Bıyl Batys Qazaqstan oblysynda topyraq qabatyndaǵy toń jyldaǵydan 2-3 ese qalyń qatqan. Kún kúrt jylynyp, jańbyr jaýatyn bolsa, erigen qar jerge sińe almaı, kól-darııa bolýy múmkin. Al aýa raıyn boljaýshylar naýryz meıramynan soń óńirde kún raıy jylynýy múmkin dep otyr.
Aq Jaıyq óńiri sýdyń tilsiz jaý ekenin 2011 jyly alapat tasqyn bolǵanda anyq sezingen. Myńdaǵan turǵyn úı, áleýmettik jáne ákimshilik nysandar sý astynda qaldy. Sý astynda qalǵan eldi mekenderden 9 myńnan astam adam kóshirilip, tasqyn saldaryn joıý úshin úkimetten 870 mln teńge bólindi.
«Aýyryp em izdegenshe, aýyrmaıtyn jol izde» degen. Búginde Batys Qazaqstan oblysynda arnaıy qyzmetter, jergilikti ákimdikter bolýy múmkin sý tasqynynyń aldyn alý úshin jumylyp jatyr. Oblys ortalyǵynda kommýnaldyq mekemeler kósheniń qaryn kúndiz-túni dalaǵa tasysa, naýryz aıynyń ortasyna deıin aýyldyq eldi mekender aýmaǵynan 200 myń tekshe metr qar shyǵarylypty.
– Bul áli az. «Jumyla kótergen júk jeńil» degen. Ár azamat óz aýlasyndaǵy qardy shyǵarsyn. Al kóshedegi qardy biz tazalaımyz. Naýryz merekesinen keıin kún kúrt jylynýy, jańbyr jaýýy yqtımal. Sonda sýdyń deńgeıi kóterilip ketýi múmkin, – dedi beısenbi kúni arnaıy Tasqala aýdanyna barǵan óńir basshysy Altaı Kólginov.
Tasqala – sý tasqynynan zardap shegýi yqtımal aýdannyń biri. Munda qar da jyldaǵydan kóp, jerdiń tońy da ótken jylǵa qaraǵanda eki ese qalyń. Byltyr ol 50-60 sm bolsa, bıyl kemi 54, eń kóbi 130 sm-ge jetip otyr.
Tasqala aýdanynyń ákimi Sanjar Álıevtiń aıtýynsha, 10 naýryzdan bastap aýdanda sý tasqynynyń aldyn alý úshin senbilik uıymdastyrylǵan. Eń qaýipti degen 7 jerde júıeli jumys jasalǵan.
– Jergilikti polısııa qyzmetkerleri men aýyldyq okrýg ákimi apparaty qyzmetkerleri turǵyndar arasynda arnaıy býkletter taratyp, túsindirý jumystaryn júrgizdi. Turǵyndar aýyl ishinen ótetin aryqtardy tazalaýǵa kómektesip jatyr. Eń qaýipti degen bes arnanyń tórteýin tolyq tazaladyq. Sońǵysyn búgin-erteń bitiremiz. Tasqala aýylynyń eń qaýipti Ahmetqalıev, Chýrılın, Pervomaısk, Shevchenko kóshelerindegi qar túgeldeı shyǵaryldy. Atameken, Amangeldi jáne Birinshi Shejin aýyldarynda da tasqynnyń aldyn alý jumysy júrgizilýde. Qazir munda úsh K-700 traktory qardy arshyp, sý júretin joldardy tazartýda. Jalpy aýdan boıynsha sońǵy tórt kún ishinde 6 myń tekshe metr qar shyǵaryldy, – dedi Sanjar Álıev.
Bıylǵy ózgeshelik – ózenderdiń muzyn burynǵydaı dınamıtpen jarý toqtatylyp, arnaıy qurylǵymen muzdy kesip alyp jatyr. Bul ekologııalyq jaǵynan da tıimdi, balyqqa zııan kelmeıdi, ári qaýipsiz. Muzdy kesý, ózen arnasynda muz tyǵynynyń aldyn alý óte mańyzdy. Tasqynnyń negizgi sebebi de sý arnalardyń kemerinen asyp, kelgen sýdy ótkizip úlgermeýinen bolady.
Bıylǵy qystyń qary juqa, jyldaǵydan ábigeri az bolǵan edi. Biraq naýryz aıy týysymen kún kúrt sýytyp, ústi-ústine qar jaýdy. Boran bolyp, kúre joldar birneshe márte jabyldy. Dál osy Tasqala aýdanynyń ústimen Reseıge ótetin Saratov jolynda 9 naýryz kúni 53 avtokólik qar qursaýynda qalyp, arnaıy qyzmet ókilderi qutqaryp aldy. Naýryzdaǵy jaýyn-shashyn qalypty jaǵdaıdan áldeqaıda kóp. Jergilikti turǵyndar mundaı qystyń sońǵy ret 1986 jyly bolǵanyn aıtady.
Qazbek QUTTYMURATULY, «Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan oblysy