Erte kóktem týa Arqada aldymen ókpek jel soqty. Munysy dalany qymtap jatqan qasat qardy tesýge taptyrmaıtyn tegeýrindi kúsh. Kóktemniń kádimgi qara sýyǵy. Odan keıin oblystyń keı jerlerinde sirkirep jańbyr jaýdy. Bunyń da óz hálinshe qar kóbesin sógerlik qaýqary bar-dy. Endi, mine, qylyshyn súıretken qys qyr asa bere, shaǵyrmaq kúnder bastaldy. Qardyń sheti jipsip, jińishke júlgelerdi qýalap sý aǵa bastady.
Qarǵyn sýdyń qandaı zardap ákeletinin aýzy kúıgen Qaraǵandy óńiri jaqsy biledi. Osydan tórt jyl burynǵy sý tasqynynan bógen buzylyp, Kókpekti aýylyn sý basqany este. Sol tótenshe oqıǵa kezinde ondaǵan úıdiń oırany shyǵyp, tipti adam shyǵyny da bolǵan edi. Bir ǵana Kókpekti emes, óńirdiń talaı eldi mekeni keıingi jyldary qyzyl sýdyń zardabyn tartýdaı-aq tartyp keledi. Onyń ústine, Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy apatty jaǵdaıdyń Arqa jurtyna qazirdiń ózinde ish tarttyrǵan jaıy bar.
Iá, apat aıtyp kelmeıdi. Munyń aldyn alatyn bir ǵana amal bar, ol – qandaı da qaýip-qaterge bes qarýyńdy túgel saılap, saqadaı-saı otyrý bolsa kerek.
Taıaýda, óńir basshysy Erlan Qoshanovtyń tapsyrmasymen Qaraǵandy oblysynyń Buqar jyraý aýdanynda ótken «Kóktem-2018» atty respýblıkalyq komandalyq-shtabtyq oqý-jattyǵý jıynynyń dál osy sıpattaǵy maqsatty kózdegeni belgili edi. Keń aýqymda uıymdastyrylǵan atalǵan sharaǵa TJD jáne onyń aýmaqtyq bólimsheleri, azamattyq qorǵaý memlekettik júıesiniń basqarý organdary, Ulttyq Ulan, «Ortalyq» óńirlik qolbasshylyǵynyń №52859 áskerı bólimi, №55524 áskerı bólimi, «Astana» óńirlik qolbasshylyǵy shtabynyń qyzmetkerleri atsalysty. Uzyn sany 200-den astam adam qatystyrylyp, 52 dana tehnıka birligi jumyldyryldy.
Komandalyq-shtabtyq oqý-jattyǵýy barysynda Buqar jyraý aýdanynyń Samarqan aýyldyq okrýgine qarasty Chkalovo selosy mańynda sý tasqyny qaýpi týraly dabyl qaǵylyp, evakýa- sııa jarııalanyp, oblystaǵy shuǵyl áreket etý jasaǵy qurylymdarynyń daıyndyǵy jan-jaqty tekserýden ótti.
Oqý-jattyǵý bolǵan jerdiń de durys tańdalǵanyn aıta ketý kerek. Samarqan selolyq okrýgine qarasty Chkalovo aýyly kóktemde ashýǵa minetin Nura ózeniniń quqaıyn talaı kórgen eldi meken. О́zi Temirtaýdyń irgesinde ornalasqan, qalamen arasy eki-aq shaqyrym jer. Dál sondaı qashyqtyqta ataqty Samarqan sý qoımasy jatyr. Sondyqtan kóktem týa Chkalovo aýylynyń tóńiregindegi ahýal oblystyq Tótenshe jaǵdaılar departamenti, Temirtaý qalasy men Buqar jyraý aýdany ákimdikterin qatty alańdatady.
Byltyr Nura tasyǵanda, sý atalǵan aýylǵa deıin jetip, jurtty ábigerge salǵan bolatyn. Mine bıylǵy oqý-jattyǵý kezinde ózen sýy boı bermegen tusqa ishine qum toltyrylǵan qaptardan qamal turǵyzyldy. Týra sol jerge jıynǵa qatysýshylar shatyr tigip, tehnıkalar da qaz-qatar tizildi.
Jergilikti ákimdiktegilerdiń aıtýynsha, bıyl Chkalovo men Sadovoe aýyldaryndaǵy jaǵdaı jurtty qatty mazasyzdandyryp otyr. Sondyqtan da barlyq kúsh osy mańǵa toptastyryldy. Jergilikti ákimdik qyzmetkerleri sý sorǵysh motopompalar satyp alyp, qutqarý jeıdesheleri jáne kvadrakoperlermen qarýlanǵan. Tipti jattyǵý kezinde aspanda tynymsyz ushyp júrgen drondardy da kórdik. Sý tası qalǵan jaǵdaıda bul ushatyn qurylǵylar ushty-kúıli joǵalyp ketpeı, kókte qalyqtap júrer bolsa, árıne, kóp kómegin tıgizeri sózsiz.
Nuranyń jaǵalaýyna tigilgen shatyrlardyń orta tusyna taman kóshpeli medısınalyq beket qoıyldy. Tasqyn bola qalǵan jaǵdaıda túrli jaraqat alǵan turǵyndar osy jerde alǵashqy kómekke qol jetkize alady. Tipti munda psıhologııalyq kómek kórsetetin jeke shatyr da tigildi. Ishine kirseńiz, beıne konselıarlyq taýar satatyn dúńgirshek dersiz. Túrli-tústi qaryndashtar, aq-qara tústi sýretter, jumsaq oıynshyqtar. Sóıtsek munyń bári zardap shekken adamnyń kóńil-kúıi men psıhologııalyq jaǵdaıyna oń áserin tıgizetin zattar eken. Odan ári sharýashylyq jabdyqtalym men dala ashanasy oryn tepken. Tótenshe jaǵdaı kezinde úılerin tastap shyǵatyn turǵyndardy as-aýqatpen qamtamasyz etý de mańyzy zor mindettiń biri.
Oqý-jattyǵý jıynynyń eń qyzyqty jeri Temirtaýdaǵy eski qala tusynan ótetin Nuranyń muzyn jarylǵysh zat arqyly qoparý boldy. Qýatty jarylystan keıin ózenniń muzy kókke ushyp, qursaýdan bosaǵan qara sý arna boılaı jóńkile jóneldi. Jattyǵý josparyna saı, adamdardy qutqarý operasııasy bastaldy da ketti. Qutqarýshylar eki jaǵalaýdyń arasyna arqan tartyp, sony boılaı úrilgen qaıyqtarmen júzip, «sýǵa ketkenderdi» birinen soń birin qutqara bastady. Qutqarylǵandardy jaǵalaýda alǵashqy kómek kórsetýge tıis medısına qyzmetkerleri kútip alyp jatty. Bir qaraǵanda, barlyq qyzmet túrleri úılesim taýyp, uıymdasa áreket etip jatty. Tek, jattyǵýda ǵana emes, qaýip tóngen syn saǵattarda da dál osylaı bir jaǵadan – bas, bir jeńnen qol shyǵara qımyldasa ǵoı, shirkin, deısiń.
Oqý-jattyǵýdyń sońyna taman oblys ákiminiń orynbasary Anatolıı Shkarýpa bastaǵan tekserýshiler Samarqan sý qoımasyna baryp, aýa raıyn boljaýshylar, ákimdik ókilderi jáne tótenshe jaǵdaılar mekemesiniń qyzmetkerleriniń basyn jıyp, shuǵyl keńes ótkizdi.
– Qalaı bolǵan kúnde de biz eń qaýiptisine daıyn bolýymyz kerek, – dedi oblys ákiminiń orynbasary. – Sondyqtan tasqyn kezinde bolýy múmkin ssenarııdiń barlyǵyn tarazyǵa tartýymyz kerek. Tabıǵattyń minezin tap basý múmkin emes. Bizdiń mindet – apatty jaǵdaıdyń shekten shyǵýyna jol bermeý.
A.Shkarýpa sóziniń jany bar. Apat bolmaýy úshin, eń aldymen, qarǵyn sýdyń aldyna tosqaýyl qoıý qajet. Sý qoımalaryndaǵy jaǵdaıdy kúndiz-túni qyraǵy baqylaýǵa alý da eń birinshi kezektegi mindet. Bir sózben aıtqanda, tilsiz jaýdy tııanaqty ázirlikpen ǵana quryqtaýǵa bolady. О́tkennen sabaq alýdyń ózi – kezinde opyq jegizgen kemshilikterdiń kózin joıý emes pe?!
Bıyl Qaraǵandy oblysynda kóktemgi sý tasqynynyń aldyn alý sharalaryna bıýdjetten 2 mlrd 250 mln teńge qarastyrylǵan. Bul qarajat sý tasý qaýpi bar ózenderdi tazartýǵa, olardyń arnalaryn túzeýge, bógender turǵyzýǵa jáne basqa da qajetti jumystardy atqarýǵa jumsalmaq.
Qaırat ÁBILDA, «Egemen Qazaqstan»
Qaraǵandy oblysy