Reseıdiń Iаroslavl oblysyndaǵy áskerı tarıhshy Darıa Tımoshenkonyń «Poslednıı boı Alıı Moldagýlovoı» atty kitaby jaryq kórdi. Ata-anasynan erte aıyrylǵan Álııanyń balalyq shaǵy 1935 jyldan Lenıngradtaǵy aǵaıynyń qolynda jáne osy qaladaǵy №46 balalar úıinde ótkeni belgili. Lenıngrad qalasyna qaýip tóngende 1942 jyly balalar úıin Iаroslavl oblysynyń Nekrasov aýdanyndaǵy Vıatskoe selosyna kóshiredi. Álııa sol jyly osyndaǵy mektepte naýryzdan mamyr aıyna deıin oqyp, 7-synypty bitiredi de, odan keıin Rybınsk qalasyndaǵy avıasııalyq tehnıkýmǵa ketedi. Jaqynda Vıatskoe selosynda batyr qyzǵa arnalǵan eskertkish-taqtanyń ashylý saltanatynda osy kitaptyń tusaýkeseri de boldy.
Qazaqtyń batyr qyzynyń erligi men ómirin asa qyzyǵýshylyqpen zerttegen tarıhshy Darıa Tımoshenko ol týraly buryn belgisiz bolyp kelgen derekterdi, qujattardy taýyp, tarıhı aınalymǵa qosypty.
– Germanııanyń «Sever» armııasynyń tobyn kúl-talqan etýdi maqsat tutqan Qyzyl Armııanyń strategııalyq shabýylynyń birinshi kúni Álııa erlik kórsetti, sol kúngi urysta qaza tapty. Kitaptyń negizgi maqsatynyń biri de osy urystyń belgili, belgisiz jaǵyn búginge jetkizý, ondaǵy Álııanyń erligin kórsetý bolatyn, – deıdi kitap avtory Darıa Tımoshenko.
Kitapty joǵary baǵalaǵan resenzentter «Áskerı tarıhshy Darıa Tımoshenkonyń bul kitaby Keńes Odaǵynyń Batyry Álııa Moldaǵulova týraly barlyq estelikterdi, suhbattardy, gazetterde jarııalanǵan maqalalardy, hattar men arhıv materıaldaryn usynady. Olar alýan túrliligimen batyr qyz ómiri men óliminiń jaı-japsaryn jan-jaqty asha túsedi», dep jazady.
– Álııa qaza bolǵannan keıin, ıaǵnı 1944 jyldyń aqpan-maýsym aılary aralyǵynda maıdandaǵy sýretshi Nıkolaı Dmıtrıev salǵan eki portretin usynyp otyrmyn. Bul onyń maıdandas qurbylary bergen nemese jeke zattarynan alynǵan fotosýretine qarap salynǵan bolýy kerek. Sýretshi salǵan Álııanyń qulaqshyn kıgen beınesin Aqtóbedegi mýzeıge onyń týystary bergen sýretine qatty uqsattym. Álııanyń áskerdegi aılyǵy 8 rýbl 50 kopeek bola tura, baqandaı 100 rýbl áskerı qaryzǵa jazylǵan aqsha attestatyn taptym, – deıdi Darıa Aleksandrovna.
Avtor Álııanyń sýretshi Nıkolaı Dmıtrıev salǵan portretiniń birin kitaptyń muqabasyna paıdalanypty. Biz batyrdy negizinen pılotka kıip, qolyna vıntovka ustaǵan beınede elestetetin edik, endi myna sýrette oqyrmanǵa qazaqtyń qara qyzy burynǵydan da ystyq kórinetindeı áser beredi. Sonymen qatar avtor kitapqa 1944 jyly maýsymda Álııaǵa Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵy berilgennen keıin maıdandas qurbylarynyń áskerı gazettiń jýrnalısine batyr qyz týraly jazǵan hatynyń tolyq mátinin keltirgenin aıtty.
– Onda qurbylarynyń Álııany eshqandaı jasandylyqsyz, shynaıy sıpattaǵanyna kýá bolasyz. Qyzdar Álııanyń sózderin keltiredi. Bul hat qazaqtyń ójet ári qaısar qyzynyń bolmysyn asha túskendeı bolady. Alaıda áskerı jýrnalıst sol ýaqyt úshin hattyń keıbir tustaryn artyq sanap, qysqartqanyn baıqadyq, – deıdi Darıa Aleksandrovna.
Názıra JÁRIMBET, «Egemen Qazaqstan»
QOSTANAI