«Egemen Qazaqstan» gazetiniń 2018 jylǵy 5 aqpan kúngi sanynda Májilis depýtaty, Olımpıada chempıony Serik Sápıevtiń «Qaraǵandy sport mektebin qaıta qurý qajet» degen maqalasy jaryq kórdi. Qazirgi tańda bul máseleniń jaı-japsary jan-jaqty zerttelip, jobanyń júzege asyrylý tetikteri qarastyrylýda. Al biz óz tarapymyzdan kenshiler astanasyndaǵy jarty ǵasyrǵa jýyq tarıhy bar Álııa Moldaǵulova atyndaǵy sportqa beıimdi, daryndy balalarǵa arnalǵan oblystyq mamandandyrylǵan mektep-ınternattyń mundaı ózgeristi qabyl alýǵa degen qaýqary qandaı dárejede degen suraqqa jaýap izdegendi jón kórdik.
Jalpy, mektep-ınternattyń tarıhyna úńiler bolsaq, sporttyq baǵyttaǵy bul bilim mekemesi 1989 jyly da olımpııalyq rezervter ýchılıshesi bolyp qaıta qurylǵan eken. Iаǵnı sport salasynda joǵary nátıjelerimen kózge túsken túlekter mektep-ınternattyń qabyrǵasynda ýchılıshe stýdentteri retinde taǵy da eki jylǵa qaldyryla bastady. Munyń ózindik artyqshylyqtary mol bolatyn. Mysaly, kóptegen talantty sportshylar mektep bitirgen soń dalada qalǵandaı bolyp, úlken sportqa aparar jolda «adasyp» ketip jatty. Al ýchılıshede qalyp, oqýyn jalǵastyrǵandardyń bir oqpen eki qoıan atyp alý múmkindigi boldy. Birinshiden, olar eki jyl boıy tolyqtaı memlekettiń qamqorlyǵynda bolyp, jattyǵýlaryn alańsyz jalǵastyra aldy. Ekinshiden, kolledjdi bitirgen soń bul jas mamandarǵa dıplom berilip, olar shákirt daıarlaý quqyǵyn ıelendi.
О́kinishke qaraı, mektep-ınternat ýchılıshe mártebesinen 1998 jyly aıyryldy. Endi mine, arada jıyrma jyl ótkende Májilis depýtaty Serik Sápıevtiń muryndyq bolýymen, mektep-ınternattyń mártebesin ózgertý máselesi bıik minberden qozǵala bastady. Bir aıta ketetini, bokstan Olımpıada chempıony, Bel Barker kýbogynyń ıegeri Serik Sápıevtiń ózi de osy mektep-ınternattyń qabyrǵasynda oqyp, Saıyn Arataev, Vladımır Maslın syndy bapkerlerdiń tálimin alǵan. Sonymen qatar bul uıadan Afına Olımpıadasynyń qola júldegerleri – boksshy Serik Eleýov pen onsaıysshy Dmıtrıı Karpov, Rıo-De-Janeıro Olımpıadasynyń qola júldegeri, erkin kúres sheberi Elmıra Syzdyqova jáne basqa da halyqaralyq deńgeıde óner kórsetken sport sańlaqtary túlep ushqan.
Mártebeniń ózgerýine mektep ázir me?«Chempıondar ustahanasy» degen atqa ıe bolǵan mektep-ınternattyń irgetasy 1971 jyly qalanǵan. Qazirgi tańda bul oqý ornynda 437 tárbıelenýshi bilim alyp, sporttyń 13 túri boıynsha qabiletterin ushtap júr. Mektep-ınternatta 46 jattyqtyrýshy-oqytýshy eńbek etedi. Onyń bireýi – Qazaqstannyń eńbek sińirgen sport sheberi, 7-ýi Qazaqstannyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy, al 31-i joǵary dárejeli jattyqtyrýshy-oqytýshylar.
Mundaǵy boks, erkin jáne grek-rım kúresteri, dzıýdo, aýyr atletıkaǵa arnalǵan zaldar tıisti standarttarǵa saı, kerek-jaraqpen tolyǵymen qamtamasyz etilgen. Velobaza kesheninde de shabandozdardyń jattyǵýyna barlyq jaǵdaı jasalǵan. Oqý korpýstary keń, 120 adam bir mezgilde tamaqtana alatyn ashana bar. Medısınalyq-saýyqtyrý ortalyǵynyń qural-jabdyqtary da tolyqqandy jumys isteýge múmkindik beredi.
Mektep-ınternattyń mártebesi kolledj bolǵan kezde munda qazaq jáne orys tilderinde oqıtyn, árqaısynda 20 baladan bolatyn eki top qurylady. Sport basqarmasy basshysynyń aıtýynsha, tárbıelenýshi sanynyń artýyna baılanysty qosymsha qajettilikterge degen suranys bolmaıtyn kórinedi. Internat jataqhanasynda oryn jetkilikti, oqytýshylar men jattyqtyrýshylarǵa da sonshalyqty artyq salmaq túse qoımaıdy eken. Bir sózben aıtqanda, bolashaq kolledjdiń 40 tárbıelenýshisi mektep-ınternatqa tastaı batyp, sýdaı sińýi tıis.
Álbette, mektep-ınternattyń mártebesin ózgertý máselesi taqyr jerden paıda bola qalǵan joq. Áýeli bul jobany oblystyq dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasy Májilis depýtaty S.Sápıevpen birge talqylaýdan ótkizip, pysyqtaǵan. Odan keıin baryp Sport jáne dene shynyqtyrý isteri jónindegi komıtetke usynys retinde jiberilgen. Degenmen, aldaǵy ýaqytta zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizýge týra keledi. Jalpy, sporttyq bilim mekemesin kolledjge aınaldyrý isi mektep-ınternattyń quryltaıshysy bolyp tabylatyn Qaraǵandy oblystyq ákimdigi, atap aıtqanda óńir basshysy Erlan Qoshanov tarapynan qoldaý taýyp otyr. Munyń ózi qolǵa alynar bul sharýanyń túbi baıandy bolaryna kúmán týdyrtpaıdy.
«Greıske» ketken ǵımarat qaıtpaıdyOblystyq dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasynyń basshysy Natalıa Sýhorýkovanyń atyna «Mektep-ınternatta basqa oblystyń balalary oqı ma?», dep joldaǵan suraǵymyzǵa «Oqýshylardy mektep-ınternatyna qabyldaý erejesine sáıkes, oqýǵa túsýshiler turǵylyqty mekenjaı týraly anyqtama tapsyrady. Osy derekterge sáıkes, ózge oblystardan oqýǵa qabyldanǵandar joq. Degenmen, Qazaqstan azamattarynyń konstıtýsııalyq quqyǵyn qorǵaý maqsatynda mektep-ınternat basqa oblystardan da kelgen balalardy qabyldaýǵa quqyly» degen jaýap aldyq. Sport basshysynyń bul jaýabyna ishimiz kádimgideı jylyp-aq qaldy. «Ár qazaq – meniń jalǵyzym» degen ustanym turǵysynan kelgende, bul, árıne, quptarlyq sharýa. Degenmen, myna jaıtty da eskere júrgen jón sııaqty. Máselen, 2014 jyly osy mektep-ınternattyń tárbıelenýshisi Mahambet Qýatbek Qytaıda ótken jasóspirimder Olımpıadasynda erkin kúresten chempıon boldy da, ile bapkerin de, bárin de tastap, óziniń týǵan ólkesine tartty da otyrdy. Al endi osy bozbala oblystyń týmasy bolsa, bapkerdiń esil eńbegin, bes jyl asyraǵan ınternattyń qara nanyn aqtap, qazirgi tańda oblys sportynyń atyn shyǵaryp júrer me edi degen oı da keledi.
Taǵy bir másele, «Kolledj bola qalǵan kúnde bilim mekemesi ǵımarattan tarlyq kórmeı me?» degen suraq týyndaıdy. Mektep-ınternattyń júzý basseınine arnap salynǵan tamasha ǵımaraty 1999 jyly «Greıs» dep atalatyn mıssıonerler shirkeýine satylyp ketken. О́kinishtisi sol, qazirgi tańda ony qaıtaryp alýdyń eshqandaı amaly qalmaǵan. Nege deseńiz, kezinde bári de zańdastyrylyp, baltalasań da buzylmaıtyndaı qylyp qujattalyp qoıylǵan eken. Muny oblystyq dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasynyń basshysy resmı túrde moıyndap otyr. Múmkin aıta ketý de kerek shyǵar, ǵımarat «Greıske» satylǵan 1999 jyly Qaraǵandy qalasynyń ákimi Nıkolaı Fılatov bolǵan, al oblys sportyn Sergeı Senın basqaryp turǵan eken.
Iá, mektep-ınternat kolledj bolyp kerege keńeıtse, depýtat Sápıevtiń óz maqalasynda kótergen sporttyq rezervtiń úzilmeıtin júıesin daıarlaý, jasóspirimder sportynyń úlken sporttyq jetistikterge bastaıtyn joǵary býynmen jalǵasýyn jolǵa qoıý, oblys sportshylarynyń ulttyq qurama komandalardyń sapyna ótýin arttyrý, elimizdegi jattyqtyrýshylar qataryn kóbeıtip, olardyń mektepterdegi dene tárbıesiniń oqytýshylary, BJSM-ǵa, aýyldyq, aýdandyq mektepterge, fıtnes ortalyqtarǵa, óndiristik kásiporyndarǵa nusqaýshy, jattyqtyrýshy bolyp ornalasýyn qamtamasyz etý sııaqty qadaý-qadaý máselelerdiń tamyryna qan júgirer edi.
Qaırat ÁBILDA, «Egemen Qazaqstan»
QARAǴANDY