Jyldyń aıtýly oqıǵasy - shoqtyǵy bıik, aýqymy alyp EKSPO-2017

Barys beıneli bolashaǵyna batyl qadam bas­qan táýelsiz Qazaqstannyń jyl ishindegi basqa je­tis­­tikterin bylaı qoıǵanda, tórt qubylasy túgel da­myǵan elderdiń de qolynan kele bermeıtin ja­handyq sharany zor tabyspen, Halyqaralyq kór­meler bıýrosynyń Bas hatshysynyń bergen baǵasy boıynsha, «sońǵy jıyrma bes jyl ishindegi eń tamasha kórme» retinde asqan uıymshyldyqpen ótkizýi elimizdiń álemdik arenadaǵy abyroıyn taǵy bir asqaqtatyp, berik birligi men qýatty áleýetin pash etti. 

Búkilálemdik kórmeler bıýrosynyń qos ǵa­syr­­lyq shejiresinde Ortalyq Azııada, tipti TMD mem­leketteriniń ishinde alǵash ret táýelsiz Qazaq­stan­nyń bas qalasy – arý Astanada ótkizilgen EKSPO-2017 kór­mesiniń tarıhy áli talaı-talaı tarazylanyp, máni men mańyzy jahandyq minberlerde túıindeleri haq. Búgin biz eldiktiń eren jetistigine aınalǵan jahandyq kórmeniń saltanatty jabylýynan keıingi kezeńdegi alǵashqy jemisterin tilge tıek etýdi jón kórdik. 

Dýaly aýyz sarapshylardyń paıymdaýynsha, «Bolashaqtyń energııasy» atty búkiladamzattyq jalpy uranmen ótken EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi jahandyq energetıkanyń jańa model­derin jasaýǵa tyń serpin berdi. Ásirese búkil planetanyń jańǵyrmaly energııa kózderin ashý maqsatyndaǵy izdenisteri barynsha jandandy. Máselen bıylǵy kúzde Aýstralııada kún energııasy panelderin óndiriske engizý qarqyny buryn-sońdy bolmaǵan deńgeıde damydy. Tek 2017 jyldyń qarasha aıynda ǵana bul elde turǵyn úılerdiń jáne bıznes ǵımarattardyń shatyryna jalpy qýaty 120 MVt bolatyn shaǵyn kún stansalary ornatylypty. 

Jaqynda Eýropada «Microsoft» korporasııa­synyń qatysýymen jańǵyrmaly qýat kózderin damytý baǵytyndaǵy iri kelisimge qol qoıyldy. Ataqty Vattenfall korporasııasy qýaty 180 MVt bolatyn jel elektr stansalary óndirgen elektr energııasyn 10 jyl boıy turaqty túrde satyp alatyn boldy. Engineering News agenttiginiń málim­deýinshe, 2017 jyldyń qorytyndysy boıynsha kári qurlyqta jel energetıkasyn damytý birneshe ese artqan kórinedi. Ońtústik Afrıkada ótken álemdik konferensııada jahandyq jel energetıkasy keńesiniń (GWEC) basshysy Stıv Save 2017 jyldyń sońynda dúnıe júzindegi jel elektr stansalarynyń qýaty 530-540 GVt-ǵa deıin ósetinin málimdedi. Bul jańǵyrmaly elektr qýatyn óndirý salasyndaǵy sońǵy jyldary qol jetkizilgen zor jetistik bolyp tabylady. 

Qazirgi kezde Qazaqstanda EKSPO-2017 halyq­ara­lyq mamandandyrylǵan kórmesinde alǵash ret ta­nystyrylǵan tehnologııalardy óndiriske engizý maq­satyndaǵy keshendi jumystar qolǵa alynýda. Ener­getıka mınıstri Qanat Bozymbaevtyń aıtý­ynsha, jańǵyrmaly qýat kózin óndirý, energııa únem­deý, «aqyldy júıeler» qurylysy, turmystyq qal­dyq­tardy retteý, sý kózderin tazalaý, aýa sapasyn baqylaý baǵyttarynda EKSPO-2017 kórmesinde tanystyrylǵan 105 jańa tehnologııany óndiriske engizý jumysy bastalmaq. Máselen Qaraǵandy oblysynda osy maqsattaǵy 31 jańa jobany júzege asyrý kózdelip otyr. Jaqyn arada Fınlıandııa zaýytynyń jabdyqtary boıynsha qatty turmystyq zattardy qaıta óńdeıtin jańa zaýyt qurylysy salynbaq. Jalpy, Qaraǵandy óńirinde 2020 jylǵa taman «jasyl» energetıka salasyndaǵy alty jańa joba paıdalanýǵa berilmek. Osynyń nátıjesinde jańǵyrmaly qýat kózderiniń kólemi 261 MVt-ǵa jetetin bolady. 

Almaty oblysynda turmystyq qaldyqtardy óńdeý jumysy 30 paıyzǵa arttyrylatyn bolady. Osynyń nátıjesinde óńirdegi kúl-qoqys oryndary 354-ten 16-ǵa deıin qysqarady. Aqmola oblysynyń «Rodına» JShS-da ornatylǵan jel energııasyn óndirý qondyrǵylarynyń qýatyn 45 MVt-ǵa deıin arttyrý kózdelip otyr. «Stepnogor-Vodakanal» MKK aýyz sýdy tazartý qondyrǵylaryn jańǵyrtý maqsatynda EKSPO-2017 kórmesinde qoıylǵan ozyq tehnologııalardy paıdalanýǵa betburys jasady. 

EKSPO-2017 kórmesiniń jetistikterin jappaı óndiriske engizý jumysy Elbasynyń elimizdi «jasyl ekonomıka» baǵytyna kóshirý jónindegi bastamasymen úndesedi. Kórmeden keıin elimizde bul ózekti másele boıynsha túbegeıli betburys bastaldy. Bul rette Elbasy «EKSPO kórmesin ótkizý arqyly bizdiń el «jasyl» tehnologııalardy damytý ıdeıasyna berik ekenin taǵy da dáleldeı tústi. Jal­py, bizdiń kórme «taza energetıkany» jahandyq deń­geıde damytýǵa aıryqsha úles qosatynyna senim­di­min», dep atap kórsetti. 

Jahandyq kórme qazaqstandyq ǵylym salasynda kreatıvti ıdeıalar men jańa izdenister ákeldi. Oǵan EKSPO-2017 kórmesindegi elimizdiń ulttyq pavılony – «Nur Álemde» pash etilgen ǵylymı jobalar naqty dálel bola alady. Munda el energetıkasynyń erteńin aıqyndaıtyn otyzǵa tarta ozyq tehnologııalyq jańalyq kórinis tapty. Qazaqstandyq ónertapqyshtar men ǵalymdardyń jańǵyrmaly qýat kózderi arqyly elektr energııasyn óndirýdi arttyrý maqsatyndaǵy birqatar tyń jobalary qazirdiń ózinde is júzine asyrylýda. Mine, eldiktiń eren jetistigine aınalǵan EKSPO-2017 kórmesiniń jyl ishinde jahandyq jáne qazaqstandyq energetıka óndirisin damytýǵa tıgizgen alǵashqy tabystary osyndaı. 

Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan»