Álemdi ánimen áldılegen Dımash

«Júzden – júı­rik, myńnan – tulpar» demek­shi, solardyń arasynan halyq­tyń yqylasyna erekshe kóp bólen­genderin bóle-jaryp aıtar bol­saq, sırek daýys ıesi Dımash Qu­daı­­bergenovtiń Aspanasty elin­d­egi tanymal «Men ánshimin» tele­jo­basyna qatysyp, qazaqtyń atyn óneri­men asqaqtatqan úlken jeńi­sin aýyzǵa almaý áste múmkin emes edi. 

Júz jylda bir-aq ret dúnıege keletin tulǵalar bolady degen sózdiń jany bar-aý, sirá. El erkesi Ámire ánshi 1925 jyly Parıjde ótken EKSPO kórmesine qatysqan tuńǵysh qazaq hám ótken ǵasyr basyndaǵy rýhanı qubylysymyz desek, al EKSPO halyqaralyq kórmesi Astanada ótken jyly Alla taǵala qazaqtyń kóńilin kók teńizdeı tolqytyp, taǵy bir erekshe sulý bitimdi ánshisimen qýantty. Mıllıard qytaıdyń arasynan oza shaýyp báıge alyp kelý degenińiz Qudaı biledi, búkil ǵumyryn soǵan arnaǵan adamnyń ózine tym qıyn soǵady-aý. Onyń ústine qazir óner ıesiniń óz-ózin moıyndatýy, talantyna tabyndyrýy op-ońaı óńgeriler olja emes. Ilantý, mo­ıyndatý degender jaı ber jaǵy eken, bizdiń Dımash balamyzdyń ónerin qatty súıgenderi sonshama, on­daǵy jankúıerlerdiń jandary qalmaı syrtynan «Dımashı» dep at qoıyp ala qoıǵandaryn qaramaısyń ba?.. Parıj EKSPO-sy álemge Ámireni, al Astana EKSPO-sy ótken bıylǵy jyl dúnıe júzine Dımashty syılady. Bul jaı kezdeısoq sáıkestik emes. Araǵa bir ǵasyrǵa jýyq ýaqyt salǵanda túpsiz tereń tuńǵıyq syrshyl sezimge bárimiz birdeı boı aldyryp, ásem ánniń taǵy bir araılap atqan aq tańyna kýá boldyq. Adam balasyna tán daýys ólsheminiń sheńberine syımaıtyn ǵajaıyp zor daýys tek qazaq dalasyn ǵana e­mes, búkil álemge keńinen jaıy­lyp, shyǵar taýy áli alda balaýsa qanattyń munan da asqaraly bıikterge samǵaı berýin Qudaıdan tilep, áleýmettik jeliden únemi únimizdi bildirip otyrdyq. 

Ol áıgili «Gremmı» syılyǵy­nyń qy­taılyq nusqadaǵy bas báıge­sin ıelendi. Qytaı astanasy Beı­jiń­de ótken Azııanyń jańa ánderi fes­tıvalinde «Jyldyń eń úzdik shetel­dik óner adamy» atalymy bo­ıynsha marapattaldy. «Azııa­nyń eń tanymal ánshisi», «Halyq­aralyq dárejedegi tanymal ánshi», «Jyldyń eń tanymal ánshisi», «Jyldyń erler arasyndaǵy úzdik ánshisi», t.b. júldelerdi ıelendi.

Qytaıdaǵy «Men ánshimin» telejobasynda Lara Fabıannyń repertýaryndaǵy «Adajıo» ánin tamasha oryndap shyqqan Dımashty ataǵy jer jaryp turǵanyna qara­mastan belgili ánshiniń ózi quttyq­tap, ystyq yqylasyn jetkizdi. Áleýmettik jelini qoldanýshylar da jurtty qaı kezde eleńdetip, eliktirip, jipsiz baılap qoıýdy biledi-aq. Lara Fabıannyń oryn­daýyndaǵy «Adajıo» men Dımash­tyń shyrqaýyndaǵy bul án óte kóp tyńdalyp, bilikti mamandar pikirine arqaý etildi. Jas oryndaýshynyń «Adajıosy» kómeski tartyp bara jatqan rýhanı kóne súrleýge jan bitirip, ánniń árin odan ári aıshyqtaı tústi. Sonymen birge telejoba arqyly elge tanymal talaı ánshiniń esimin qaıta jańǵyrtýǵa súbeli úles qosty. О́rimdeı jas jigittiń bo­ıyna osynshama qudiretti óner qaı­dan qonǵan? Birde pıanınoda oınap, «Adajıony» keremet sheberlikpen oryndasa, endi birde qazaqtyń qasıetti qara dom­by­rasyn kúmbirletip kúı tartýy, halyq áni «Daıdıdaý», «Aıq­ara­kózdi» shyrqaýy bir-birine uqsa­maı­tyn, qaıtalanbaıtyn qos arnany kóz aldymyzǵa keltiredi. Aǵysy alabóten sol qos aıdyndy keýdesine qatar qondyrǵan ónerpazdy arǵy-bergi tarıhty talmaı qaýzasaq ta tappaıtyn sııaqtymyz. Irili-usaqty ózender bastaýyn bulaqtan alady, teńizge, kólge quıady. Kıeli án óneri de solaı-aý. Dımashtyń jazyqta da, taýly-qyratta da syr bermeı, dúldúldeı jortyp, jeldirte jóne­letin sheberligi, ıaǵnı bulaq bas­taýynyń móldirligi dástúrli tól tamyrdan qanyp sýsyndaýynan dep bilemiz. «Tamyry joqtyń – tabany taıǵanaq» demekshi, onyń áýeli ánniń sózine, mátin mánine aıryqsha kóńil bólip, muqııat zerdelep oryndaýy sodan bolsa kerek. 

Ánshiniń «Mahabbat ber maǵan», «Umytylmas kún» ánderi tunyp turǵan lırıka. О́te názik, syrshyl sazǵa qurylǵan áýen kisini jalyqtyrmaıdy. Bulardy tyńdaǵan ústine tyńdaı bergiń keledi. Jastyq taqyrybyna arnal­ǵan­men, ásem saz jalpy jámıǵatqa jat emes. Ándi ol shaǵyn qoıylym ispetti qaraıdy. Birde dramany, endi birde komedııa janryn­daǵy spektakldi tamashalaǵandaı áserge bólenesiz. Halyqty emosııa­ǵa kirgizedi, ózimen birge ilestirip alyp ketip otyrady. Ándi qalaı bas­taý kerektigin, sharyqtaý shegin­de daýysty aspanǵa shalqyta quı­qyl­­jytýdy, tómen qaraı qalaı qu­­ıyn­daı quldılatýdy tereń meń­ger­­gen. Sodan soń klassıkalyq, ha­lyq­tyq, estradalyq ánderdiń qaı-qa­ı­sysy da kómekeıden qarǵa aýna­ǵan túlkideı qulpyryp shyǵa keledi. 

Biz áńgimemizdiń basynda onyń ónerine áleýmettik jeli arqyly jankúıerleri tabynyp, sheksiz súıispenshilik bildirip jatqanyn aıttyq. Fransııanyń «France 2» telearnasy «Sınger-2017» án baı­qaýynda baq synaǵan Dımashty arnaıy baǵdarlamalaryna shaqy­ryp, án shyrqatty. «Siz myna keremet daýysty estip tursyz ba? Bul ǵajap daýys ıesiniń esimi – Dımash. Búgin biz osy jas jigit týraly jáne ony Qytaıda sonshalyqty tanymal etken áleýmettik jeliler jóninde áńgime qozǵaıtyn bolamyz», deıdi Fransııa teleaýdıtorııasynyń 40 paıyzyn qamtyp otyrǵan ta­ńe­r­­teń­gilik baǵdarlamanyń júrgizýshisi.

Endi birde jeliden Edgar esim­di Fransııa azamatynyń haty ja­rııa­lanǵanyn oqydyq. Munda: «Dımash, sizge anamnyń oqıǵasyn aıtyp bergim keledi. Meniń qart anam Mamahı (96 jasta) sizdi qatty jaqsy kóredi. Ras aıtamyn. Ol maǵan sońǵy tilegin aıtty. Jumaqqa attanbas buryn sizdiń án aıtqanyńyzdy óz kózimen kórgisi keledi... Ol kún uzaqqa siz týraly jańalyqtardy aıtyp otyrýymdy suraıdy. Sizdiń sońǵy shyǵarǵan jańa ánderińizdi, jańa shyqqan vıdeolaryńyzdy jáne taǵysyn taǵylardy. Men oǵan bul ǵajaıyp shyndyqqa aınalady dep ýáde berdim. Men tek Jaratýshy bul ýádemdi oryndaýǵa sál kómektesip jiberedi degen úmittemin. Qurmet­pen, Edgar (Fransııadaǵy Fransýz Rıverasy, Nıssa)», delingen. Qart ananyń jaryq dúnıedegi jalǵyz úmitine oraı nıet­tes jurt astyna tilekterin ja­by­la arnap jazdy. О́miriniń sońyn­da bir ret án tyńdaǵysy kel­gen netken asyl jan edi, á! Sol tań­daý­dyń qazaq­tyń qarapaıym qaǵyl­ez balasyna túsýi áste tegin bol­masa kerek-ti. Júrekterge nur syılaǵan án qanaty qalyqtaı bersin. Talmaı.

Qarashash TOQSANBAI, «Egemen Qazaqstan»