«Egemen Qazaqstan» gazeti men «Ádebıet» portalynyń birlesken jobasynyń otyrysy ótti

Bas basylym basshysy Darhan Qydyráli, jazýshylar Tólen Ábdik, Qajyǵalı Muqambetqalı, synshy Amangeldi Keńshilikuly jáne Astanadaǵy jastardyń shyǵarmashylyq ortasy qatysqan jıynda jastar ádebıetiniń túıtkildi máseleleri sóz boldy.

Tusaýkeser jıynnyń alǵy sózin aıtqan Darhan Qydyráli: «Egemen Qa­zaq­stan» gazeti qaı­ ­ke­zeń­de de basylym ǵana emes, ádebı ortanyń da qyzme­tin atqarǵan. Sáken Seıfýllın, Júsipbek Aımaýytov, Beıimbet Maılın, Muh­­tar Áýe­zov, Ǵabıt Músirepov sııaqty klas­sıkterimizden bas­tap, Sherhan Murtaza, Ábish­ Kekilbaev sııaqty kórnekti qalam­gerlerimiz jumys istegen orda. Qazirde gazetimiz áde­bıetke úlken kóńil bólip ke­ledi. Turaqty shyǵyp kele jatqan ádebıet beti júıeli túrde janrlyq, taqyryptyq máselelerdi qozǵap júr. Basylym beti kóbeıip, ádebı synǵa, kórkem shyǵarmalarǵa kóbirek oryn beremiz. Sebebi elimizdegi ádebı ba­sylymdardyń taralymy bel­gili. Internet jetpeıtin shal­ǵaı aýyldar bar. Al «Egemen Qazaqstan» gazeti osyndaı tus­ta ádebıetti keń kólemde nası­hattaıtyn birden-bir basy­lym bolmaq. Talantty jas­tar­dy qoldap, ádebıet betine shyqqan shyǵarmalardy jyl sońynda antologııa etip «Egemen Qazaqstan  kitaphanasy» serııasymen shy­ǵarýdy da oılap otyrmyz. Sonymen qatar ádebıet be­tinde jarııalanǵan shyǵar­ma­lardy jyl sońynda arnaıy qaz­ylardyń talqysyna salyp, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń ádebı syılyǵyn taǵaıyndaımyz. Bul jastardy qoldaý úshin kerek.

Qazaq baspasóziniń abyroıly ustahanasy qyzmetin atqaryp kele jatqan bas basylym ádebı ortanyń  da uıytqysy bolady dep úmittenemin.

«Tór» degen ataýdyń ózi­ qa­zaq úshin qasterli, aıaý­­ly uǵym. Elimiz tórine syı­ly, qurmetti qonaǵyn, úl­kenin shyǵarǵan. Tórde oty­ryp qazaqtyń sózin – ulttyq ádebıetimizdi tórge ozdyratyn bul klýb ta tórelik aı­­­­ta­tyn qutty oryn bolsyn!» degen aqjarma ti­legin aıtty.

Jas ádebıetshilerdiń ta­nym kókjıegin keńitetin, kóz­qaras­taryna oń áser ete­tin ádebı bas­qosý­lar eke­nin aıtqan jazýshy Tólen Ábdik: «Adamdardyń dú­nıe­­tanymy, ómirge, ádebıet­ke kóz­qarasy birte-birte qa­lyp­tasady. Adam da damıdy, ósedi. Al qalyptasý osy­ pikir alma­sýdan bastala­dy. Keıde daýlasýdan da bas­talady. Tek jaýlas­paý kerek. Pikir alýandyǵyn jaý­lastyqqa aınaldyrý – úlken mádenıetsizdiktiń belgisi. Ár­túrli kózqaras bolady. Álem­ge tanylǵan úlken tul­­ǵalardyń ózine baǵa ár­túrli. Ári orys ti­linde, ári aǵylshyn tilinde jaz­ǵan áı­gili jazýshy Nabokov Dos­toevskııdi jazýshy emes dep tanıdy. Chehovtyń jaz­ǵan­daryn oqyp otyrsań, Dostoevskııdi aýzyna almaıdy. Al biraq Dos­toev­skıı búkil álemdik ádebıet­tiń damýyna yqpal etken qalam­ger ekeni belgili. Son­dyqtan adam­nyń dúnıege kóz­qarasy, tal­ǵamy tárbıege baılanysty qa­lyptasady. Degenmen adam birte-birte ortaq aqıqatqa ja­qyn­daýy kerek. Ol úshin pikir alys­­qanymyz óte paıdaly dep esep­teımin. Biz de sizderdeı jas bol­dyq. Ol kezde de bas qosatyn edik. Úlken jazýshylarmen de eptep ara­lasyp júrdik. Biraq eń ja­many ol kezde keńestik ıdeologııa degen boldy. Sol tumshalap, se­niń oıyńdy belgili bir sheń­berden asyrmaı otyrǵandaı bo­latyn. Alpysynshy jyldary jy­lymyq paıda boldy. Er­kin oılaý boldy. Aksenov, Ka­zakov, Evtýshkenkolardyń shy­ǵar­mashylyq kóńil kúıi boldy...

Búgingi bastamalaryńyz óte jaq­sy. Ádebıette, óner­de aqyl aıtý degen bolmaý kerek. Ol ana adamdy men­sinbeý, meniń aqylymdy tyń­da degen maǵyna beredi. Son­dyqtan sizder aqyl atpaıtyn, pikir almasatyn orta bolyńyzdar», dedi.

Táýelsizdik alǵannan be­ri ne­she býyn tolqyn almasyp, jas talaptar ádebıet esiginen en­di syǵalap, biri at­tap kirip ke­ledi. Jańa qa­zaq, táýelsiz oılaı­tyn, ­bilimge qushtar jas­tar, ja­ńa­shyl býyn qazaq qoǵa­mynda bar ma degen saýalǵa da jaýap iz­deldi. Úlken býyn qalamgerler jastardy oqyp, sony baıqady ma? Álde jastardyń shyǵar­ma­shylyǵymen tanysa almaı júr me? Eger tanysa almaǵan bolsa, oǵan ne sebep ekeni de jıyn barysynda tal­qylandy.

Jazýshy Qajyǵalı Mu­qam­betqalı: «Jastardyń bol­syn, úl­kenderdiń bolsyn dúnıelerin shyǵa sala oqýǵa tyrysamyz. Túgel qa­daǵalap, zerttep oqý júr­­min dep aıta almaımyn. Keı­­­de kitap qolǵa tımeıdi. Oǵan ta­ralymnyń azdyǵy da sebep shyǵar. Al kitap qolǵa tıe qal­ǵan jaǵdaıda juqa kitap bolyp shyqqan. Odan jazýshynyń qan­­shalyqty múmkindigi bar eke­nin tolyq bile almaısyń», de­di.

Synshy Amangeldi Keń­shi­­likuly jas­tar­dyń shyǵar­ma­shylyǵyn qadaǵalap oqyp otyrý úshin jastardyń arnaıy jýrnaly bolsa degen tilegin aıtty. Syn­shynyń aıtýynsha jastar shy­ǵarma­laryn ınternetten qa­daǵa­lap oqyp otyrý qıyn. «Sony­men qatar memleket ta­lant­ty jasqa grant bólip, bir jylda jaqsy povest, roman jazýǵa múmkindik berý kerek. Qazirgi kúnkóristiń qamymen júrip jastar ádebıetke tolyq kóńil bóle almaı jatyr», dedi.

Ábish Kekilbaıuly álemniń úzdik júz jazýshysynyń qata­ryna engen kezinde 40 jasqa endi ke­letin kezi eken. Bul 1978 jyl edi. Al qazir biz qyryqqa kelgen jazýshylardy áli jas dep aıtamyz. Bul jas dep aıtýymyz jasynyń kishi bolǵandyǵynan emes, áli úlken shyǵarma jaza al­maı kele jatqandaryna kóbirek baılanysty sııaqty. Nege qazaq jazýshysy úlken pro­za jaza almaı keledi degen suraqtyń da jaýa­by áleý­mettik máselelermen baı­lanys­tyryldy.

Klýbtyń endigi otyrystary, kez­desý, talqylaý formatta­ryn­­da ótedi. Klýb músheleri ke­­ler jıynda aqyndar Talǵat Eshen­uly men Qalqaman Sa­rın­­niń shyǵarmashylyǵyn tal­qylaıdy. Eki aqynnyń óleńderi «Ádebıet» portalynda arnaıy jarııalanady.

Baǵashar TURSYNBAIULY «Egemen Qazaqstan»