ShQO-da tótenshe jaǵdaı tehnıkalarynyń 70 paıyzy tozyp tur

«Baqsaq baqa eken» demekshi, buǵan deıin únemi bastaryn qaýip-qaterge tigip, ot pen sýdyń ortasynda júretin qutqarýshy qaýy­mynyń túıtkilderine jetkilikti deńgeıde kóńil bólinbegeni bilindi. Bir baıqaǵanymyz, tehnıka, ózge de qural-jabdyqtardyń jetispeýshiligi tek Shyǵys Qazaqstannyń basyndaǵy kep emes. Muny óńirimizge eki kúndik jumys saparymen kelgen Ishki ister mınıstriniń orynbasary Iýrıı Ilın jýrnalısterge arnap ótkizgen brıfıngte aıtty. «Res­pýb­lıka boıynsha 140 órt són­dirý bólimi qajet, tehnı­ka­lardyń jetispeýshiligi 45 paıyzdy quraı­dy. Al eger motopompa men ózge de qural-jabdyqtarǵa kelsek, onyń jabdyqtalýy 35 pen 70 pa­ıyz aralyǵyn qamtıdy. Qazir osy másele boıynsha elimiz­diń Premer-Mınıstriniń tap­syr­ma­symen Úkimetke hat ázirlep jatyrmyz», dedi vıse-mınıstr.

30 jyldan astam ýaqyt paıdalanylyp júrgen kólikter de bar

Elimizdegi jaǵdaı osyndaı. Al endi shyǵystaǵy tótenshe jaǵdaı qyzmetkerleriniń shekesi shylqyp júrmegenin 27 naýryzda Astanada ótken Úkimet otyrysynda oblys ákimi Danıal Ahmetov Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaevqa jaıyp salǵany belgili. Aımaq basshysy óńirdegi tótenshe jaǵdaılar departamentiniń tehnıkalyq jabdyqtalýynyń óte tómendigin tilge tıek etip, departamentte normatıv boıynsha bolýǵa tıis 249 kóshpeli motopompanyń tek 55-i, 69 qaıyqtyń 14-i, 1 myń gıdrokombınezonnyń 86-sy ǵana bar ekenin, 55 jol talǵamaıtyn kóliktiń birde bireýi joqtyǵyn alǵa tartqan edi.

Máseleniń anyq-qanyǵyn bileıik dep Shyǵys Qazaqstan ob­lystyq tótenshe jaǵdaılar depar­tamentine arnaıy baryp, mekeme dırektory Nurlan Madııarov­pen sóılestik. Sonymen ob­lys­tyń tótenshe jaǵdaı salasy qyz­metkerlerine ne jetispeıdi? Qandaı túıtkilder bar? Búginde atalǵan departamentte 63 bólim bar bolsa, tasqyn kezinde asa qajet kóshpeli motopompa ár bólimde keminde úsh-tórtten bolýy kerek eken. Iаǵnı qazirdiń ózin­de 194 kóshpeli motopompa kerek. Al tirkemeli motopompanyń sany normatıv boıynsha 112 bolýy tıis, qazirgi bary – 2. Demek 110 tirkemeli motopompa qajet. Tótenshe jaǵdaılar kezinde paıdalanylatyn arnaıy kólikterdiń sany normatıv boıynsha 232 bolýy shart bolsa, bizdiń óńirdegi sany, bar bolǵany – 35. Apatty jaǵdaı oryn alǵanda motopompa men qaıyqty tıep aparatyn «ÝAZık» kólikteriniń sany 489 bolýy kerek bolsa, qazir 131-i ǵana bar. Onyń jartysynan kóbi eskirgen eken. 

Tótenshe jaǵdaılar departa­men­ti kóktemgi tasqynmen ǵana emes, órt són­dirýmen de shuǵyl­danatyny belgili. Qazirgi ýaqytta garnızonnyń órt són­dirý tehnıkalarymen qamtamasyz etilýi nebary 37 paıyzy quraıdy. Al bul tehnıkalardyń 79 paıyzy eskirgen kóri­nedi. Tipti 30 jyldan astam ýaqyt toqtaýsyz jumys istep kele jatqan tehnıkalar da bar. Onyń sany – 332. Máselen, 283 tehnıka – 20, 49 tehnıka – 13, 46 tehnıka – 8, 38 tehnıka 3 jyldan astam ýaqyttan beri paıdalanylyp kele jatsa, tek 2 tehnıkanyń jumys istegenine 3 jylǵa jetpepti. Oblystaǵy órt sóndirý mashınalarynyń sany normatıv boıynsha 418 bolý kerek eken. Qazir bary – 232. Pro­tıvogaz 2359 dana bolý kerek bolsa, búginde bary – 7. Alaıda jaqynda oblystyq ákimdikten bólinetin qarjyǵa 1 myń dana protıvogaz satyp alynatyn bolypty. 

D.Ahmetov Úkimet otyrysynda Premer-Mınıstrge tótenshe jaǵdaı­lar departamentin tıisti qural-jab­dyqtarmen qamtamasyz etý úshin jyl basynda 300 mıllıon teńge qarjy bólin­­genin málimdegen edi. Departament dı­­rek­tory N.Madııarovtyń aı­­­týynsha, bul qarjyǵa órt són­dirý kezinde qol­­danylatyn 2 avto­baspaldaq, 4 apattyq-qutqarý qurylǵylary men jeke qorǵanys quraldary satyp alynbaq. «Jal­py alǵanda, departamentti qu­ral-jabdyqtarmen 100 paıyz qamtamasyz etý úshin 30 mıllıard teńgeden astam qarajat kerek. Árı­ne mundaı qarjyny bir­den bólý múmkin emestigin jaqsy tú­sinemiz. Degenmen de osyndaı alapat tas­qyn jaǵdaıynda birinshi kezekte qajet quryl­ǵylarǵa qar­jy der kezinde bólinse deımiz. Osy rette biz oblystyq ákimdikke 50 kóshpeli motopompa, 4 tirkemeli motopompa, quramynda 1 motopompa men 1 qaıyǵy bar 10 apattyq-qutqarý kólikteri, 100 dana sý ótpeıtin kombınezon, 100 dana qutqarý jeletteri, 500 dana rezeńke gıdrokombınezon satyp alý úshin 219 mıllıon teńgege ótinim berdik», deıdi departament dırektory. 

Negizinde normatıv boıynsha apattyq-qutqarý kólikteriniń sany 35 (qazir bary – 9), sý ótpeıtin kombınezondar 100 (ob­lysta múlde joq), qutqarý jeletteri 100 (qazir bary – 43), rezeńke gıdrokombınezon 2000 (qazir bary – 86) bolýy kerek.

Tasqyn sýdy da tabysqa aınaldyrýǵa bolady

Oıdy oı túrtedi. Tasqyn demekshi, kóktemgi tasqyn sýdy kádege jaratý jaıynda keıingi kezde az aıtylyp júr­gen joq. Byl­tyr Memleket basshysy Nur­sultan Nazarbaevtyń Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrligi Sý resýrstary­ komıtetine Astana­ny jáne ózge de óńir­lerdi sý deńgeıiniń kóterilýi men sý tas­qynynan qaýipsiz etýge múm­kin­dik bere­tin jobalardy iske asyrý qajettigin tapsyrǵany esi­mizde. «Sýdyń kóptigi sý deń­geıiniń kóterilý qaýpin týdyrady. Bir jaǵynan ony utymdy, ásire­se aýyl sharýashylyǵynda paı­dalanýǵa bolady. Osyǵan oraı ár eldi mekende shaǵyn sý qoımalaryn salýdy qamtamasyz etý qajet», degen edi Elbasy. Prezıdenttiń bul tapsyrmasy bar­lyq jerde sátimen júzege asyrylyp jatyr deı almaımyz. Qazir ókinishke qaraı, memlekettiń qanshama qarjysy tasqynnyń aldyn alýǵa emes, tasqynmen kúreske, tasqyn zardaptaryn joıýǵa jumsalyp jatqany jasyryn emes. Eger Memleket basshysy aıtqandaı, ár eldi mekende shaǵyn sý qoımalary bolǵanda, tasqyn sýdy kádege jaratýǵa baılanysty keshendi baǵdarlama ázirlengende Aıagózdegi, Glýbo­koedaǵy, Shemonaıhadaǵy nemese О́skemendegi jaǵdaı oryn almas pa edi. Qanshama memleket qarjysy jelge ushpas pa edi. Árıne «mundaı qar, mundaı jaýyn-shashyn, mundaı toń oblys­ta ómiri bolǵan joq, tabıǵatqa qalaı qarsy tura alamyz?» dep jaýapkershilikti ózimizden ysyryp tastap otyra berýge de bolatyn shyǵar. Alaıda jekelegen laýazymdy tulǵalardyń jaýap­syzdyǵy, óz jumysyna sal­ǵyrt qaraǵandyǵy da tilsiz jaýmen kúreste dármensizdik tany­týymyzǵa áser etkenin joqqa shyǵarýǵa bolmas. Máselen, jaqynda О́skemen kósheleri kólkigen sýǵa tolǵanda oblys ákimi D.Ahmetov qala ákimdigin qatty synǵa alyp, byltyr kúzde tazalanýǵa tıis aryqtardyń der kezinde tazalanbaǵanyn betterine basqan edi. Sodan keıin ǵana baryp qaladaǵy aryqtar tazalanyp, tehnıkalar sany arta tústi. Sonda ákim aıtpasa, ákim kózge shuqyp kórsetpese aryqtar qar men muzǵa, qoqysqa tolyp tura berýi kerek pe edi? Degenmen Elbasy mindettegen mańyzdy másele – tasqynnyń aldyn alýǵa erte qamdanyp, sý tasqynynan qaýipsiz etýge múmkindik beretin jobalardy iske asyryp jatqan aýdandar da joq emes óńirde. Máselen, Tarbaǵataı aýdany qazir Keńes Odaǵy kezinde qoldanylǵan «lımannoe orashenıe», ıaǵnı ja­ıyp sýarý tehnologııasyn qaıta jańǵyrtýdy qolǵa alyp jatyr. Kezinde Tarbaǵataı aýdanynda 20 myń gektardan astam shabyndyq jer jaıyp sýarý ádisimen sýarylǵan eken. Aýdanda 220 shaqyrymnan astam kanaldar bolypty. Qazirgi ýaqytta sol kanaldardyń barlyǵy topyraqqa tolyp, bitelip qalǵan. «Biz bıyl tasqyn sýdy aýyldarǵa jet­kizbeı, jol-jónekeı shabyn­dyq­tarǵa qaraı buryp jiberdik. Osy­laısha 5 myń gektardaı jerdi jaıyp sýardyq. Áli de sýaryp jatyrmyz. Bile-bilsek, tasqyn sýynyń paıdasy mol. Quramynda qanshama mıneraldy zattar bar. Birinshiden, tasqyn sýy topyraqtyń qunarlyǵyn arttyrady. Ekinshiden, jerdi yl­ǵaldandyrady. Úshinshiden, sha­byndyqtyń ónimdiligin eseleı­di. Osydan otyz jyl buryn sha­­byn­dyqta 30 túrli shóp bolsa, qazir 15 túri ǵana qalǵan. Iаǵnı topyraqtyń qunarlyǵy jyl­­­dan-jylǵa tómendep barady. Memleket qarjysyn jyl­ saıyn sý tasqynymen kúresý­ge jumsaǵansha, burynǵy paı­dalanylǵan arnalardy qal­pyna keltirýge, jaıyp sýarý tehnologııasyn damytýǵa nege jumsamasqa? Bulaı bolǵanda sý tasqynynyń aldyn alyp qana qoımaı, sharýalarǵa da qolaıly jaǵdaı jasaımyz. Sondyqtan bul másele Úkimet deńgeıinde, respýblıka kóleminde qaralyp, keshendi baǵdarlama qabyldansa deımiz. Jaıyp sýarýdy qaıta qolǵa alý boıynsha aýdan halqynyń atynan Sý resýrstary komıtetine óz usynysymyzdy jiberdik», deıdi Tarbaǵataı aýdanynyń ákimi Dildábek Orazbaev. 

Kóp jyldar sý sharýashylyǵy salasynda eńbek etken, maman­dyǵy agronom aýdan basshysy Prezıdent erekshe atap ót­ken shaǵyn sý qoımalaryn sa­lý, ásirese qarapaıym aýyl tur­ǵyndaryna paıdaly ekendigin aı­tady. «Máselen, kórshi Qytaı mem­leketi árbir aýylynda sý qoımasyn salyp tastaǵan. Ol jaqtyń ákimderi bir-birimen kezdeskende «qansha sý jınadyń?» dep suraıdy eken. Iаǵnı olar sýdyń baılyq ekenin biledi. Menińshe, sýǵa tosqaýyl qoıamyz dep qanshama mıllıardtaǵan qarjyǵa damby salǵannan góri, 2-5 mıllıon tekshe metrlik shaǵyn sý qoımalaryn turǵyzǵan tıimdi. Buǵan kóp qarjy da jumsalmaıdy. Ár aýylda bir-birden sý qoımasy bolsa, halyqtyń mal ósirip, et óndirýine de qolaıly bolar edi, qanshama adam jumyspen qam­tylar edi», deıdi ol.

Túıin

Joǵaryda óńirde tasqynnyń oryn alýyna sebep bolǵan jaǵ­daılarǵa az-kem sholý jasa­ǵandaı boldyq. Qys boıy qar­dyń bolmaǵanyn, sodan jer as­tyna qalyń toń qatqanyn, kók­­tem týa qar men jaýynnyń as­tynda qalǵanymyzdy aıttyq. Teh­nıkalardyń tapshylyǵyn, keı­bir laýazymdy tulǵalardyń jaýapsyzdyǵyn sóz qyldyq. Degenmen myna bir jaǵdaıdy da nazardan tys qaldyrmaý kerek sekildi. Kóbine ákimdikti, tótenshe jaǵdaı qyzmetkerlerin synap-mineýge ázir turatyn keıbir tur­­ǵyndardyń aýlasyndaǵy qar­dy der kezinde tazalamaýy, aryqtardy arshymaýy da bel­gili bir deńgeıde jaǵdaıdy ýshyqtyra túskeni anyq. Tipti qutqarýshylardy aýlasyndaǵy sýdy sorýǵa shaqy­ryp alyp, sýaǵaryn kórsete al­maǵan tur­ǵyndar da bar. Qazir birneshe úıdi sý basyp jatqan Glýbokoe aýda­nynyń Progress aýylynda Ulttyq ulannyń sarbazdary qys boıy tazalanbaǵan, qoqysqa toly aryqtardy qoqyr-soqyrdan aryltyp jatyr. 

Aıtpaqshy О́skemende jýrna­lıs­terge brıfıng ótkizgen Ishki ister mınıstriniń orynbasary Iýrıı Ilın elimizde ózen jaǵasyna zańsyz salynǵan úı­lerdiń az emestigin, mundaı úı­ler Aıagózde de bar ekendigin aıtyp qaldy. «Shyǵys sý qoımalary» kommýnaldyq mekemesiniń dırektory Aleksandr Lýkın óńir­degi gıdrotehnıkalyq nysan­dar­dyń kópshiliginiń eski­rip tur­ǵanyn da sóz etkeni bar. Endeshe aldaǵy ýaqytta aımaq­taǵy sý jaǵasyndaǵy úıler, gıdro­tehnıkalardyń nysandary tolyq tekserýden ótkizilip, qaýip­­sizdigi nazarǵa alynýy kerek sekildi. 

Azamat QASYM,  «Egemen Qazaqstan»

Shyǵys Qazaqstan oblysy