ENRC DRAIVERLERIN JAŃARTÝ ÚSTINDE

Sheteldik aktıvterdi satyp alý qazaqstandyq áleýetti damytýmen qatar júrýde Qazaqstandyq shıkizat holdıngi Eurasian Natural Resources Corporation (ENRC) “VV+” jáne Standard& Poors”-ten “V” qysqa jáne uzaq merzimdik nesıelik reıtıngin ıelengenine eki aıdyń júzi bolyp qaldy. 2009 jyldyń 4 toqsanynyń qorytyndysyndaǵy Camecke salymyn Deutsche Bank “tosyn jaǵymdy faktor” retinde atap kórsetý ústinde. Bul 3 jáne 4 toqsan aralyǵyndaǵy korporasııanyń óte joǵary óndiristik kórsetkishterin saraptaý arqyly anyqtap otyr. Bul ENRC toby menedjmentiniń daǵdarysqa qarsy jáne daǵdarystan keıingi qadamdarynyń ornyqtylyǵyn dáleldeıtin eki-aq fakti. Kıra Ivanova. Agenttik taratqan habarlamadaǵy kel­tirilgen S&P-diń nesıe boıynsha sarapshysy Aleks Herberttiń pikirinshe, reıtıngter boıynsha “Turaqty” boljamyn usyna otyryp, óz senimdiligimen bólisedi. Tipti qatty qysyltaıań qarjylyq jaǵdaı bolǵan kúnniń ózinde ENRC Qazaqstan Úkimetiniń qoldaýyn kútpeı-aq óz kúshimen jaǵdaıdan shyǵa alady dep boljaǵan bolatyn. Pikir ıesi S&P “VV+” deńgeıinde baǵalaǵan toptyń jeke nesıelik qabiletin negizge alyp otyrǵan sekildi, oǵan qosa Qazaqstan Úkimetiniń kompanııanyń aksııasynyń mınorıtarlyq paketine ıelik etetini eskerilgen. Esterińizde bolsa, el Úkimeti ENRC toby aksııasynyń 11,7 paıyzdyq úlesin tikeleı ıelenedi. Al janama túrde qazaqstandyq óndirýshi “Qazaqmys” tobynyń 15 paıyzdyq aksııa paketin ıelený arqyly toptyń jalpy 26 paıyz aksııasyna ıelik etedi. Degenmen halyqaralyq reıtıngilik agent­tikter men toptar ENRC-diń aktıvteriniń basym bóligi Qazaqstan jerinde turaqtap qalý bolashaǵyn túrlishe qarastyrady. Eger S & R respýblıkanyń álsiz bank sektoryn jaǵymsyz faktor dep eseptese, UBS Union Bank of Switzerland kásiporynnyń bul táýe­kel­dilikpen tıimdi jumys atqara alý qabi­letin moıyndap, onyń aktıvteriniń áleýeti 28 paıyzǵa ósýi múmkin dep boljaıdy. Degenmen negizgi basymdyq ENRC-diń halyqaralyq deńgeıdegi aktıvterine beriledi, óıtkeni olar “manevrlik pen keń aýqymdy” qamtamasyz ete alady. Alaıda bul eki top ENRS toby jarııalaǵan ósý strategııasy, odan ári negizgi shyǵyndar jáne aktıv satyp alý múmkindiginen qorytyndy jasaı otyryp, korporasııanyń qarjylyq ıkemdiligi týraly pikirleri bir arnaǵa toǵysady. Ernst & Yong-nyń 2009 jyl sońyndaǵy qorytyndy málimetteri boıynsha, álemdik rynoktaǵy jutylý men qosylý (M&A) jýyq ýaqytta jandanbaq kórinedi. Bul kezde bir top kompanııalar tıimsiz, salaly emes nemese máseleli aktıv­terden qutylyp qalýǵa áreket­tenetin bolady. Al sol ýaqytta kimde qajetti re­sýrstar bolatyn bolsa, solar ry­noktaǵy óz or­nyn nyqtap alý múmkindigin paı­dalanyp qalýdan tartynbaıdy. E&Y Pıpa Mak­krostı kelisim­sharty jóninde keńes berýdiń ha­lyqaralyq tájirıbesiniń tóraǵasy oryn­basarynyń pikirinshe, “kapıtal ońaı qol jetimdi jáne arzan bolýdan qalǵandyqtan, endigi jerde kim kóringen aktıvti satyp alý múmkindigine ıe bolýdan qalady”. ENRS toby óziniń jaqsy balanstyq kór­setkishterine jáne joǵaryda aıtyp ótke­ni­mizdeı joǵary rentabeldiliginiń arqasynda sol aktıvterdi satyp alý múmkindigine ıe “kóptiń biri emes” tizimine enip otyr. 2009 jyldyń tórtinshi toqsanynda sol jyldyń úshinshi toqsanymen salystyrǵanda barlyq toptyń óndiris kóleminiń ulǵaıý trendi nyǵaıyp, bekı túsken. Deutsche Bank sarapshylary “toqsan toqsanǵa” qatyna­syndaǵy ósimdi (joǵarylaýdy) kásiporyn úshin talassyz plıýs dep esepteıdi. ENRS-diń taratqan málimetteri boıynsha, ferro­qorytpa jáne temir rýdasy bólimshelerindegi óndiris kólemi is júzinde tolyq qýatyn qoldaný deńgeıine deıin qalpyna keltirilgen. Alıýmınıı jáne glınozem bólimshelerinde alıýmınıı óndirýdiń kólemin ósirý baıqalady (Qazaqstandyq elektrolız zaýytynyń ekinshi fazasyna start berildi). Energetıka bólim­shesinde elektr energııasyn jáne kómir óndi­risi ósken. Mysaly, jer qoınaýynan 5,995 mln.tonna kómir alynsa (11 paıyzǵa kóbeı­gen), elektr energııasy 3 566 GVtch óndirilgen (23,9 paıyzǵa artqan). Sáıkesinshe ishki jáne syrtqy tasymal kólemi ulǵaıǵan. Temir jolmen tasylǵan taýar kólemi 16,419 mln.tonnaǵa jetip otyr. Bul ótken jyldyń 4 toqsanymen salystyrǵanda 28,2 paıyzǵa artyq. CAMEC aktıvin satyp alǵan soń kompanııa tobynyń qyzmetine mys jáne kobalt óndirisi endi. Mys rýdasyn óndirý (qatardaǵy) 215 myń tonnaǵa jetse, katodtyq mys 2 771 tonna óndirilgen. Kobalt rýda­synan 169 myń tonna, al kobalt konsen­tratynan 1 297 tonna alynǵan. ENRS taý-ken holdıngi óziniń Qazaq­standaǵy aktıvterine úlken mańyz berýde. 2009 jyly 10 jeltoqsanda ótken taý-ken jáne metallýrgııa qyzmetkerleriniń II sezinde ENRS-diń bas atqarýshy dırektory Felıks Výlıs 2010 jyldyń 2 toqsanynda Pavlodar oblysyndaǵy Qazaqstandyq elektrolız zaýytynyń 2 kezegi sapqa qosy­latyndyǵyn habarlady. Onyń qýattylyǵy – 125 myń.tonna. Endi ekinshi kezeńi kúsh alýda. Kompanııa atalmysh kásiporyn bazasynda ishki óndiriske arnap jeke anod óndirisin quryp, kalsıılengen sodany shyǵarýdy josparlap otyr. О́ıtkeni olar qazirgi kúni Qytaıdan ákelinetin anodqa, Reseıden tasylatyn soda ımportyna tikeleı táýeldi bolyp otyr. Qazaqstandyq elektrolız zaýyty tolyq iske qosylǵan kezde alıýmınıı óndirisi 2 esege ósip, nátıjesinde zaýyt ımporttyq táýeldilikten qutylmaq. ENRS-diń taý-ken salasyndaǵy bolashaq konsolıdator róli týraly da sarapshylar qyzyqty pikir aıtady. Mysaly, Citigroup kompanııa jetkilikti túrde jyldam ári myqty balansqa ıe dep oılaıdy. Bul oǵan rynok talaptaryna saı jobalardy júzege asyrýdy jyldam qalypqa keltirýge múmkindik beretin kórinedi. Al respýblıkalyq taý-ken jáne metallýrgııa kásiporyndarynyń assosıasııa­sy­nyń atqarýshy dırektory Nıkolaı Ra­dostovestiń aıtýynsha, kásiporyndy tutas­tandyratyn bastaý tájirıbeli menedjerler komandasy bolsa, ol toptyń “álemdik deń­geı­degi jetekshi dıversıfıkasııalyq taý-ken óndiris kompanııasy” retinde qalyptasýyna alǵysharttarmen bekı túspek. Sondaı-aq, Ra­dostoves myrzanyń aıtýynsha, eger kom­panııa tereń jer qyrtystaryna ınvestısııa salatyn bolsa, Qazaqstan Úkimeti bıznesti damytýǵa qoıatyn talaptaryn saqtaıtynyna senimdilik bildirýge kómektesedi. Al bıznes, ENRS toby sekildi óz kezeginde qarjylyq jaýapkershilikti moıynyna alatyn bolady. Birinshi jáne ekinshi jaǵdaılarda da reınkarnasııalanǵan arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar kómekke keledi. Sarapshylar onyń sheńberinde jerdiń tereń negizderindegi óndiris úlesin ulǵaıtý ońaıyraq bolady dep esepteıdi. Mysaly, iri metallýrgııalyq kásiporyndardyń tóńireginde salalyq baǵyttaǵy satellıt-kompanııalar ońaı uıymdasa alady. Nıkolaı Radostoves myrza Pavlodarda salynyp jatqan Qazaqstandyq elektrolız zaýytynyń aýmaǵynda SEZ qalyptastyrýǵa jáne búginde tutynýshylar syrttan ákelip júrgen alıýmınıı buıym­daryn óndirý sehyn ashýǵa ábden bolady dep esepteıdi. Korporasııa menedjmenti búginde Qa­zaqstanda ornalasqan kásiporyndaryndaǵy óndiris qýatyn arttyra jáne qorlaryn ke­ńeıte ári damyta otyryp, joǵary tıim­dilikti óndiris prınsıpterin naqty ustaýǵa nıet­tenip otyr. Bul oraıda ENRS toby ba­sym­dylyqty korporatıvtik jaýapker­shiliktiń joǵary standarttaryn ustanýǵa, eńbekti qorǵaý jáne qaýipsizdik tehnıkasyn saqtaýǵa berip otyr. Korporatıvtik áleý­mettik jaýapkershilikke baılanysty min­detterdi oryndaý úshin jyl saıynǵy shyǵyn 30 mlrd. teńgeni qurap otyr (áleýmettik baǵdarla­malarǵa arnalǵan shyǵyndar (áleý­mettik paket, áleýmettik salany qarjylan­dyrý, bi­liktilikti arttyrý jáne oqytý, qaıy­rym­dylyq jáne demeýshilik), densaý­lyq saqtaý jáne eńbek qaýipsizdigin qorǵaý ekologııalyq baǵdarlamalardy qarjylan­dyryp keledi. “TURǴYN ÚI QURYLYS JINAQ BANKI” MEN “HALYQ BANKINIŃ” BIRLESKEN JOBALARY JALǴASÝDA Qazaqstandyqtardyń áleýmettik jaǵdaı­yn jaqsartyp, ál-aýqatyn arttyrýdaǵy basty qadamdardyń biri – olardy baspana­men qamtamasyz etý ekendigi aıdaı aqıqat. Al, turmysqa qolaıly baspanaǵa degen su­ranys deńgeıi búgingi tańda birshama joǵary, onyń ózindik sebepteri de jetkilikti. Any­ǵyraq aıtqanda, ýaqyt ótken saıyn ósip-órkendep, keregesi keńeıip, shańyraǵy bıik­tep kele jatqan el turǵyndarynyń sany da kóbeıe túsýde. Bir quptarlyǵy, soǵan oraı mem­leket halyqtyń turmystyq jaǵdaıyn jaq­sartý baǵytynda birqatar irgeli baǵdar­lamalardy qolǵa alyp, júzege asyrýda. Bul oraıda Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq júıesiniń halyqqa berer paıdasynyń orasan ekenin atap aıtqan jón. Atalǵan júıe tabysy tym joǵary bolmaǵanymen, turaq­tylyǵymen erekshelenetin turǵyndar úshin óte qolaıly. 2003 jyly negizi qalanǵan “Qazaqstan­nyń Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń” óz klıentterine kórsetetin qyzmetiniń sapasy arta túsýde. Qarjy ınstıtýtynyń osy ýaqytqa deıin salymshylarmen 245,5 mlrd. teńgeni quraıtyn 157 myńnan astam kelisim-shart jasaýy sonyń aıǵaǵy. Qandaı iste bolsyn seriktestik pen áriptestiktiń, bir sózben aıtqanda, yntymaqtasa áreket etýdiń tabysqa qosar úlesi zor. Banktiń qýatty árip­testeriniń biri – “Qazaqstan Halyq bankiniń” elimizdiń barlyq qalalarynda fılıaldar júıesi, esepteý-kassalyq bólim­deri jáne bankomattary júıeli jumys istep, halyqqa minsiz qyzmet kórsetýde. Atap aı­tar­lyǵy, eki banktiń arasyndaǵy ynty­maqtastyqtyń alǵashqy kezeńi – “Turǵyn úı qurylys jınaq banki” salymshylaryna turǵyn úı jınaq júıesine tólemdermen jarnalardy qabyldaýǵa arnalǵan “Halyq banki” termınalyn paıdalaný, bankomattar qyzmetin keńeıtý qarastyryldy. Bul qyzmet Almatyda bastalyp, sodan soń oǵan barlyq oblystyq, qalalyq jáne aýdan ortalyqtary qol jetkizdi. Endigi jerde, “Turǵyn úı qurylys jınaq bankindegi” óz esep shotyna tólem jasaý úshin mindetti túrde banktiń ókildigine barýdyń keregi joq. Bankomattyń kómegimen tólemdi ótep, osy áreketińizdi aıǵaqtaıtyn arnaýly chek alyp, saqtap qoısańyz bolǵany. Tólem jasaýdyń jańa ádisi salymshylar tarapynan joǵary baǵalanýda. “Turǵyn úı qurylys jınaq bankindegi” “Halyq banki” banko­mattary arqyly júzege asyrylǵan klıentter tólemderiniń kólemi ótken jyly 102 mıl­lıon teńgeden asty. Onyń 90 mıllıonnan astamy salymdardy toltyrsa, qalǵan bóligi alǵan zaemy boıynsha ótem jasaǵandar. Oǵan tańdanýdyń reti de joq, óıtkeni, respýblıka aýmaǵynda túgeldeı derlik ornalasqan bankomattar turaqty túrde qyzmet kórsetedi. Olar ýaqyt talǵamaıdy, ıaǵnı jyldyń 365 kúni túgeldeı derlik klıenttiń ıgiligine jumsalýda, bankomattar tipti mereke kúnderi de jumys isteıdi. Birlesken jobanyń ekinshi kezeńi – “Halyq bankiniń” “Turǵyn úı qurylys jınaq bankine” arnaýly baǵdarlamany engizýi men paıdalaný aralyǵyn qamtıdy. Munyń ózi turǵyn úı qurylys jınaq júıesi týraly kelisim-sharttar jasaýǵa, oǵan ózgeris engizýge múmkindik beredi. Sondaı-aq, seriktes banktiń bólimshelerinde zaem alýǵa qajetti qujattar toptamasyn jınaqtaýǵa da jaǵdaı jasalady. Degenmen, munda eskeretin bir jáıt, zaem berý jáne klıenttiń tólem qabiletin rastaý máselesi “Turǵyn úı qu­rylys jınaq bankiniń” quzyrynda qalady. “Halyq banki” bólimsheleri arqyly rásimdelgen kelisim-sharttarǵa bul júıeniń barlyq artyqshylyqtary tıesili, ıaǵnı elimizdegi nesıeniń eń tómengi mólsher­le­mesi, jınaqtaý kezeńindegi bank paıyzdary men memlekettiń jyl saıynǵy syıaqysy, kelisim-sharttyń yńǵaılylyǵy jáne basqalar. Eki banktiń arasyndaǵy áriptestik “Halyq bankiniń” burynǵy basqarma tóraǵasy Grıgorıı Marchenko budan birneshe jyl buryn “Turǵyn úı qurylys jınaq bankinde” óz ulynyń atyna jınaqtaý esep shotyn ashqan kezde bastalǵan edi. “Aldymen, qalyptasqan jaǵdaıdy asyqpaı sarapqa salý qajet. Eger baspana alýǵa nıetti adamnyń kiris deńgeıi turaqty joǵary, oǵan qosa alǵashqy jınaǵy bolsa, ıpotekalyq nesıege úmit arta alady. Kerisinshe, jınaǵan qory joq, biraq turaqty kirisi bar bolsa, onda “Turǵyn úı qurylys jınaq bankine” qaırylǵany abzal” - degen edi sonda G.Marchenko, bank júıesi týraly óz oıyn ortaǵa salyp. “Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń” salymshysy atanýdyń joly ońaı, barlyq oblystarda bank fılıaldary bar. Bir quptarlyǵy, turǵyn úı zaemdary týraly saýaldarǵa bank menedjerleri salmaqty jaýap qaıtaryp, “Halyq banki” pen “Tur­ǵyn úı qurylys jınaq bankiniń” áriptestigi nátıjesinde iske asyp jatqan qyzmet túrleriniń qolaılylyǵyn túsindirip beredi. Munyń basty máni bank aldymen, klıentke sapaly qyzmet kórsetip, suranysyn qanaǵattandyrýdy kózdeıdi. Qoryta aıt­qanda, “Halyq bankinen” birlesken joba “Tur­ǵyn úı qurylys jınaq banki” AQ klıentteriniń múmkindigin arttyrýǵa ıgi yqpal etpek. Qosymsha aqparatty “Qazaqstannyń Turǵyn úı qurylys jınaq banki” AQ-tan alýǵa bolady: Almaty 279-25-55, 377-18-45, Qyzylorda 26-26-64, Kókshetaý 25-63-04, Taldyqorǵan 24-79-72, Taraz 42-58-60, Shymkent 21-33-62, Pavlodar 34-08-99, О́skemen 47-54-72, Qaraǵandy 43-62-52, Qostanaı 53-38-20, Oral 54-36-36, Atyraý 32-04-00, Aqtaý 43-96-91, Astana 40-72-77, 36-19-07, Aqtóbe 55-72-21, Petropavl 42-79-94, Semeı 52-22-90 nemese www.hcsbk.kz Baqyt BALǴARINA, Almaty. AÝYL MEN QALANYŃ  AQPARATTYQ TEŃSIZDIGIN JOIý “QAZAQTELEKOMǴA” JÚKTELGEN AMANAT Dúısenbi, ıaǵnı 8 aqpan kúni Elbasy Nursultan Nazarbaev “Qazaqtelekom” AQ basqarma tóraǵasy Asqar Jumaǵalıevti qabyldaǵany belgili. Aqordada esep bergen ulttyq baılanys operatorynyń jetekshisi Memleket basshysyn 2009 jylǵy jumys qorytyndylarynan habardar etti. Eger elimiz búginde táýelsiz jáne básekege qabiletti telekommýnıka­sııalyq jelisi bar memleket bolsa, onda ulttyq operatorymyzdyń ty­nymsyz atqaryp jatqan sharalary úlken ról atqarady. Daǵdarys dú­nıe júziniń alpaýyt kompanııalaryna aýyz salyp, daǵdartyp jatqanda, ótken jyl “Qazaqtelekom” úshin kúrdeli bolsa da tabyssyz bolǵan joq. Udaıy alǵa umtylǵan kompanııa megapolıs qalalar men túkpirdegi eldi mekender arasyndaǵy aqparat­tyq teńsizdikti joıý úshin naqty jobalardy iske asyryp jatty. Osyndaı bitken tolaıym tirlik­ter týraly Elbasyna baıandaǵan As­qar Jumaǵalıev esepti kezeńde tirkelgen abonenttik jeliler sany 3 mıllıon 600 myń birlik bolǵanyn málim etti. Iаǵnı, ótken jyly aýqymdy tirlikterdiń arqasynda respýblıkamyzdyń ár 100 adamyna shaqqanda telefon tyǵyzdyǵy 23 nómirden asqan. Al ınternet júıesin paıdala­natyndardyń qatary 1,8 mıllıonǵa ósken, olardyń ishinde 1 mıllıon 400 myń adam – keń jolaqty ǵalamtordyń ıgiligin kórip otyr. Bul 2008 jylǵy kórsetkishten ese artyq, ıaǵnı 215 paıyzdy quraıdy. “Qazaqtelekomnyń” qarqyndy damyp otyrǵanyn osyndaı salys­tyr­maly sandarmen dáıekteýge bolady. Aýyldar men qalalar arasyndaǵy aqparattyq teńsizdikti joıý úshin “Qazaqtelekom” AQ “WLL CDMA tehnologııasy arqyly aýyldyq baılanystyń telekommýnıkasııalyq jelilerin jańǵyrtý jáne damytý” jónindegi serpindi jobasyn iske asyryp jatqanyn buǵan deıin de BAQ laıyqty nasıhattaǵan. Búgingi tańda CDMA-450 symsyz baılanys jelisi tehnologııalaryn arqyly alystaǵy aǵaıyn-týystan habar alyp, dúnıemen tildesip otyrǵan eldi mekenderdegi abonentter sany 245 myńnan asqan. Búkil res­pýb­lıkamyzdyń túkpir-túkpirinde osyndaı 400 bazalyq stansa ornatyldy. Eń bastysy, Elbasyna berilgen esepte uıaly baılanys qyzmeti men ınternetke keń jolaqty qosylýdy odan ári damytý qalalyq jerlermen qosa, aýyldarda qatar júrgizilýi kerektigi talqylandy. Kásibı tilmen aıtqanda, CDMA-450 tehnologııasy arqyly keń jolaqty qosylý jobasyn júzege asyrý eń túkpirdegi eldi mekenderdiń ózinde baılanys jyldamdyǵyn sekóntine 256 Kbıt-ke jetkizbek. Otandyq telekommýnıkasııalyq rynokta jetekshi rólge ıe bolyp otyrǵan kompanııa ózine artylǵan mindetterdi abyroımen atqaryp, Ortalyq Azııadaǵy sheshýshi ope­ratorlardyń qataryna kóterilgeni quptarlyq. Aınash ESALI, Almaty.