Syzdyq BAIMUQANOV: Bizdiń maqsatymyz - otandyq tutynýshylardy ári sapaly, ári arzan dári-dármektermen qamtamasyz etý

«SQ-Farmasııa» JShS 2009 jyldyń aqpan aıynda Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy farmasevtıkalyq salanyń turaqtylyǵy men básekege qabilettiligin arttyrý, dárilik zattardy memlekettik satyp alýdy bir jerge shoǵyrlandyrý jolymen farmasevtıkalyq ónerkásipti damytý maqsatynda quryldy. JShS negizinen tegin medısınalyq kómektiń kepildendirilgen kóleminiń aıasynda dárilik zattardy satyp alý men jabdyqtaýshylardy qamtamasyz etý baǵytynda biryńǵaı dıstrıbıýtordyń qyzmetin atqarady. Sondaı-aq, ol «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory» AQ-nyń qurylymyna kiredi. Bizdiń suhbattasymyz – «SQ-Farmasııa» JShS-niń basqarma tóraǵasy Syzdyq BAIMUQANOV kompanııanyń qurylǵan kúninen bastap búginge deıingi jetken jetistikteri, alǵa qoıǵan maqsat-mindetteri jóninde áńgimeleıdi.

– Syzdyq Asylbekuly, siz bas­shylyq etetin kompanııanyń qurylǵanyna birshama ýaqyt ót­ti. Iаǵnı, «SQ-Farmasııa» JShS ózin biryńǵaı dıstrıbıýtor retinde tanytqan kezeńde jetken jetistikter men qordalanǵan má­seleler tóńireginde áńgime qoz­ǵaıyq. Alǵashqy sátte jumysty neden bastadyńyzdar? Jylt etken jańalyqty qatardaǵy she­neý­nikter men stasıonarlyq me­ke­melerdiń basshylary qalaı qabyldady? – Áńgimemizdi áriden bastalyq. Qazaqstanda biryńǵaı dıstrıbıýtor paıda bolǵanǵa deıin, dári-dármektermen, medısınalyq baǵyt­taǵy buıymdarmen (DD jáne MBB) jáne medısınalyq tehnıkamen qamtamasyz etý júıesi kepildendirilgen tegin dárigerlik kómek kór­setý kólemi sheńberinde jeke júr­gizildi. Iаǵnı, bıýdjettiń qarajaty ortalyq, aımaqtyq jáne jeke menshik klınıkalar arasynda bóliske tústi. Onyń ústine dıabet, onkolo­gııalyq aýytqýlar, qurt sııaqty áleýmettik mańyzy bar aýrýlarǵa qatysty preparattyq jabdyqtaý­lardyń 20 paıyzy ǵana respýblı­kalyq deńgeıde satyp alyndy. Sonymen birge, vaksına satyp alý da ortalyqtandyrylǵan jelide júrgizildi. Dári-dármekterdiń negizgi bóligin, ıaǵnı, 60 paıyzyn – aı­maqtyq ákimdikter, al 20 paıyzyn – densaýlyq saqtaý mekemeleri satyp aldy. Jasyratyny joq, dári-dármektermen qamtamasyz etýde osyndaı ortalyqtandyrylǵan júıe­niń turǵyndarǵa medısınalyq kómek kórsetýde istiń nátıjesi men sapasyn tómendetken osal tustary da boldy. Birinshiden, aımaqtar boıyn­sha baǵanyń turaqsyzdyǵy baıqaldy. Tipti, bir oblystyń me­dısınalyq mekemesindegi sandar bir-birine ózara sáıkes kelmegen kez­deri de bar. Bul máselege dári-dár­mek óndirýshiler, densaýlyq saq­­taý basqarmalary jáne stasıonarlar arasyndaǵy deldaldar sanynyń kóptigi áserin tıgizdi. Aradaǵy osyn­daı deldaldardyń aralasýy­men aımaqtardaǵy dári-dármekter men medısınalyq qural-jabdyq­tar­dyń satylý baǵasynyń aıyrma­shylyǵy 100 nemese odan da joǵa­ry paıyzdy quraýy múmkin edi. Máselen, respýblıka boıynsha ortasha eseppen dıstrıbıýtor kompa­nııalardyń birinshi marjasy shamamen 20-30 paıyzdy qurady. Dári­hanalardyń dári-dármekterdi qym­battatýy da – sonshalyqty. Osy­nyń nátıjesinde sońǵy tutynýshy dári-dármekterdi jáne medısına­lyq baǵyttaǵy buıymdardy shamamen 60 paıyzǵa deıin qymbat ba­ǵamen satyp aldy. Sonymen qatar, aqparattyq-logıstıkalyq júıede nátıjeliliktiń bolmaýynan da jaǵ­daı qıyndaı berdi. Árıne, dári­gerlik mekemelerdi dári-dármekter­men jáne qural-jabdyqtarmen der ýaqytynda qamtamasyz etý úshin aqparattyq-logıstıkalyq júıeniń atqaratyn róli zor. Ekinshi qıyn­dyq – dári qoımalary men medı­sınalyq uıymdarda dárilik pre­parattardyń saqtalýy men paıdalaný tártibine qatysty tıisti baqy­laý jasalmady. Sonyń saldarynan dári-dármekter ózderiniń farmako­lo­gııalyq qasıetterin joǵaltty. О́kinishke qaraı, osy tusta otandyq dári-dármek óndirýshilerge senimsizdikpen qaraý sııaqty post­keńes­tik kezeńniń keıbir máseleleri týyn­dady. Sóıte kele, «ımporttyń barlyǵy sózsiz keremet» degen pikir qalyptasty. Dári-dármekter men medısınalyq baǵyttaǵy buıym­dardy memlekettik satyp alýdaǵy qazaqstandyq mazmunnyń kór­set­kishi tómen bolǵandyqtan, densaý­lyq saq­taý salasyndaǵy bıýdjettik baǵdar­lamalardyń ákimshileri otan­dyq dári óndirýshilerdi yntalan­dyra almady. Sonymen qosa, halyq­aralyq deń­geı­de ónim óndiretin kompanııalar úshin halyq az shoǵyrlan­ǵan jáne medısınalyq uıymdar bir jerge toptastyrylmaǵan qazaqstan­dyq farmakologııalyq naryq tıimsiz bolyp sanaldy. Sondyqtan da, ara­daǵy deldaldarmen ǵana jumys istegen halyqaralyq kompanııalar az kólemdegi partııalardy bizdiń na­ryq­qa jetkizýge qyzyǵýshylyq ta­nyt­qan da joq. Al Qazaqstan Úki­meti biryńǵaı dıstrıbıýtorlyq júıe qurý týraly sheshim qabylda­ǵan kezde kepildendirilgen tegin dárigerlik kómek kólemi sheńberinde barsha qazaqstandyqtardy ári sapa­ly, ári qoljetimdi dári-dármekter­men qamtamasyz etýdi negizgi maqsat etti. Degenmen, jylt etken jańa­lyqqa jurttyń qaı kezde de senimsizdikpen qaraıtyny belgili emes pe? Biryńǵaı dıstrıbıýtorlyq júıe qurylǵanda da alǵashynda osyn­daı jaǵdaı týyndady. Alaıda, bastapqy kezde Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń qoldaýymen jáne belsendi júrgizilgen jumystardyń nátıjesinde biz bul senimsizdikti jeńdik. Sóıtip, az ǵana ýaqyttyń ishinde osynaý kúrdeli jobany júzege asyrdyq. Iаǵnı, Qazaqstanda dári-dármektermen halyqty qamta­ma­syz etýdiń jańa, neǵurlym uıym­dasqan jáne órkenıetti júıesin iske qosýǵa bolatynyn dáleldep berdik. Arada biraz ýaqyt ótkende otandyq medısınalyq uıymdar da biryńǵaı dıstrıbıýtorlyq júıeniń barlyq tıimdi, úzdik qyrlaryn moıyndap, joǵary baǵalady. – «SQ-Farmasııa» JShS-niń otandyq farmakologııalyq na­ryq­qa turaqtylyq pen básekege qabilettilikti arttyrý maqsaty­men kelgeni málim. Iаǵnı, ádil báseke bolǵan jerde jeńil jolmen tabys taýyp kelgen deldal kom­panııalardyń joly kesiletini belgili. Sizder ondaı deldal kompa­nııa­larmen qalaı kúresip, qalaı kelisimge keldińizder? – Bizdiń kompanııa 2009 jyly el Úkimetiniń qaýlysymen jáne 100 paıyzdyq úlesimen «Samuryq-Qazy­na» ulttyq ál-aýqat qory» AQ-nyń bir qurylymy retinde paıda boldy. Biryńǵaı dıstrıbıýtordyń negizgi mindetteriniń biri – kepildendirilgen tegin medısınalyq kómek kólemi sheńberinde bıýdjet qarajatyn únem­deı otyryp, barlyq dárigerlik me­kemelerge arnalǵan dári-dármek­terge birdeı baǵa saıasatyn ustaný jolymen el turǵyndaryn der ýa­qytynda ári nátıjeli, ári sapaly dári-dármektermen jáne medısı­nalyq maqsattaǵy buıymdarmen qam­tamasyz etý bolyp tabylady. Sonymen birge, bizdiń taǵy bir mindetimiz – shynaıy básekege qabiletti otandyq dári-dármek óndirýshilerdi qoldaý jáne yntalandyrý. Belgili bir qıynshylaqtarǵa qaramastan, biz 2010 jyly biryńǵaı baǵa saıasatyn qalyptastyryp, stasıonarlyq mekemelerge dári-dármekterdi belgilengen merzimde jáne tıisti sapamen jetkizip berýge múmkindik aldyq. Otandyq dári-dármek óndirýshilerge qatysty aıtsaq, búgingi tańda jalpy somasy 30 mlrd. teńgeden asatyn 10 ınvestısııalyq joba júzege asyry­lýda. Al, ónimderdi satyp alý bary­syndaǵy bıýdjet qarajattarynyń shyǵyny 30 paıyzdy qurady. Árıne, alǵashqy kezde kompanııanyń qalyp­tasyp, eki aıaǵyn teń basýy úshin birqatar qıyndyqtardyń bolǵany ras. Mysalǵa, djenerık dári-dár­mek­terdi satyp alý barysynda olar­dyń sapasy bastapqy dárilerdiń sapasymen sáıkes kelmeıdi degen aıyptaýlar boldy. Osyǵan oraı, biz djenerık satyp alsaq, onyń shyn mánindegi áýelgi dári-dármektiń kó­shirmesi ekenin jáne odan eshqandaı aıyrmashylyǵy bolmaıtynyn birneshe márte túsindirdik. Sonymen birge, bul jerde biryńǵaı dıstrıbıýtorlar satyp alǵan barlyq dári-dármekter Qazaqstanda paıdalanýǵa ruqsat beretin tirkeýden ótip, Ulttyq saraptama ortalyǵynda tekseriletinin esten shyǵarmaǵan abzal. Búgingi tańda bizdiń júıeli jumysy­myzdyń naqty nátıjesi kórer kózge anyq baıqalyp tur. О́ıtkeni, dári-dármek naryǵyndaǵy úderisterge qatysýshylar biryńǵaı dıstrıbıý­torlyq júıeniń artyqshylyq­tary­na, sonyń ishinde eń bastysy ashyq, shynaıy básekelestik ortany qa­lyptastyratynyna, dári-dármek sa­typ alýdyń tıimdi is-sharalaryn júrgizetinine kóz jetkizdi. О́nimder­di satyp alý tártibin qaıtadan qarastyrǵan kezde Dúnıejúzilik Densaýlyq saqtaý Uıymynyń (DDU - Á.Á) ozyq tájirıbesi esepke alyndy. Iаǵnı, ol tájirıbe boıyn­sha, bastapqyda preparattar sapasy boıynsha, sodan soń baǵasy boıyn­sha tańdap alynady. Satyp alýdyń eki kezeńinde biz de joǵarydaǵy úzdik tájirıbeni qoldanyp otyrmyz. Birinshi kezeńde ónimniń joǵary sa­pasy men áleýetti dári-dármek jet­kizýshilerdiń biliktilik talaptaryna sáıkestigi tekserilse, al ekinshi ke­zeńde baǵany tómendetýge arnalǵan aýksıon ótedi. Eskertýler týyndaı qalǵan jaǵdaıda, kompanııalar qo­symsha túsindirmeler bere alady. Sózimdi túıindeı kele aıtarym, dári-dármek satyp alýǵa tapsyrys beretin kompanııalardyń 95 paıyzy bi­ryń­ǵaı dıstrıbıýtordyń aýksıo­nyna qatysatyn múmkindik aldy. Iаǵnı, «SQ-Farmasııa» JShS otan­dyq dári-dármekter naryǵyna enýi arqyly kepildendirilgen tegin medısınalyq kómek aıasynda kópte­gen deldaldardy yǵystyryp, ha­lyqqa qolaıly jaǵdaı týǵyzdy. – О́tken eki jyldyń ishinde siz basqaratyn kompanııa qandaı aı­týly tabystarǵa qol jetkizdi? – Eki jyldyń ishinde eń negizgi másele – dári-dármekter men me­dısı­nalyq baǵyttaǵy buıymdardy halyqqa jetkizýdiń nátıjeli logıs­tıkalyq júıesin qalyptastyrdyq. Qazirgi kezde kompanııanyń qoıma­larynda dári-dármekter qory jetkilikti. «SQ-Farmasııa» JShS-niń sa­typ alý prosesin kúni buryn ja­saıtyny jyldyń basynda stasıo­narlyq mekemelerdi tolyq kólemde dári-dármektermen qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Sonymen birge, bizdiń kompanııa otandyq dári-dármek óndirisin damytýdyń sala­lyq baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa da belsendi qatysýda. Atalǵan baǵdarlamaǵa sáıkes, 2014 jyldyń sońyna qaraı ishki naryǵymyzdaǵy otandyq dári-dármekterdiń úlesi 30-dan 50 paıyzǵa deıin kóterilýi tıis. Alaıda, mundaı joǵary kórsetkishke qol jetkizý úshin, biryńǵaı dıs­trıbıýtordyń kómegimen uzaq merzimdik kelisim-sharttar jasalyp, memlekettik satyp alý barysynda otandyq óndirýshilerge jeńildik berilýi kerek. Iаǵnı, otandyq kompa­nııalarǵa jeńildik jasaý arqyly kepildendirilgen tegin kómek kólemin qamtamasyz etýimiz qajet. Búginge deıin biryńǵaı dıstrıbıýtorlar qa­zaqstandyq kompanııalarmen jalpy somasy 30 mlrd. teńgeni quraıtyn 10 uzaq merzimdik kelisim-sharttar jasady. Sondaı-aq, «SQ-Farmasııa» JShS-niń otandyq ónimderdi satyp alýdaǵy úlesi qazirdiń ózinde 50 paıyzdan asyp otyr. Bul aıtýly jetistik emeı nemene?!. Atap aıtar­lyǵy, elimizdiń aımaqtaryna dári-dármekterdiń sońǵy baǵasynyń ár­túrli bolyp keletini túp-tamyrymen joıyldy. Sonyń nátıjesinde memlekettiń bul salaǵa jumsaıtyn shyǵyndary da azaıdy. Bulardyń barlyǵyn dári-dármekter men me­dısınalyq baǵyttaǵy buıymdardyń biryńǵaı dıstrıbıýsııasyn qurý­daǵy úlken jetistikterdiń biri dep aıtýǵa bolady. Jalpy alǵanda, biz qoldanysqa engizgen jańa júıe dári-dármekterdi halyqqa der kezinde jetkizýge, aımaqtardaǵy su­ranys­tyń tez ósýin jedel anyq­­taýǵa jáne ózge aımaqtaǵy artyq qordy tıimdi paıdalanýǵa múm­kin­dik beretindigimen erekshelenedi. – Biryńǵaı dıstrıbıýtor – «SQ-Farmasııa» JShS-niń bú­­gingi tańda alǵa qoıǵan maqsat-min­­detteri qandaı? Siz bas­qa­ratyn ujym qandaı bıikterdi baǵyn­dyrýdy kózdep otyr? – Biz joǵaryda uzaq merzimge jasalǵan kelisim-sharttar jóninde aıttyq qoı. Otandyq ónim óndirý­shilermen aradaǵy yntymaqtastyq qarym-qatynastyń nátıjesinde dá­ri-dármek óndirisin jańǵyrtý ba­ǵytynda ınvestısııalyq jobalar júzege asyryla bastady. Sonyń ishinde, otandyq kompanııalar alda­ǵy 7 jyldyń ishinde jańa óndiris oryndarynyń qurylysyn aıaqtaýǵa jáne tıisti óndiristik tájirıbe standarttaryna sáıkes jumys istep turǵan kásiporyndardy jetildirýge mindetteme aldy. Jańa óndiris oryndaryn paıdalanýǵa bergennen keıin biryńǵaı dıstrıbıýtor qa­zaqstandyq zaýyttardan tek qana qazirgi zamanǵa saı, halyqaralyq standarttarǵa jaýap beretin dári-dármekterdi satyp alýdy kózdep otyr. 2011 jyly halyqaralyq standarttardy qoldanysqa engizgen alǵashqy óndirýshi – «Almaty Nobel dári-dármekter fabrıkasy» AQ. Ekinshiden, biryńǵaı dıstrıbıýtor men otandyq ónim óndirý­shilerdiń uzaq merzimdik yntymaq­tastyǵy eksporttyq áleýeti zor joǵary tehnologııalyq kásiporyn­dar qurýǵa jol ashady. Al, búgin júzege asyrylǵan is-sharalardyń nátıjesinde 2014 jylǵa qaraı elimizde satylatyn dári-dármekterdiń 50 paıyzyn otandyq óndirýshiler qamtamasyz etetini sózsiz. Import­tyq dári-dármekterdi tasymaldaý jáne tótenshe jaǵdaılar týyndaǵan kezde elimizdiń dári-dármek qaýipsiz­digin qamtamasyz etýde mundaı is-sharalardyń mańyzy zor. Sonymen qatar, ulttyq ekonomıkamyz úshin bazalyq artyqshylyq bolyp taby­latyn qosymsha kásibı jumys oryndaryn qurý jáne otandyq óndiristegi eksportty baǵdarlaý da asa mańyzdy. Aıta keteıin, jergilikti atqarýshy organdar ózderi satyp alatyn ambýlatorlyq dári-dármektermen jabdyqtaý máselesi erekshe nazar aýdarýdy talap etýde. О́ıtkeni, jekelegen jáne satyp alý­dyń bulyńǵyr júıesindegi tapsy­rystardyń nátıjesinde aımaqtyq deńgeıdegi baǵalar biryńǵaı dıstrıbıýtor arqyly satyp alynǵan baǵalardan áldeqaıda qymbat. So­nymen birge, qarajatty qaıtarý­daǵy baqylaýdyń bulyńǵyr júıesi ambýlatorlyq sektordaǵy dári-dár­mektermen qamtamasyz etý pro­sesiniń tejelýine ákelip soǵady. Al, dárihanalardaǵy dárilerdiń jetispeýshiligi naýqastarǵa qolaı­syzdyq týǵyzatyny anyq. Halyq­aralyq tájirıbe kórsetkendeı, ındýstrıaldyq elderde naýqas­tardy emdeý ádette ambýlatorlyq deńgeıde júrgiziledi. Osyǵan oraı, stasıonarlardy qajetti dári-dár­mektermen qamtamasyz etýge bó­lingen qarajattyń nebary 30 paıyzy ǵana jumsalady. Qalǵan 70 paıyzy emhanalarǵa jóneltiledi. Qazirgi kezde bizdiń elimizde barly­ǵy kerisinshe: dári-dármekterdiń 71 paıyzy stasıonarlarǵa jiberiledi, ambýlatorlyq deńgeıde qalatyny – 29 paıyz. Osyǵan oraı, «SQ-Far­­­masııa» JShS emhanalyq bólimdi dári-dármektermen qamtamasyz etý­di jaqsartý baǵytynda birneshe utymdy usynystar jasaǵan bo­latyn. Máselen, jergilikti bıýd­jet­­tiń esebinen satyp alynatyn na­ryqta az kezdesetin, baǵasy óte qymbat jáne aýyr emdeletin naý­qastardy emdeýge arnalǵan dári-dármekterdi biryńǵaı dıstrıbıýtor respýblıkalyq bıýdjet sheń­berinde satyp alatyn dári-dár­mektermen almastyrýdy usyndyq. Mundaı qadam ambýlatorlyq dári-dármektermen qamtamasyz etýdegi qarjylandyrý úlesin arttyrýǵa, sondaı-aq biryńǵaı dıstrıbıýtor arqyly qymbat baǵaly dári-dár­mekterdi aǵymdaǵy maqsatty trans­ferttermen satyp alýǵa múmkindik beredi. Al, jergilikti deńgeıdegi jumsalmaǵan qarajat ózge dári-dármekterdiń qajetti kólemin ja­býǵa múmkindik týǵyzady. Túptep kelgende, baǵany turaqtandyrý jáne aımaqtarda naýqas adam­dar­dy emdeýge az shyǵyn jumsaý bar­lyq qazaqstandyqtardy ári sa­pa­ly, ári arzan dári-dármektermen qamtýǵa jol ashady.

– Áńgimeńizge rahmet. 

Áńgimelesken Ámirlan ÁLIMJAN.