10 naýryzda Memleket basshysynyń «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańyna qol qoıǵanyna týra bir jyl toldy.
Biz sol sátten bastap jańa konstıtýsııalyq ózgerister jaǵdaıynda ómir súrip kelemiz. Onyń novellalarynyń birazy iske asyrylyp qoıylǵan bolsa, keıbireýleri áli júzege asyrylý satysynda, al jekelegen tustary olarǵa qajetti negizder týyndaǵan jaǵdaıda qoldanylatyn bolady.
2017 jylǵy konstıtýsııalyq reforma qoǵam men memlekettiń birizdi damý jolynda jańa zańdy kezeńdi ashyp berdi. Ol «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń basty maqsaty bolyp tabylatyn Qazaqstannyń álemdegi eń damyǵan otyz eldiń qataryna kirýine qol jetkizý baǵytyndaǵy jan-jaqty jańarýlar úshin qajetti saıası-quqyqtyq negiz qalady. Bul proseske Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti – Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty Joldaýy qýatty serpin berdi. Joldaýdyń kóptegen ıdeıalary konstıtýsııalyq reformanyń erejelerimen ushtasady jáne olardy odan ári iske asyrý bir-birin ózara tolyqtyryp otyratyn bolady.
Búginde halyqaralyq aýqymda Konstıtýsııany damyp otyratyn quqyqtyq materııa retindegi qabyldaý týraly tezıs jalpy tanylǵan. Ol «tiri konstıtýsııa» dep atalatyn tujyrymdamanyń negizine qalanǵan. Ata Zańdy odan ári jetildirý oǵan túzetýler engizý jolymen, sondaı-aq konstıtýsııalyq baqylaý organdarynyń sheshimderi negizinde júzege asyrylady. Ádebıette AQSh joǵarǵy sotynyń sýdıasy Ch.Hıýgtiń «Konstıtýsııa degenimiz – ol týraly sýdıalardyń aıtqany» degen sózderi jıi keltiriledi.
Damýdyń joǵary qarqyny, memlekettik basqarý júıesin jańǵyrtý, jahandaný, ekonomıkada, saıasatta, ıdeologııada, áleýmettik salada transformasııalaýǵa ákelip soǵatyn qazirgi zamanǵy qyr kórsetýler (qaterler) jáne basqa da faktorlar sońǵy onjyldyqta ártúrli áleýmettik-ekonomıkalyq formasııalarǵa jatatyn birqatar memleketterde konstıtýsııalyq reformalar júrgizýge túrtki boldy. Olardyń geografııasy is júzinde burynǵy keńestik dáýirdiń barlyq elderin, Azııany, Afrıkany, Eýropany jáne Latyn Amerıkasyn qamtıdy. Negizgi zańdy aýqymdy jańǵyrtý 2008 jyly – Fransııada, 2011 jyly – Vengrııada, Marokkoda, 2012 jyly – Belgııada, 2015 jyly – Armenııada, Moldovada, Ázerbaıjanda, Estonııada, 2016 jyly – Úndistanda, Qyrǵyz Respýblıkasynda, Tájikstanda, Ýkraınada, 2017 jyly Túrkııa men О́zbekstanda júzege asyryldy. Alǵashqy kodıfıkasııalanǵan negizgi zań – AQSh-tyń Konstıtýsııasyna 27 túzetý engizildi.
Qazaqstan da Konstıtýsııa men qoǵamdyq jáne memlekettik damý qajettilikteriniń arasynda alshaqtyqqa jol bere almaıdy. Osy maqsatta Memleket basshysy Konstıtýsııaǵa demokratııalyq jáne quqyqtyq memleketterde reformalarǵa negiz bolyp, jyldam ósý úshin jaǵdaı jasaıtyn ózgerister engizýge bastamashylyq jasady.
Konstıtýsııaǵa revızııa jasaýdyń sanaly jáne tereń oılastyrylǵan qadam ekenin atap ótken jón. Ony iske asyrýǵa eki jyl qajet boldy. Respýblıka Prezıdenti ol týraly alǵash ret 2015 jylǵy naýryz aıynda bolǵan «Nur Otan» partııasynyń XVI sezinde óziniń bes ınstıtýttyq reforma týraly saılaý aldyndaǵy baǵdarlamasynda málimdedi. 2016 jylǵy jeltoqsanda respýblıkanyń Táýelsizdigine 25 jyl tolýyna arnalǵan saltanatty jınalysta sóz sóıleı otyryp, Elbasy memleket damýynyń jańa kezeńi eldegi isterdiń jaı-kúıine Parlamenttiń jáne Úkimettiń jaýapkershiligin kúsheıtý týraly máseleni obektıvti túrde qoıatynyn taǵy da málimdedi. Bul rette Qazaqstannyń, bizdiń Konstıtýsııamyzda kózdelgendeı, prezıdenttik basqarý nysanyndaǵy memleket bolǵany, solaı ekendigi jáne solaı bola beretindigi atap ótildi.
Qazirgi zamanǵy syn-qaterlerdi, konstıtýsıonalızmniń jalpy tanylǵan qaǵıdattaryn jáne ulttyq erekshelikterdi eskere otyryp, qajetti jaǵdaılardyń pisip-jetilýine baılanysty tutastaı alǵanda memlekettik basqarý júıesiniń tıimdiligin arttyrý jáne saıası júıeni demokratııalandyrý baǵytyndaǵy sharalar kezeń-kezeńimen qabyldanyp keldi. Ár kezde konstıtýsııalyq jańalyqtar keńinen halyqtyq saraptamadan ótip otyrdy. О́tken jyly joba halyq arasynda bir aı boıy talqylandy. Osy ýaqyt ishinde 6 myńnan astam usynystar men pikirler kelip túsip, olardy qorytý nátıjeleri boıynsha keıbir normalar pysyqtaldy nemese alyp tastaldy, mysal retinde Konstıtýsııanyń 26-babyn aıtsaq bolady.
Qabyldanǵan zańǵa bizdiń elimizdiń sheteldik seriktesteri de joǵary baǵa berdi. Quqyq arqyly demokratııa úshin Eýropa komıssııasy (Venesııa komıssııasy) óziniń 110-shy jalpy otyrysynda qorytyndy qabyldady. Onda Qazaqstannyń konstıtýsııalyq ózgeristerin memleketti demokratııalandyrý prosesinde ilgeri jasalǵan qadam dep atap kórsetti. Reforma elimizdiń odan ári damýyna durys baǵdar beredi jáne aıqyn ilgerileýdi rastaıdy. Komıssııanyń pikiri boıynsha, Parlamenttiń jáne onyń palatalarynyń rólderin arttyrý, respýblıka Prezıdentiniń keıbir fýnksııalaryn Úkimetke berý, onyń Parlamentke esep berýi men baqylaýynda bolýy tetikterin kúsheıtý jaǵymdy ózgeris, ol osynyń aldynda – 1998 jáne 2007 jyldary júrgizilgen konstıtýsııalyq reformalardyń qısynyna saı keledi.
Konstıtýsııaǵa túzetýler qabyldaý – konstıtýsııalyq reformanyń mańyzdy kezeńi. Odan keıin mańyzdylyǵy budan da kem emes sheshýshi saty – konstıtýsııalyq novellalardyń tıisti oryndalýyn, ıaǵnı olardyń júzege asyrylýyn qamtamasyz etý. Onyń nátıjeleri reformanyń bolǵan-bolmaǵanynyń, bastapqyda bastamashy aldyna qoıǵan maqsattarǵa qol jetkizilgeni-jetkizilmegeniniń ólshemderi bolyp tabylady. Ýaqytqa keler bolsaq, ol birneshe jylǵa sozylýy múmkin, ony otandyq jáne sheteldik tájirıbe rastap otyr. Mysaly, 1998 jyly Qazaqstannyń Konstıtýsııasy qylmystyq sot isin júrgizýdi alqabılerdiń qatysýymen júzege asyrý múmkindigi týraly normamen tolyqtyrylǵan bolatyn. Is júzinde osy ınstıtýt barlyq uıymdastyrýshylyq jáne quqyqtyq jaǵdaılar jasalǵanda 2007 jyly engizildi.
2017 jylǵy 13 naýryzda Memleket basshysy arnaıy Jarlyqqa qol qoıyp, ýákiletti memlekettik organdarǵa zańnamalyq, uıymdastyrýshylyq jáne ózge de sharalardy qabyldaýdy tapsyrdy.
Konstıtýsııalyq Keńes osy jumysty ózinen bastap, Ata Zańnyń buryn qoldanysta bolǵan normalaryna negizdelgen óziniń birqatar qorytyndy sheshimderin qaıta qarady. Júrgizilgen jumystardyń nátıjesinde Konstıtýsııalyq Keńes 7 normatıvtik qaýlysynyń kúshin tolyq kólemde, al 23 normatıvtik qaýlysynyń kúshin ishinara joıdy. Olarda ulttyq jáne halyqaralyq quqyqtardyń araqatynasyna, Memleket basshysy júzege asyratyn zańnamalyq fýnksııalarǵa, Úkimetti qalyptastyrý tártibi, qurylymy jáne quzyretterine, onyń sheshimderiniń kúshin joıýǵa nemese toqtata turýǵa, memlekettik bıýdjet esebinen ustalatyn barlyq organdar úshin qarjylandyrýdyń jáne qyzmetkerlerdiń eńbegine aqy tóleýdiń biryńǵaı júıesin bekitýge, Konstıtýsııalyq Keńestiń sheshimine qarsylyq bildirýge, azamattardyń keıbir quqyqtary men bostandyqtaryn shekteý shekterine, erekshe qorǵalatyn konstıtýsııalyq qundylyqtardyń tizbesi jáne olardy qorǵaý tetikterine, prokýratýra, sot júıesi jáne basqa da ınstıtýttardyń mártebeleri máselelerine qatysty quqyqtyq ustanymdar mazmundalǵan bolatyn.
Konstıtýsııalyq Keńes sheshimi belgilengen jáne basqa da ınstıtýttardyń mazmuny men sıpatyn qaıta qaraýǵa jáne olardy quqyqtyq retteýdi odan ári jetildirýge jol ashty. О́tken aılar ishinde konstıtýsııalyq damýdyń jańartylǵan úlgisine kóshý boıynsha mindetterdi jyldam sheshý qajettiliginen týyndaǵan zańnamalyq prosestiń joǵary úrdisi baıqaldy.
Memleket basshysynyń zań shyǵarý bastamashylyǵymen respýblıka Prezıdenti, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy, Parlament jáne onyń depýtattarynyń mártebesi, Úkimet, Konstıtýsııalyq Keńes, sot júıesi men sýdıalardyń mártebesi, saılaý jáne respýblıkalyq referendým týraly konstıtýsııalyq zańdarǵa ózgerister engizildi.
Reforma memlekettik basqarýdyń tıimdiligin jáne Parlament pen Úkimettiń jaýapkershiligin arttyrý maqsatynda Prezıdenttiń bılik ókilettikterin olarǵa aýqymdy túrde qaıta bólýdi júzege asyrdy. Nátıjesinde Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 11 konstıtýsııalyq zańda, 11 kodekste jáne 80 zańda qarastyrylǵan 35 ókilettigi Parlament, Úkimet jáne ortalyq memlekettik organdar arasynda qaıta bólindi. Qazirgi tańda memlekettik organdar ókilettikteri men jaýapkershiligi keńeıtilgen jaǵdaıda jumys isteýde.
Parlamentarızmdi damytýǵa baılanysty konstıtýsııalyq novellalar Parlamenttiń mártebesin jáne zań shyǵarmashylyq prosesin, onyń atqarýshy bılik qyzmetin baqylaý fýnksııalaryn kúsheıtýge ákeldi. Osy jyldar ishinde qos palataly Parlament 2,5 myńnan astam zań, sonyń ishinde 11 konstıtýsııalyq zań jáne 20 kodeks qabyldady. Quqyq shyǵarmashylyq praktıkasynda jyl saıyn salalyq quqyq normalarynyń tıimdiligin baǵalaýdy Konstıtýsııada bekitilgen mańyzdy qaǵıdattar men maqsattarǵa qol jetkizý (nemese qol jetkize almaý) prızmasy arqyly júrgizý ustanymy nyǵaıtylyp keledi.
О́tken jyly jańǵyrtylǵan Parlament ekonomıka jáne basqa da salalarda tereń qaıta qurylymdaý júrgizýge negiz qalaǵan jańa Salyq, Keden, Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly kodeksterdi qabyldady.
Konstıtýsııanyń 2-babyn «Astana qalasynyń sheginde konstıtýsııalyq zańǵa sáıkes qarjy salasynda erekshe quqyqtyq rejim belgilenýi múmkin» degen 3-1-tarmaqpen tolyqtyrý 2018 jyldyń basynda iske qosylǵan «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń ınfraqurylymyn qurý boıynsha pármendi sharalar qabyldaýǵa múmkindik berdi.
Osylaısha, konstıtýsııalyq reforma ózindik konstıtýsııalyq mátinimen ǵana shektelgen joq, búginde ol zańnamadaǵy, sonyń ishinde zańǵa baǵynysty retteý deńgeıindegi eleýli ózgeristermen rastaldy. Osy sharalar 2000-jyldardan bastap ret-retimen iske asyrylyp kele jatqan ákimshilik reformanyń jalǵasy bolyp tabylady.
Fýnksııalardy bólý – bir organnyń quzyretinen alyp, ekinshisine berý ǵana emes, sonymen birge qabyldap alýshy organnyń jaýapkershiligin arttyra otyryp, olardyń mazmunyn jáne iske asyrylý tártibin naqtylaý. Ol birinshi kezekte azamattardyń múddeleri úshin jasalady.
Biz qazirdiń ózinde memlekettik basqarý júıesindegi jaǵymdy ózgeristerdi baıqap otyrmyz. Úkimet buryn Memleket basshysy júzege asyrǵan jańa ókilettikterge jaýapty túrde qarap otyr. Máselen, Úkimettiń 2017 jylǵy 12 jeltoqsandaǵy qaýlysymen «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy bekitildi.
«Sottar jáne sot tóreligi» bólimine engizilgen ózgerister sot reformasyn odan ári jalǵastyrý úshin quqyqtyq negiz qalady.
Qylmystyq proseste sotqa deıingi tergeýde sot baqylaýyn keńeıtý ıdeıasy iske asyrylyp keledi. Demokratııalyq jáne quqyqtyq damý jolyndaǵy memleketterde táýelsiz sot bıligi qylmystyq proseske tartylǵan adamnyń quqyqtaryn qorǵaýdyń negizgi sýbektisi bolyp tabylady. Osy jyldan bastap azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn shekteıtin barlyq prosestik áreketterge sanksııa berý prokýratýradan sotqa berildi.
Qazirgi zamanǵy trendter sheńberinde qylmystyq sot isin júrgizý rásimderin ońaılatý boıynsha sharalar qabyldanyp keledi, atap aıtqanda, qylmystyq teris qylyqtar, kózge kórinip turǵan jáne eleýli emes qylmystar boıynsha buıryqtyq is júrgizý óndirisi engizildi.
Qazirgi zamanǵy syn-qaterler men jańa mártebelik bastamalardy eskere otyryp, táýelsizdik alǵan jyldar ishinde «Prokýratýra týraly» úshinshi zań qabyldandy. Ol prokýratýranyń qadaǵalaý jáne quqyq qorǵaý qyzmetiniń tıimdiligin qamtamasyz etý maqsatynda ókilettikteriniń nysandaryn, kólemin jáne shekterin, sotta memleket múddesin bildirý jáne qylmystyq qýdalaýdy júzege asyrý fýnksııalaryn ońtaılandyrdy. Zańmen memlekettik organdar men kásipkerlik sýbektileriniń qyzmetinde zańdylyqtyń saqtalýyna prokýror joǵary qadaǵalaýynyń shekteri belgilendi, prokýrorlyq tekserýler taǵaıyndaý jáne talap aryzben sotqa júginý úshin negizdemeler qysqartyldy. Qadaǵalaý (den qoıý) aktilerin májbúrlep oryndaý sot arqyly ǵana júzege asyrylatyn boldy. Respýblıka Prezıdenti 2017 jylǵy 13 qazanda «Qazaqstan Respýblıkasynyń prokýratýra organdarynyń keıbir máseleleri týraly» Jarlyqqa qol qoıdy, onda qazirgi zamanǵy prokýratýranyń mıssııasy men negizgi mindetteri naqtylanǵan.
Adam quqyqtary jónindegi ýákilge konstıtýsııalyq mártebe berý halyqaralyq praktıkaǵa jaýap beredi jáne elimizdiń quqyq qorǵaý júıesinde onyń ornyn arttyrdy. Bul týraly Eýropa Keńesi Venesııa komıssııasynyń qorytyndysynda (2007 jyl) aıtylǵan edi.
Barshaǵa belgili, reforma Konstıtýsııalyq Keńestiń de quqyqtyq negizderin qozǵady. Osy ózgerister elimizde konstıtýsııalyq zańdylyq rejimin qamtamasyz etýdegi Keńestiń mıssııasyn neǵurlym tıimdi júzege asyrýǵa múmkindik beredi. Eger buryn qoldanystaǵy zańdar men ózge de quqyqtyq aktilerdiń konstıtýsııalylyǵyn tekserý týraly Konstıtýsııalyq Keńeske ótinish bere alatyn jalǵyz sýbekt sot qana bolsa, endi ótken jyldan bastap osyndaı másele qoıý quqyǵy Memleket basshysyna da berildi.
Qoldanystaǵy zańnamanyń konstıtýsııalylyǵyn, quqyqtyq aktilerdiń anyqtyǵyn, aıqyndyǵyn jáne ishki kelisimdiligin qamtamasyz etý kóbinese Konstıtýsııalyq Keńestiń sottarmen tıimdi ózara is-qımylyna baılanysty. Naqty azamattyq, qylmystyq, ákimshilik jáne ózge de isterdi qaraý kezinde qabyldanǵan quqyqtyq aktilerdiń sapasy jáne quqyqtyq retteý úlgisiniń jaramdylyǵy tekseriledi. Osy proseste sýdıalar azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryna nuqsan keltiretin zańdardyń kemshilikterimen kezdesedi. Olardy anyqtaǵan kezde sot isti qaraýdy toqtata turýǵa jáne qoldanylatyn normatıvtik quqyqtyq aktini tekserý týraly usynyspen Konstıtýsııalyq Keńeske júginýge mindetti. Isterdi jeke sýdıalar nemese sot alqalary qarasa da, 1996 jyldan bastap mundaı usynystarǵa tıisti sottardyń tóraǵalary qol qoıýy kerek bolatyn. 2017 jyldan bastap osy formaldy talap alynyp tastaldy. Osy jańalyq sýdıalyq belsendilikke yntalandyryp, sýdıalar berilgen múmkindikti keńinen paıdalanady degen oıdamyn. Ol aqyrynda qoldanystaǵy quqyqty elimizdiń Negizgi Zańyna sáıkes keltirýdi qamtamasyz etedi.
Konstıtýsııalyq qurylystyń negizderin qorǵaý tetikteri eleýli túrde nyǵaıtylǵan. Qandaı da bolsyn jaǵdaıda ózgertile almaıtyn, tipti Negizgi Zańdy qaıta qaraý arqyly da, myzǵymas konstıtýsııalyq qundylyqtar qataryna memleketimizdiń táýelsizdigi engizildi. Bul – óte mańyzdy tolyqtyrý. Negizgi Zań deńgeıinde ony endi Konstıtýsııalyq Keńes qadaǵalaıtyn bolady.
Adamzatpen XXI júzjyldyqqa birge aıaq basqan qaterlerdiń biri – terrorızm. Qabyldanǵan halyqaralyq mindettemeler sheńberinde jáne ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý maqsatynda Qazaqstan osy áleýmettik zulymdyqqa qarsy kúresýde. Budan bylaı Negizgi Zań terrorıstik qylmys jasaǵan, sondaı-aq respýblıkanyń ómirlik mańyzy bar múddelerine ózge de aýyr zııan keltirgen adamdardy azamattyqtan aıyrý múmkindigin qarastyrady.
Konstıtýsııanyń 39-babynyń 2-tarmaǵyna engizilgen ultaralyq qana emes, konfessııaaralyq tatýlyqty da buzatyn kez kelgen árekettiń konstıtýsııalyq emestigi týraly tolyqtyrý qoǵamdyq tatýlyq pen saıası turaqtylyq, qazaqstandyq patrıotızm sııaqty respýblıka qyzmetiniń túbegeıli prınsıpteriniń mazmunynan (Konstıtýsııanyń 1-babynyń 2-tarmaǵy) týyndaıdy jáne túrli ulttar men konfessııalardyń beıbitqatar ómir súrýiniń basqa da kepildikterin tolyqtyrady.
Konstıtýsııanyń 4-baby 3-tarmaǵynyń jańa redaksııasy respýblıka bekitken halyqaralyq sharttardyń zańdar aldyndaǵy basymdyǵyn saqtaıdy. Halyqaralyq sharttardyń Qazaqstan aýmaǵynda áreket etýiniń tártibi men sharttary elimizdiń zańnamasymen aıqyndalady.
Konstıtýsııalyq ózgeristerdi ómirde júzege asyrý jańa zańnama qabyldaýmen aıaqtalmaıdy. Kelesi mindet – zańnamalyq erejelerdi tájirıbege, azamattardyń, uıymdardyń jáne memlekettik organdardyń qyzmetine engizý. Reformany tolyqqandy iske asyrý qoǵamnyń daıyndyǵyna da baılanysty. Osy jaǵynan Memleket basshysynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasy der kezinde jarııalandy. Onyń negizgi ıdeıasy – qoǵamdyq sanany ozyq jańǵyrtý.
Konstıtýsııalyq Keńes óziniń ótken jylǵy joldaýynda Elbasynyń osy túbegeıli ıdeıasyn iske asyrǵan kezde Negizgi Zańda bekitilgen ulttyq múddeler men konstıtýsııalyq patrıotızmniń jınaǵyn quraıtyn konstıtýsııalyq qundylyqtardyń mańyzy zor ekendigine nazar aýdardy. Olardyń basty qaǵıdattary – quqyq ústemdigi jáne quqyqtyq tártip, zańdy jappaı moıynsuný jáne qaýipsizdik, bostandyq pen jaýapkershilik.
О́z kezeginde qoǵamdyq sana ózine quqyqtyq mádenıettiń elementi bolyp tabylatyn quqyqtyq sanany da qosady. Sondyqtan qoǵamdyq sanany tabysty jańǵyrtý memlekettik, azamattyq qoǵam ınstıtýttary men jeke tulǵalardyń quqyqtyq sanasy men quqyqtyq mádenıetiniń deńgeıin arttyrýǵa baǵyttalǵan sharalar men naqty jobalardy ázirleýdi talap etedi. Zańǵa jappaı moıynsuný konstıtýsııalyq patrıotızm qaǵıdatynyń elementi retinde Negizgi Zańnyń 34-babynda bekitilgen, oǵan sáıkes, árkim Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyn jáne zańdaryn saqtaýǵa, basqa adamdardyń quqyqtaryn, bostandyqtaryn, abyroıy men qadir-qasıetin qurmetteýge mindetti.
Jańartylǵan Konstıtýsııa Qazaqstannyń odan ári údemeli evolıýsııasynyń draıveri bolyp tabylady. Negizgi Zań sheńberinde zańnama qabyldanatyn, qoǵam damıtyn jáne memlekettik bılik organdary jumys isteıtin konstıtýsııalyq koordınatalardyń júıesi retinde qazirgi kezeńde elimizdiń bolashaq damýyna jaýap beredi jáne júrgizilip otyrǵan baǵyttyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý úshin jetkilikti áleýetke ıe. Konstıtýsııalyq ózgeristerdi tolyqqandy iske asyrý Qazaqstandy alǵa qoıylǵan joǵary maqsattarǵa jaqyndatatynyna senemin.
Qaırat MÁMI,
Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııalyq Keńesiniń Tóraǵasy