Elbasy N.Nazarbaev óziniń 2018 jyldyń 10 qańtaryndaǵy «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty Joldaýynda shaǵyn jáne orta bıznestiń qatysýymen turmystyq qatty qaldyqtardy osy zamanǵy ádistermen joıý jáne olardy qaıta óńdeý týraly tapsyrma berdi. Qazir taý-ken óndirisi kásiporyndarynyń myńdaǵan tonnalyq qaldyqtary qorshaǵan ortanyń ekologııasyna aýyr zardabyn tıgizýde. Elbasy osy problemalardy sheshý úshin de naqty tapsyrma bergeni anyq.
Investısııalar jáne damý mınıstrliginiń derekterine júginsek, qazir elimizde 1370 tehnogendik mıneraldy qaldyqtar (TMQ) nysandary bar. Olardyń birazy memlekettiń menshiginde.
Taý-ken óndirisi men metallýrgııalyq kásiporyndar da elimizde 40 mlrd tonnadaı tehnogendik qaldyqtar bar ekenin aıtyp, olardy qaıta óńdeýdiń qajettiligin kórsetip, dabyl qaǵýda. Olardyń kóbi jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń kontraktige alǵan aýmaqtarynda jatyr.
Osy tehnogendik-mıneraldyq qaldyqtar el ekonomıkasynyń damýyna zor úles qosa alady, óıtkeni olardyń quramynda óte baǵaly jáne sırek kezdesetin metaldar bar. Osy zamanǵy tehnologııada olardy tazartyp alýdyń ádisteri jetkilikti.
Kásipkerlermen kezdesýlerde bizge osy másele týraly jıi aıtyldy. Qaıta óńdeý óndirisine múmkindik týsa myńdaǵan jańa jáne qosymsha jumys oryndary da ashylar edi.
Májilistiń qorjynyna túsken «Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly» jańa Kodekstiń jobasyn jumys tobynda qaraǵanda da osy másele kóterildi. Qaldyqtardyń kólemi jyl saıyn artyp, qaýipti deńgeıge jetip qalǵany da sóz boldy.
Bizdiń elimizde tehnogendik-mıneraldyq qaldyqtardy óńdeýge nıet etken kompanııalar da bar. Alaıda olardyń TMQ-ǵa qol jetkizý quqy joq. «Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly» Zańnyń 13-baby boıynsha qaldyqtardyń bári kelisimsharttyń merzimi aıaqtalǵansha jer qoınaýyn paıdalanýshynyń ıeliginde bolady. Osynyń ózi mıllıondaǵan tonna qaldyqtyń ondaǵan jyldar boıy paıdalanylmaı, ekonomıkalyq aınalysqa engizilmeı, taý-taý bolyp úıilip jatýyna jáne ekologııalyq zııan týǵyzýǵa soqtyryp otyr. Jer qoınaýyn paıdalanýshylar TMQ kólemi týraly esep berýge tıisti edi, alaıda ashyq aqparat kózderinde olardyń aqparattary joq. Al ýákiletti organymyz bul máseleni tek baqylap, tym-tyrs jatyr.
Mine, osy máselelerdi aıtyp, Májilistegi «Aq jol» demokratııalyq partııasynyń fraksııasy atynan jýyrda Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbektiń atyna depýtattyq saýal joldap, myna máseleler týraly aqparattar berýin ótindik:
1. Árbir aımaq, ken orny jáne menshik ıeleri boıynsha TMQ kólemi týraly;
2. Memleket pen menshik ıelerindegi TMQ kólemderin qaıta óńdeý boıynsha jasalǵan jumys jospary;
3. Jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń TMQ-daǵy paıdaly zattardy alýy boıynsha kelisimsharttaǵy mindetterdi oryndaýy;
4. Jınalǵan tehnogendik qaldyqtardy óńdeýge yntalandyrý maqsatymen máseleni qaıta qaraý.
Danııa ESPAEVA,
Májilis depýtaty