SAPAR TABYSTY TÁMAMDALDY

BUU-nyń shtab-páteri Is basyndaǵy tóraǵa bastaǵan elimiz delegasııasy ornalasqan qonaq úıdiń dál janynda bolyp shyqty. Aty ańyzǵa aınalǵan bul ǵımaratty kórý úshin týrıster de kóp keledi eken. Bir qyzyǵy – bıiktigi 167 metr bolatyn bul ǵımarattyń dál neshe qabat ekendigi eshqandaı anyqtamalyqta jazylmaǵan. Shtab-páterdiń jer kólemi 7 gektar, ony Amerıka mıl­lıo­neri Dj.Rokfeller 1963 jyly 8,5 mln. dollarǵa BUU-ǵa arnaıy satyp ápergen. Shtab páterdiń kireberis aýlasyna BUU-ǵa múshe barlyq 192 memlekettiń týlary ilingen. Solardyń ishinen Qazaqstan týyn tabý ońaı bola qoımas dep oılap kele jatsaq, ol dál qaq­panyń janynda, basqalar­dan biz úshin aıryqsha bolyp kórinip, jelbirep tur eken. Kózi­mizge ottaı basyldy. Qanat Saýdabaev BUU-nyń Qaýipsizdik Keńesine qazaqstandyq tóraǵalyqtyń basymdyqtary tý­raly baıandama jasady. Otyrysqa Keńestiń barlyq bes turaqty mú­shesi men 10 saılanbaly músheleri­niń ókilderi tegis qatysty. О́ziniń sózin Qanat Saýdabaev Is basyndaǵy tóraǵalyqty Qazaqstan jaǵy BUU-nyń Jarǵysy men Helsınkıdegi Qorytyndy aktiniń negizgi qaǵıdattaryn basshylyqqa alyp iske asyratynynan bastady. Sonymen birge, Qazaqstannyń Uıymnyń jan-jaqty nyǵaıa, osy zamanǵy qaýip-qaterlerge qarsy tura alatyn múmkinshiliginiń arta túsýine qyzmet etýge nıettenip otyrǵanyn aıtty. Onyń barlyq sebetteriniń teńgerimdiligi saqta­la­tyn bolady. Uıymnyń eýro­palyq qaýipsizdik arhıtektýra­syn­daǵy róliniń artýyna jaǵdaı jasaı otyra Reseı Federasııasynyń Eýropalyq qaýipsizdik týraly kelisim-shartty ázirleý qajettigi jónindegi bastamasyn talqylaýdy qoldaǵan jón dep sanaımyz. EQYU óziniń jaýapkershilik aımaǵyndaǵy qaýipsizdikti saqtaý isinde BUU-men 1999 jylǵy Qaýip­sizdik tujyrymdamasy negizinde yntymaqtasa túsýge ázir. Qa­zaqstan BUU men onyń qu­ry­lym­darynyń osy úderiske ózin­dik úles qosýyn qalaıdy. Qazaq­stannyń jáne BUU-nyń tarapynan álemdik qaýip­siz­dikti saqtaý, qarý-jaraqqa baqylaý jasaý, terrorızmge qa­rsy kúres boıynsha jasa­ǵan ıgilikti qadamdary qa­na­ǵattanarlyq. Sonyń ishinde Qazaqstannyń ózinde bolǵan ıadrolyq arsenaldan óz er­ki­men bas tartýy jáne BUU-nyń Iаdrolyq qaýipsizdik jó­nindegi jahandyq sammıt ót­kizýdi qolǵa alýy asa qajetti úderis, dedi Q.Saýdabaev. Sozylyp ketken kıkil­jiń­der týraly aıtqanda óziniń EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy retinde 15 aqpannan bastap burynǵy KSRO aýma­ǵyn­da bolǵan Ońtústik Kav­kaz­ǵa sapar shegip, ondaǵy kıkil­jiń­derdi beıbit jolmen ret­teýdiń joldaryn qarastyrýǵa nıette­nip otyrǵanyn jetkizdi. Jalpy aıtqanda, sozylyp ketken kıkil­jińderdi retteýge baǵyttalǵan kez kelgen monıtorıng pen ja­ǵym­dy dabyldar, saıası konsýlta­sııa­lar bizdiń tóraǵalyq etken tusy­myz­da olardy sheshýdiń negizgi qu­ral­daryna aınalatyn bolady, dedi ol. Odan ári Is basyndaǵy tóraǵa qazaqstandyq tóraǵalyqtyń asa mańyzdy basymdyqtarynyń biri – Aýǵanstan ómiriniń turaqty­lyqqa jetýine yqpal etý ekendigin aıtty. Osy qatarda Qazaqstannyń ondaǵy turaqtylyqty ornatý jolyna qosyp jatqan úlesterin de sana­malap berdi. Al EQYU-nyń osy baǵyttaǵy barlyq bastama­lary BUU-nyń mıssııalarymen tyǵyz yntymaqtastyq ornatqanda ǵana tıimdilikke qol jetkizýi yqtımal. Ekonomıka-ekologııalyq sebet týraly aıtqanda eýrazııalyq tran­zıt-kólik áleýeti men qur­lyqtaǵy kólik dálizin damytýdyń mańyzy zor. Tóraǵalyq barysynda ásirese osy máselege kóńil bóline­tin bolsa, munyń ózi saıyp kel­gen­de, álemdik ekonomıkalyq daǵ­darys­ty eńserýge de yqpalyn tı­gizetini sózsiz. Al ekologııa máse­lesinde Aral aımaǵy apatynyń zardaby nazar aýdarýǵa turarlyq. Sondyqtan, Uıym áleýetin ony eńserýge úles qosýǵa burýǵa umty­lys tanytylýy tıis. Odan ári Is basyndaǵy tóraǵa úshinshi sebettiń úlesindegi adamı ólshemder týraly aıtyp, olardyń basqa sebettermen teń dárejede bolyp, únemi nazarda bolatyn­dyǵyn eskertti. Sózin qorytyn­dy­laı kele Q.Saýdabaev EQYU Qazaqstan tór­aǵalyq etken tusta jerorta­teńizindik jáne azııalyq áriptesteri­men yntymaqtastyqty arttyraty­nyn tilge tıek etip, olarmen ún­qaty­sý­lardy keń kólem­de júrgizeti­nin jetkizdi. Osy qatar­da Japonııa men Avstralııa ara­syn­daǵy ózara túsinis­tik úderisteri aýyzǵa alyndy. Odan ári ol búgingi tańda álemdik qaýip-qaterlerdiń tolastamaı otyr­ǵandy­ǵyn, al olardy eńserý jolynda birlesken únqatysýlar men naqty is-qımyl­dar qajettigin atap kórsetti. Qa­zaq­stan Prezıdenti Nursultan Nazar­­baev dál osy sebeptermen 2010 jyly EQYU-nyń sammıtin ótkizý týraly bastama kóterip otyr. Búgingi kúni bul bastamaǵa kóptegen elder men uıymdar qoldaý kórsetýde. Onyń BUU tarapynan da qoldaý tabaty­nyna úmittimiz dedi ol. Osydan keıin BUU Qaýipsizdik Keńesine múshe memleketter ókil­deri sóz aldy. Olardyń bári de bir­aýyzdan Qazaqstannyń EQYU-ǵa tór­aǵalyǵy barysynda atqarmaq isterine qanaǵat bildirip, olardy qoldaý qajettigin atap ótisti. Sonyń ishinde Qaýipsizdik Keńesi­niń qazirgi tóraǵasy Fransııa memleketiniń BUU-daǵy turaqty ókili Jerar Aro Parıj Qazaqstan­nyń tóraǵalyq baǵdarlamasymen qatar, Prezıdent N.Nazarbaevtyń EQYU sammıtin ótkizý týraly bastamasyn da tolyq qoldaıtynyn málimdedi. Qaýipsizdik Keńesi otyrysynan keıin Is basyndaǵy tóraǵa jýr­nalısterge arnalǵan shaǵyn brı­fıng ótkizdi. Onda Qanat Saýda­baev Qaýipsizdik Keńesinde bolǵan oqı­ǵalar týraly aıta kelip, Keńes múshe­leri tarapynan bizdiń basym­dyqtarymyz ben bastamalary­myz­ǵa tolyq qoldaý bildirildi jáne eki uıymnyń arasyndaǵy yntymaq­tastyq­ty tereńdete túsýge ázirlik tany­tyldy dedi. Osy­dan keıin Qanat Saýdabaevqa jýr­nalıster tarapynan suraqtar qoıyl­dy. Sonyń ishinde Is basyn­daǵy tór­aǵadan Irannyń ıadrolyq baǵdar­la­masyna kózqarasyn bil­dirý ótinildi. Buǵan Q.Saýdabaev kez kelgen eldiń MAGATE-niń baqy­­laýy­men, halyq­aralyq standart­tar­dyń talabyna sáıkes ıadrolyq energetıkany beıbit maqsatta qol­danýǵa qaqysy bar degen mazmunda jaýap berdi. Qaýipsizdik Keńesinen soń Is basyndaǵy tóraǵa, Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Memlekettik hat­shy­sy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýnmen kezdesti. Kezdesý barysynda taraptar Qazaqstan men Uıym arasyndaǵy qarym-qatynas­tyń tıimdi jolmen júrip jatqanyn atap ótisip, bolashaqtaǵy yntymaq­tastyq máselelerin talqylady. Pan Gı Mýn ózi tarapynan Qazaq­standy EQYU tóraǵasy qyzmetine kirisýimen quttyqtap, munyń Uıym úshin de, bizdiń el úshin de tarıhı oqıǵa ekenin atap ótti. Keshe ǵana óz táýelsizdigin alǵan eldiń Uıym tara­pynan beldi múshe retinde tany­lyp qana qoı­maı, onyń tór­aǵa­lyǵyna saılanýy – úlken quby­lys, dedi ol. Odan ári taraptar BUU men EQYU ara­syndaǵy qarym-qatynas­ty tereń­dete túsýdiń perspektıvalary kóp ekendigin, sonyń ishinde eýratlan­tı­kalyq jáne eýrazııalyq keńistik­terdegi yntymaqtastyqty damyta túsýdiń ózektiligin atap kórsetti. BUU Bas hatshysy 2010 jyldy Mádenıet­terdiń jaqyndasý jyly jáne 29 tamyzdy Búkilálemdik ıadrolyq synaqtardan bas tartý kúni bolsyn degen Qazaqstan Pre­zı­denti Nur­sultan Nazarbaev­tyń bastama­laryna úlken baǵa berdi. Aıta keterligi, bul ekeýine de BUU Bas Assambleıasy tarapynan buǵan deıin qoldaý bildirilgen bolatyn. Sonymen birge, álemdik eki uıym­nyń basshylary Ortalyq Azııany Iаdrolyq qarýdan azat aımaq dep jarııalaý týraly kelisim-sharttyń 2009 jyly kúshine engenin de qanaǵatpen atap ótti. Kezdesý sońyna qaraı taraptar bıylǵy jyldyń sáýir aıynda Pan Gı Mýnnyń Qazaqstanǵa jasaıtyn sapary­nyń kún tártibin qaras­tyryp, bul sapardyń ózara ynty­maqtastyqqa jańa serpin beretinin atap ótti. Jalpy aıtqanda, Is basyndaǵy tóraǵa, Qazaqstan Respýblıkasy­nyń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Q.Saýda­baevtyń muhıttyń ar jaǵyna jasaǵan sapary barynsha sátti ári tıimdi aıaqtaldy deýge tolyq negiz bar. Jaqsybaı SAMRAT.