Memleket basshysynyń Jarlyǵymen 2016 jylǵy qańtarda bekitilgen Alǵys aıtý kúni tamyry tereńde jatqan birlik pen janashyrlyqtyń, halyqtardyń dástúrlerine qurmetpen qaraý retinde aıshyqtalady. Alǵys aıtý kúni AQSh-ta, Kanadada ulttyq mereke retinde atalyp ótilse, al Anglııa men basqa da elderde tereń dástúrge ıe.
G M T Opredelıt ıazykAzerbaıdjanskııAlbanskııAnglııskııArabskııArmıanskııAfrıkaansBaskskııBelorýsskııBengalskııBırmanskııBolgarskııBosnııskııVallııskııVengerskııVetnamskııGalısııskııGrecheskııGrýzınskııGýdjaratıDatskııZýlýIvrıtIgboIdıshIndonezııskııIrlandskııIslandskııIspanskııItalıanskııIorýbaKazahskııKannadaKatalanskııKıtaıskıı (Ýpr)Kıtaıskıı (Trad)KoreıskııKreolskıı (Gaıtı)KhmerskııLaosskııLatınskııLatyshskııLıtovskııMakedonskııMalagasııskııMalaıskııMalaııalamMaltııskııMaorıMarathıMongolskııNemeskııNepalıNıderlandskııNorvejskııPandjabıPersıdskııPolskııPortýgalskııRýmynskııRýsskııSebýanskııSerbskııSesotoSıngalskııSlovaskııSlovenskııSomalıSýahılıSýdanskııTagalskııTadjıkskııTaıskııTamılskııTelýgýTýreskııÝzbekskııÝkraınskııÝrdýFınskııFransýzskııHaýsaHındıHmongHorvatskııChevaCheshskııShvedskııEsperantoEstonskııIаvanskııIаponskıı AzerbaıdjanskııAlbanskııAnglııskııArabskııArmıanskııAfrıkaansBaskskııBelorýsskııBengalskııBırmanskııBolgarskııBosnııskııVallııskııVengerskııVetnamskııGalısııskııGrecheskııGrýzınskııGýdjaratıDatskııZýlýIvrıtIgboIdıshIndonezııskııIrlandskııIslandskııIspanskııItalıanskııIorýbaKazahskııKannadaKatalanskııKıtaıskıı (Ýpr)Kıtaıskıı (Trad)KoreıskııKreolskıı (Gaıtı)KhmerskııLaosskııLatınskııLatyshskııLıtovskııMakedonskııMalagasııskııMalaıskııMalaııalamMaltııskııMaorıMarathıMongolskııNemeskııNepalıNıderlandskııNorvejskııPandjabıPersıdskııPolskııPortýgalskııRýmynskııRýsskııSebýanskııSerbskııSesotoSıngalskııSlovaskııSlovenskııSomalıSýahılıSýdanskııTagalskııTadjıkskııTaıskııTamılskııTelýgýTýreskııÝzbekskııÝkraınskııÝrdýFınskııFransýzskııHaýsaHındıHmongHorvatskııChevaCheshskııShvedskııEsperantoEstonskııIаvanskııIаponskıı Zvýkovaıa fýnksııa ogranıchena 200 sımvolamı Nastroıkı : Istorııa : Obratnaıa svıaz : Donate ZakrytTarıhqa kóz júgirtsek, taǵdyr tálkegimen Qazaqstan jerine eriksiz qonys aýdarǵan túrli etnostardyń mıllıondaǵan ókilderi keldi.
Tutastaı alǵanda 20 ǵasyrdyń basynan bastap, tarıhshylardyń aıtýynsha, Qazaqstanǵa 5,6 mıllıon adam ákelingen. Qazaq otbasylarynyń ózderi aýyr ekonomıkalyq jaǵdaılardy bastan keship, buryn-sońdy bolmaǵan repressııaǵa ushyrap jatsa da, qonystanýshylarǵa qoldaý kórsetti.
Qazaq etnosynyń ortaq tarıhı taǵdyry – erekshe tózimdilik, olardyń kózqarastary men umtylystaryn qalyptastyryp, ortaq qundylyqtar men murattardy nyǵaıtty.
N.Á. Nazarbaevtyń Táýelsizdik kúni qarsańynda jaryq kórgen «Táýelsizdik dáýiri» atty kitabynda egemen el damýynyń kúrdeli kezeńi, jańa áleýmettik-saıası ınstıtýttardy qalyptastyrý sıpattalady. Onda Elbasy «1995 jyly qurylǵan Qazaqstan halqy Assambleıasy – mádenıet pen ulttardyń dıalogyna qajetti aıryqsha qoǵamdyq alań. Bizdiń elimiz jahandyq konfessııaaralyq dıalogtyń ortalyǵyna aınaldy: 2003 jyly Astanada tuńǵysh ret shaqyrylǵan Álemdik jáne dástúrli dinder basshylarynyń sezi sol ýaqyttan beri júıeli túrde ótkizilip keledi. Alǵashqy kúnnen-aq konstrýktıvti sıpatqa ıe bolǵan bizdiń syrtqy saıasatymyz «kópvektorlylyq qaǵıdatyna» negizdelgen. Kórshilermen tatýlyǵynyń arqasynda Qazaqstan tarıhta tuńǵysh ret naqty qujattarmen rásimdelgen, halyqaralyq qoǵamdastyq moıyndaǵan shekaraǵa ıe boldy», dep atap ótedi.
Merekeniń basty mazmuny – Memleket basshysy N.Á.Nazarbaevtyń etnosaralyq jáne konfessııaaralyq qatynastar salasyndaǵy teńdestirilgen jáne kóregen saıasaty, qazaqstandyqtardyń joǵary mádenıeti men danalyǵy, ulttar arasyndaǵy beıbitshilik pen kelisimdi nyǵaıtý. Ol bizdiń júregimizge jaqyn, bizdiń elimizdiń eń mańyzdy merekeleriniń biri bolyp tabylady.
Otandyq tarıhtyń tájirıbesi men sabaqtary shynaıy gýmanızmniń myńdaǵan mysaldaryn, shynaıy rızashylyq pen rııasyzdyqtyń dáleli. Ondaǵan jyldar boıy mıllıondaǵan adam taǵdyrlarynyń aralasýy, júzdegen etnostyq toptardyń dástúrleri men ómirlik negizderin endirý jáne ózara baıytý biregeı rýhanı baılyqqa ıe bolý, biregeı mádenıetti jáne progressıvti ult qalyptastyrýǵa múmkindik berdi.
«Qazaqstan táýelsizdik jyldarynda dál osyndaı óz ustanymyn taýyp, álemge óz strategııasyn kórsetti, ultaralyq kelisimniń ózine ǵana tán iskerlik úlgisin jasady. Árıne mundaı úlgini jasaý ýaqyt, turaqty kúsh-jiger men eren eńbekti talap etti, alaıda nátıje sol eńbekke tatıtyn: qıyn jaǵdaıda biz baıyrǵy qazaq jerinde tirshilik etip jatqan barlyq azamattar men etnostardyń patrıotızmine jáne azamattyq jaýapkershiligine ózara túsinistigi men toleranttylyǵyna negizdelgen aıryqsha úlgi jasap shyǵardyq», dep Elbasy «Táýelsizdik dáýiri» kitabynda zamanaýı tarıhtyń bul kúrdeli kezeńin sıpattaǵan.
Alǵys aıtý kúniniń basty maqsaty – qazaqtardy jáne barlyq etnıkalyq toptardy bir-birine qoldaý kórsetý arqyly ortaq tarıhtyń, birlesken qıyndyqtardyń ujymdyq esteligi negizinde qazaqstandyq sáıkestilikti nyǵaıtý jáne damytý. Osy rette, negizgi maqsattar qataryn atap aıtsaq: barlyq etnostyq toptardyń bir-birine jáne qazaqtarǵa áleýmettik úılesim men ulttyq birlik faktory retinde alǵys bildirý; Qazaqstannyń aýmaǵynda ártúrli etnostardyń paıda bolýy, saqtalýy jáne damý tarıhy týraly bilimdi tereńdetý; qoǵamda deportasııalanǵan halyqtar taǵdyrynda qazaq halqynyń erekshe rólin sezinýdi kúsheıtý; qazaqstandyq patrıotızm, azamattyq jáne rýhanı-mádenı qoǵamdastyq negizinde «Máńgilik El» ulttyq patrıottyq ıdeıasymen biriktirilgen qazaqstandyq sáıkestik pen básekege qabiletti ult qalyptastyrý; qoǵamdyq kelisimdi jáne ulttyq birlikti, etnostyq toptardyń dostyǵyn nyǵaıtý; qazaq halqynyń jáne barlyq qazaqstandyq etnostyq toptardyń mádenıeti men dástúrlerin qurmetteý.
Aıta ketý kerek, Qazaqstan halqy Assambleıasyna beıbitshilik pen kelisimniń prezıdenttik saıasatynyń saltanatyna aınalǵan Alǵys aıtý kúni uıymdastyrylýynyń úılestirýshisi bolý tapsyryldy. Osy maqsatta keń aýqymdy QHA «Úlken el – Úlken otbasy» jobasy júzege asyrylýda. Onyń sheńberinde elimizde birqatar sharalar qolǵa alynýda. Mysaly «Alǵys aıtý – paryzym» atty joba boıynsha 2017 jyly jeti myńǵa jýyq is-shara uıymdastyrylyp, úsh mıllıonǵa jýyq adam qamtyldy. Prezıdentke 800-den astam hat joldandy, onyń 30-dan astamy shetelderden kelgen. Dástúr boıynsha is-sharalar túrli qaıyrymdylyq aksııalarmen, jobalarmen jalǵasýda. Sondaı-aq «Alǵys fılosofııasy», «Otbasy arqyly alǵys» sııaqty halyqtyń túrli sanatyn qamtıtyn kóptegen is-sharalar uıymdastyrylýda. Munda árbir adam baqytqa qol jetkize aldy. Olar qazaq halqyna alǵys aıtyp, jomarttyq, danalyq pen qonaqjaılylyq úshin rızashylyq bildirdi.
Alǵys aıtý kúniniń eki jyldyq tarıhynda budan basqa da sharalar júıeli túrde uıymdastyrylýda. Jeke toqtalatyn bolsaq, naýqas balalarǵa qoldaý kórsetý men emdeýge baǵyttalǵan «Meıirimdilik kerýeni» ulttyq aksııasynyń sheńberinde «Qorjyn» qaıyrymdylyq sharasy, oqý jáne basqa mekemelerde alǵys taqyrybyna arnalǵan «Tarıh ǵıbraty» sabaǵynyń on jyldyǵyn atap ótýge bolady.
Osylaısha Qazaqstanda Elbasymyz N.Á.Nazarbaevtyń syndarly saıasatynyń nátıjesinde barsha halyq tynyshtyq pen úndestik, ózara senim men yntymaqtastyqta ómir súrýde.
Vladımır BOJKO,
Parlament Májilisi Tóraǵasynyń orynbasary,
Qazaqstan halqy Assambleıasy Keńesiniń múshesi, «Orys, slavıan jáne kazak uıymdary qaýymdastyǵy» qoǵamdyq birlestigi tóraǵasynyń orynbasary