Tóle bı týraly shejire

Prezıdenttik mádenıet ortalyǵyna tapsyryldy Bul keshendi elimizdiń ejelgi jáne búgingi tarıhynan syr shertetin ulttyq qundylyqtar qoımasy dese de bolady. Álemniń ár túkpirinen táýelsiz memleketimizdiń astanasyna kelgen qonaqtar osy ortalyqqa kelse, respýblıkamyzdyń barlyq óńirinen jınaqtalǵan jádigerlerden tolyqqandy maǵlumat alady. Mádenıet kesheni ashylǵanda ońtústik óńirinen oǵan 200-den astam kóneden jetken baǵaly zat­tar tapsyrylǵan bolatyn. Olardyń arasynda oblystyq tarıhı-ólketaný, Otyrar, Saıram murajaılarynan iriktelip alynǵan óte sırek kezdesetin buıymdar bar.   О́lkemizdiń san ǵasyrlar buryn­ǵy ómirin, halqynyń turmys-tirshi­ligin tanytatyn qaıyń qabyǵymen qaptalǵan sadaq jáne shı, kilem, bas­qur, alasha toqıtyn qondyr­ǵy­lar, oq quıýǵa ar­nal­ǵan tas qalyp, qolóner sheberleriniń tań­daý­ly buıymdary, kıiz úı jabdyqtary jáne bas­qa da ulttyq dástúrli óner týyndylary mádenıet kesheniniń etnografııalyq zalynda tur. Otany­myz­dyń ortalyq murajaıy qorynda eleýli oryn ala­tyn jáne ony baıyta túsetin oń­tús­tik­tiń jaýhar jádigerlerine she­tel­dik meımandardyń qyzyǵý­shy­lyǵyn olar qaldyrǵan jyly lebiz­der­den aıqyn ańǵarýǵa bolady desek, Prezıdenttik mádenıet kesheni taǵy bir asa qundy jádigermen tolyqty. Ol – ulty­myz­dyń kemeńger uly, úsh júzdiń tóbe bıi atanǵan Tóle babanyń shejiresi. Tarıhy kúlli qazaqqa ortaq abyzdyń aıryqsha dúnıesin Tóle bıdiń jetinshi urpaǵy, onyń ómiri­ne qatysty derekterdi yqtııat­tap, jınastyryp júrgen, ardager sýdıalar keńe­si­niń tóraǵasy, «Qur­met» ordeniniń ıegeri О́mirbek Temiruly mádenıet kesheniniń dırektory Myrzataı Joldasbekovke óz qolymen aparyp tapsyrdy. Biz О́mirbek Temirulynan dana baba jónindegi tyń derektiń qalaı tabylǵanyn suraǵanbyz. – Bul dúnıe meniń qolyma 1987 jyly tıdi. Leń­­gir­de turatyn Aıdar degen inim: «Joǵaltyp alar­myn, sizde tursyn», dep ákep berdi. Al onyń muny qaıdan qolyna túsirgenin anyqtaǵanymda, ol ja­laıyr rýynyń azamatyna turmysqa shyq­qan ana­myz­­dan alǵanyn aıtty. Men eki basy dóń­gelenip túıin­­delgen uzynsha taıaqqa ornatylǵan qaǵazdaǵy jazý­dy túsinbedim de, úıge tyǵyp qoı­dym. Keıin­nen tanystarym: «Sende Tóle bıdiń shejiresi ba­ryn estidik. Kóreıik», dep qaıta-qaı­ta esime sala bergen soń, Otyrar ýnıversıtetiniń arab tili oqy­tý­shy­lary­na aparyp kórsettim. Bes muǵalim shuq­shıyp qarady. Eshqaısysy oqı alma­dy. Sodan olar­dyń biri: «Bul shaǵataı tilinde jazylǵan sııaq­ty. Bizdiń oblysta ony oqı alatyn bir-aq adam bar. Ol – Abdolla Joldas. Soǵan baryńyz», dep aqyl qosty. Jurtpen kóp aralas­paıtyn, úıinen sırek shyǵatyn ol kisini ázer degende izdestirip taýyp, kópten beri qupııasyna qanyǵa almaı júrgen jaǵ­daı­dyń jaı-japsaryn bildirgenimde, meselimdi qaı­tar­ma­dy. Qujattaǵy jazý shynynda da sha­ǵataı tilinde eken. Qaǵaz­daǵyny táptishtep oqyǵanda ol Nuh paıǵam­bar­dan Tóle bıge, odan babamyzdyń Shoıbek degen ur­paǵyna deıingi shejire bolyp shyq­ty. Men shejireni Tóle babanyń uly Qojam­jar­dyń týǵan nemeresi Shoıbek bı jazdyrǵan-aý dep paıym­daımyn. О́ıtkeni, qaǵaz­daǵy derekter Tóle bıdiń shóberesi datqa Shoıbekke deıin taraty­la­dy. Ke­ńes ókimetiniń baı-manap­taryn qýǵyndaý náýbeti bastalǵanda sol shejireden aıyrylyp qalý qaý­pinen saqtanyp, qoldan-qolǵa ótkizilip, eń so­ńyn­da ózge jurttaǵy apaıymyz Búbiraı­han­da saq­talǵan degen de joramal bar. Qolyma tıgen shejireni jergilikti mamandarǵa zerdeletkenimde, onyń papırýstan jasalǵan qa­ǵaz­ǵa altyn sııamen jazylǵanyn aıtty. Uzyn­dy­ǵy eki metrden asady. Eni – 25 santımetr. Qys­qa­sy, babalardan jetken amanat jádigerdi halyq­tyń ortaq qundy múlki retinde Prezıdenttik or­ta­lyq mura­jaıyna tapsyrýdy ózime paryz sanadym, – dedi ol. Ádildigimen qara qyldy qaq jarǵan, asqan sheshendigimen qalyń qaýymdy aýzyna qaratqan, el birligi úshin kúresken dana baba Tóle bıdiń shejiresi qazir mamandardyń túbegeıli tekserýi­nen ótkizilip jatyr. Jeńis BAHADÚR, jýrnalıst. Shymkent.