilekteri tirkeldi.

AGLOMERASIIаLYQ AÝMAQ GÚLDENÝDE

Jańa Astananyń órkendeýine baılanysty oblystyń 20 eldi mekenin qamtıtyn aglomerasııalyq aýmaq qurylǵan bolatyn. Solardyń qatarynda el toıyna eseli tartýlar ázirlep jatqan Arshaly aýdany da bar. Munda jyl basynan sanaǵanda 37 jańa nysan qatarǵa qosylǵan eken. Táýelsizdigimizdiń 20 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan alaqaı qýanysh áli de jalǵasyp jatyr. Atynyń ózi tálim tógetin Jibek joly aýylynyń turǵyndary erekshe qýanysh ústinde. Bıylǵy oqý jyly 600 balaǵa arnalǵan zamanalyq úlgidegi jańa mektepte bastaldy. Qutpanuly ataýyndaǵy mektep qazaq tilinde dáris beredi. Bilim uıasynyń ishi-syrty sáýlet óneriniń sátti naqyshtaryn tógip tur. Búginginiń oqýshysyna barlyq qajetti jaǵdaılar jasalǵan. Alty kompıýter synyby, bes mýltımedııalyq, tórt hımııa jáne fızıka bólmesi jabdyqtalypty. Onyń ústine, Jibek joly balalary eki sport zalynyń, atshaptyrym ashananyń, salalyq mamandarmen qamtylǵan medısınalyq bloktyń, sahnaly májilishananyń ıgiligin paıdalanady. Eń bastysy, jańa mektep sabaqty úsh aýysymda júrgizip kelgen osyndaǵy eki mekteptiń moınyndaǵy júkti jeńildetip otyr. 1500 adam turatyn Volgodon aýylynyń kúndelikti turmysqa qajetti suranysy bir-aq kúnde sheshildi. Jalpy aýmaǵy 1000 sharshy metrdi quraıtyn keshende dúken, táýligine 2000 bólke nan pisiretin naýbaıhana, toıhana, shashtaraz, 25 adamdyq monsha, tipti kir jýý ortalyǵy jumys isteıtini qýanyshqa toly eleýli oqıǵa. – Volgodondyqtar kóp salaly aýyl sharýashylyǵymen aınalysady, – deıdi aýyldyq okrýg ákimi Janat Kúselbaev. – Bizge Astananyń azyq-túlik beldeýin qamtamasyz etý jaýapkershiligi júktelgen. Mal sharýashylyǵynyń ónimdiligi artyp keledi. Dıqandar qaýymy bıyl mol astyq jınady. Elbasy N.Nazarbaevtyń bas qalaǵa irgeles aglomerasııalyq aımaqty damytý jónindegi qamqorlyǵyna dán rızamyz. Bizdiń tarapymyzdan tolymdy qaıtarym bolatyndyǵyna senimdimin. Arshalylyqtar merekeli jyldyń aıryqsha tartýy retinde 27 eldi mekenniń aýyz sýmen tolyq qamtamasyz etilgenin maqtanysh etedi. Endi Táýelsizdik toıyna deıin qalǵan tórt aýyldyń qolyn uzartý maqsaty qoıylyp otyr. Oǵan 1,4 mıllıard teńge kólemindegi bıýdjet qarjysy jumyldyrylýda. Halqymyzda toıdy sán-saltanatpen, jasanyp qarsy alý dástúri bar. Úlgini aýdan ortalyǵy – Arshaly tanytyp otyr. Munda erte kóktemnen bastap 12 kóp qabatty úı, 2100 jeke menshik turǵyn úı, 66 qoǵamdyq baǵyttaǵy nysan jóndeýden ótkizildi. Osy merzimde saıabaqtar men alleıalar tártipke keltirilip, 4000 túp aǵash, 3000 saıaly kóshet otyrǵyzyldy. Aýyl kóshelerinde ásem gúlzarlar kóz tartady. Sondaı-aq, aýdan boıynsha qyryqtan astam qaraýsyz ǵımarat qalpyna keltirilip, 54 shaqyrymdyq aýla kósheleriniń qaıta qurý jumystary júrgizildi. Seriktes aýyldardyń mádenı ómirdegi serpilisi de áýesińdi keltirerlikteı. Arshaly aýdany.

* * *

ÚZDIK ZAŃGER OTBASY

Aqmola oblysy Ádilet departamentiniń uıymdastyrýymen oblysy­myzdaǵy memlekettik organdar qyzmetkerleriniń arasynda Qazaqstan Táýel­sizdiginiń 20 jyldyǵyna jáne Qazaqstan Respýblıkasy Azamattyq hal aktilerin tirkeý organdarynyń 90 jyldyǵyna oraı «Eń úzdik zańger otbasy» baıqaýy ótkizildi. Dástúrli ári jyl sanap mazmuny baıytylyp kele jatqan básekege bıyl 20 otbasy qatysty. Qazylar alqasy eki kúnge sozylǵan aqtyq jarysta Astrahan aýdandyq sotynyń sýdıasy Oralhan Tursynovtyń otbasyn biraýyzdan jeńimpaz dep tapty. Ol zańdy da edi. О́ıtkeni, baıqaýdyń basty talaby – kásibı áýlet sabaqtastyǵy osynaý otbasy jarastyǵynan úlgi tógip turǵandaı. QazMÝ-diń zań fakýltetin bitirgen Oralhan Astanadaǵy Qazaq gýmanıtarlyq zań ýnıversıtetinde dáris berip, alty jyl qatarynan respýblıka Parlamenti depýtatynyń kómekshisi qyzmetin abyroımen atqardy. Tájirıbeli zańgerdiń elordanyń jyly oryndaryn jaǵalamaı, aýdandyq sotta tórelik júrgizip otyrǵany da súıinishti. Budan buryn memlekettik qyzmetkerler arasyndaǵy respýblıkalyq qazaq tili men ulttyq dástúrler saıysynda birinshi orynnan kóringen Oralhannyń kelinshegi Gúlmıra Sarpekova aýdandyq notarıýstyń qyzmetkeri, eki balanyń anasy. Táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵyndaǵy el tabysyn óleń joldarymen jınaqy kestelegen Oralhannyń otbasy uldary Aısultan men Nursultannyń qatysýymen salt-dástúrlerimizdegi tildik tutqalardy naqyshtaǵan tálimdi sahnalyq kórinis te qoıdy. Jas jubaılardyń qosylyp án shyrqaýy, dóńgelenip bı bıleýi, qazylyq tórelik qurýy kópshilik kóńilinen shyqty.

ARDA JIGIT ARDABEK

Birjan sal elinde áıgili jaýynger kompozıtor Ramazan Elebaevty eske alý keshi ótip jatqan. Onyń kindik qany tamǵan Qudyqaǵash aýylynyń aqsaqaldary, qurmetti qonaqtar, jergilikti aqyndar estelik, óleń-jyrlaryn tógip jatyr. Rýh jyry – «Jas qazaq» áni shyrqalǵanda janymda otyrǵan kúlimkóz polısııa ofıseri ornynan atyp turyp ánge tebirene qosylsyn. Nege ekenin qaıdam, men de ornymnan turdym, zaldaǵylardyń bári turdy. Kúlimkóz jigit... Endi esime tústi. Bul osydan on eki jyl buryn Kókshetaýdaǵy Sh.Ýálıhanov atyndaǵy memlekettik ýnıversıtettiń qazaq tili men ádebıeti fakýltetiniń stýdenti Ardabek Partızan ǵoı. Gazetimizdiń tilshiler qosynyna kelip, qazirgi turmys-tirshilik, ádebıet máselesi turǵysynda oı-paıymdaryn ortaǵa salatyn. Ishim jylyp júretin. Keıin habar úzildi. – Men sizdi birden tanydym. Bas salyp amandasýdyń retin keltire almadym. Úzilisti kútip otyrǵanmyn, – deıdi Ardabegim júzinen nur tógilip. Dańqty jerleske arnalǵan májilisimiz úzilissiz aıaqtaldy. Aýdan ortalyǵy Stepnıak qalasynyń saıabaǵynda syr-suhbatymyz jarasyp keledi. Ardabektiń ata-anasy Mońǵolııadan tarıhı Otanyna oralǵan 1992 jyly onyń eń birinshi múshel jasy toılanǵan. Qazaqstan táýelsizdiginiń alǵashqy kúnderinen bastap jer-jahanǵa tarydaı shashylǵan qandastardy baýyrǵa tartý bolashaǵyn oılaǵan memlekettiń, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń kóregen saıasatyn aıqyndaıdy. Muny týǵan eldegi tuńǵysh qonysymyz burynǵy Ýálıhanov aýdanyndaǵy Sapaq aýylynda turǵanymyzda, Býrabaı kentinde orta mektepti bitirgenimde jan-júregimmen sezinip, aıaýly da qasterli Otanyma jan-tánimmen qyzmet etýdi abyroıly paryz sanadym, deıdi Ardabek. Jas muǵalim joldamamen Eńbekshilder aýdanynyń aýyl mektebine jumysqa ornalasty. Otbasyn jergilikti atqarýshy bılik bergen tórt bólmeli úıge kóshirip aldy. El-jurt qora aldyna jylqy men sıyr, bes bas qoı baılady. Teledıdar, tońazytqysh, gaz plıtasyn syılap jatqandar da bar. Partızan áýleti ósip-ónip, shańyraǵy bıikteı bastady. Ardabek aıanbaı eńbektendi. Aýyl-aımaqtyń bedeldi azamatyna aınaldy. Bir kúni mektebinen kelse, kelinshegi Maral úrpıip otyr. «Seni aýdandyq mılısııa, bastyqtyń orynbasary Qaırat Baımaǵambetov shaqyryp jatyr eken», – deıdi daýsy dirildep. Qatty oılandy. Arǵy-bergisi túgel sııaqty. Ol aýdandyq ishki ister bóliminde uzaq kidirdi. Úı-ishinen degbir ketken. Ardabek esikten kóńildi endi. «Meni mılısııaǵa qyzmetke alatyn boldy», – degendi aptyǵyp ázer aıtty. Oralmandy mılısııada jumys isteýge shaqyrady degen kimniń oıynda bar. Anasy men Maraly qosylyp jylasyn. Bul Otan senimine qýanyshtyń, oǵan degen sheksiz súıispenshiliktiń kóz jasy edi. Qazir olar Stepnıak qalasynyń syıly azamattary qatarynda. Aýdandyq ishki ister bóliminiń memlekettik til jáne aqparat bóliminiń ınspektory Ardabek Partızan polısııa aǵa leıtenanty sheninde. Kelinimiz, Qorǵaljyn eliniń qyzy Maral saýda qyzmetkeri eken. Yntymaq uıalaǵan úıde Erulan men Nuraly, kishkentaı Káýsar qyzymyz ósip keledi. Otan dep oralǵan baýyrlarymyzdyń jarasty tirshiligi, elimizdi eńselendirýdegi eren eńbegi kim-kimniń de áýesin keltiretinine qyzyqtym. Eńbekshilder aýdany. __________________ Materıaldaryn daıyndaǵan «Egemen Qazaqstannyń» Aqmola oblysyndaǵy menshikti tilshisi Baqbergen AMALBEK.