«Asteka». Dop. Dúbir!..

Bul álemdik alamannyń ózgesheligi de, jańalyǵy da mol bolmaqshy. Alǵash ret 48 qurama komanda saıysqa túsedi. Qatysýshy qurama komandalardyń sany artýy álemdegi eń kóp taralǵan sport túrinen túser tabystyń eselenýine yqpal etedi. О́tken ǵasyrdyń 80-jyl­dary­na deıin jahan­dyq mýndıaldyń fınaldyq kezeńine qatysýshy komanda­lar­dyń sany 15-ten aspaıtyn. Dúnıejúzinde fýtboldy kásibı sport retinde damytyp, erekshe yqylas tany­­tatyn memleketter qata­ry da jyldan-jylǵa artty. 1982 jyldan bastap álem chem­pıonatyna qatysatyn koman­da lımıti ulǵaıyp, 24-ke jetti.

Buǵan deıin Eýropanyń endigindegi elderdiń álem chempıonatyna qatysý basym­dyǵy ózge qurlyqpen shendestir­gen­de basym edi. Ári bul másele árdaıym kóte­rilip, túıini birazǵa deıin tarqatyl­maı keldi. 1998 jyly Fransııa eli uıym­das­tyrǵan álem chempıonatyna 32 komanda qatysyp, 8 topqa bólindi.

Fýtbol merekesin asyǵa kútken már­tebeli kórermenniń kóz sýaryp kúte­tini – sensasııaǵa toly matchtar. Al álem­dik alamandy ótkizýshi elderdiń kóksegeni – qyp-qyzyl tabys. FIFA bir elge álem chempıonatynan qatarynan eki ret ótkizýge toqtam qoıýy da fýtbol toıynyń tizginin ustap, uıymdastyrýǵa yqylasty memleketter qatarynyń artýyna áser etti.

AQSh, Kanada, Meksıka tize qosyp qa­nat­tasa ótkizetin álemdik alaman nesi­men erekshelenedi? Eń áýeli qatysý­shy komandalardyń sanyn birden 16-ǵa kóbeı­tý qanshalyqty tıimdi sheshim ekeni aıqyndalady. Kvota sany artqa­ny­men, álem chempıony ataǵyn áldeqashan enshi­legen Italııa, Eýropanyń eńseli qura­masynyń biri sanalatyn Serbııa, Majarstan, Polsha, eńse tiktep, qaıra­tyna mingen Grýzııa quramasy, Afrıka qur­lyǵyndaǵy azýy alty qarys Kamerýn, Nıgerııa syndy komandalarǵa shúlen tara­tyl­ǵandaı úlestirilgen joldama buıyr­mady. Esesine, alǵash ret О́zbekstan, Kıýrasao, Iordanııa, Kabo-Verde dodaǵa qatysady.

FIFA prezıdenti Djannı Infantı­nonyń sharapaty birneshe eldiń fýtbolshylaryn jarylqaǵanymen, pikir qaıshylyǵyn da týyndatyp otyr. Oıy qaq jarylǵan jankúıerdiń bir taraby qatysýshy komandalar sanynyń artýy álemdik alamannyń ekpinin álsiretip jiberedi degendi alǵa tartady. Árıne ótkiziletin match sany artqan saıyn ony tamashalaıtyn kórermenniń de shoǵyry qalyńdaı túsedi. Soǵan saı tabys ta eselenedi. Tabys demekshi, paıdanyń kózi sanalatyn teletranslıasııalardyń quqy­ǵyn satýdan túsetin qarjy – FIFA-nyń sybaǵasy.

2030 jylǵy álem chempıonatyn da úsh el qanattasa  uıymdastyrady. Ispanııa, Portýgalııa, Marokkoda jalaýy jelbireıtin endigi mýndıalǵa qatysatyn komandalar sany 64-ge jetýi múmkin ekeni de aıtylyp júr. Qalaı bolǵanda da, Djannı Infantıno bastaǵan FIFA ujymy 40 kúnnen astam ýaqyt álemdi fýtbolmen tynystatady.

Match sanynyń artýy eń aldymen fýtbolshynyń fızıkalyq daıyndyǵyna, qalpyna kelý úderisine qosymsha salmaq túsiredi. Onsyz da ár eldiń ishki chempıonatynda, basqa da týrnırlerge qatysyp, silesi qatqan sańlaqtardy aptap ystyqta ańqasyn keptirip taǵy da báıgege qosý jeńil soqpaıdy. Tipti keı fýtbolshylar tyǵyz kestege shaǵymdanyp ta júr. Et pen súıekten jaralǵan oıynshy, árıne, temir emes. FIFPro júrgizgen zertteýge súıensek, keı jyldary fýtbolshylar bir maýsymda 70-ten astam matchqa qatysqan.

Álemdik mýndıalǵa qatysýshy koman­da­lardyń kóptigi nátıje bere me álde ash ishekteı sozylǵan oıyndar jan­kúıerdi jalyq­tyra ma? Onyń baıy­byn úsh elde  ótetin alamanda baǵamdaımyz.

Túıip aıtqanda, búginnen bastap búkil álemniń nazary jasyl alańǵa aýady. Fýtboldan álem chempıonaty – jaı ǵana sporttyq jarys emes. Bul – mıl­lıondardyń júregin bir yrǵaq­pen soqtyratyn, qurlyqtar men memle­ketterdiń arasyn jaqyndatatyn ǵalamdyq qubylys.

Jasyl alańǵa shyqqan on bir fýtbolshy dop qýyp qana júrmeıdi. Olar óz eliniń týyn, tarıhyn, namysy men úmitin ar­qalap shyǵady. Sondyqtan álem chempıo­naty kezinde jeńis qýanyshy da, jeńilis óki­nishi de tutas halyqtyń kóńil kúıine aına­lady.

Stadıondardaǵy merekelik ahýal, jan­kúıerlerdiń shattyǵy, bir-birin tanymaıtyn adamdardyń ortaq qýanysh tóńi­re­ginde tabysýy – fýtboldyń adam­zatty biriktiretin erekshe kúsh ekenin dáleldeıdi. Álem chempıonaty – túrli mádenıetter men órkenıetterdiń toǵysatyn alańy. Munda til de, shekara da, saıası kózqaras ta ekinshi qatarǵa yǵy­syp, birinshi orynǵa qurmet pen dostyq shyǵady.

Al 48 quramanyń qatysýymen ótetin bıylǵy mýndıal jańa formattyń ómir­sheńdigin de syn tezine salady. Koman­dalar sanynyń artýy álem chempıonatynyń deńgeıine qalaı áser etetinin aldaǵy qyryq kúnniń ishinde kóretin bolamyz. Bir anyǵy – fýtbol taǵy da álemdi ózine qaratyp, adamzattyń ortaq merekesine aınalmaq.