«Shaǵala araly». Bul – Tereńkól aýylynda. Biz Qaıyńdyny aıtqanda alqyzyl qyzǵaldaǵyn qosyp aıtamyz.
«Qaıyńdynyń qyzǵaldaǵy» degen ataýdy oblys jurtshylyǵy jaqsy biledi desek, artyq aıtqandyq bolmas. Endi Nursaı aýylyna (Tereńkól aýyldyq okrýgi) «Shaǵalaly Tereńkól» dep ataý berýge bolatyn sııaqty. Muny bilmeı júrippiz. Aýdandyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Ýálıolla Ábishev aǵamyz: – «Jumyr-Qylysh zıraty jatqan jerden alys emes sordyń ortasynda shaǵyn aral bar. Al sol jerdi jaz aıynda tek qustardan shaǵala ǵana mekendeıdi. Kóktem aıynda bara qalsań, uıa basyp jatqan nemese ushyp júrgen shaǵala qusynan kóz súrinedi. Sol jerdi bilesińder me?» – dep suraǵanda bilmeıtinimizge yńǵaısyzdanyp ta qaldyq.
Túsirilgen sýretti kórgende tańǵaldyq. Teledıdardan kórip júrgenimizdeı, «Janýarlar álemi» baǵdarlamasyndaǵy muhıt jaǵalaýyndaǵy kórinister sııaqty. Osy sýretti Ýálıolla aǵamyz Reseıdiń «Foto-strana» saıtyna salyp, 1000 laık jınapty. Sonymen qatar shaǵalalar jumyrtqalaǵan kezde keıbir adamdar baryp, shelek-shelek jumyrtqa jınap alatyn kórinedi. Jalpy, shaǵala kólderde kóp kezdesip jatady ǵoı. Biraq mynandaı bir jerde shoǵyrlanýy jáne sol jerdi meken etýi qyzyqty jaıt.
Osy «Shaǵala araly» týraly Ýálıolla aǵamyzdyń muǵalim kelini Lýzııa Ishanova ekologııa taqyrybynda arnaıy joba da ázirlepti. Mine, týǵan jerimizdiń keıbir qupııalaryn áli ıgere almaı jatyrmyz. Al endi sýrettegi Jumyr-Qylyshqa arnalyp qoıylǵan belgi týraly aıtar bolsaq, tarıhı derekter boıynsha Jumyr Isataı – Mahambettiń úzeńgiles serigi bolǵan batyr. Jumyr men Qylysh eki bólek adam. Mahambet «Jumyr-Qylysh» kúıin shyǵarǵan. Jumyr men Qylysh batyrdyń mazarlary Qaratóbe aýdany, Qaldyǵaıty aýylyna qarasty Tóken eldi mekeniniń qasyndaǵy on bes shaqyrym jerde ornalasqan. Endi mynandaı másele týyndaıdy. Birlik aýyldyq okrýgine qarasty Jumyr degen jer (toǵan) bar. Joǵaryda jazǵanymyzdaı Tereńkól aýyldyq okrýgine qarasty osy jerde Jumyr-Qylysh jerlengen dep taǵy belgi qoıylǵan (sýrette kórip turǵandaryńyzdaı). Sonda bul jerde Jumyr batyr jerlengen be, álde Qylysh batyr ma? Ony anyqtaýdy tarıhshylardyń úlesine qaldyraıyq. Jalpy, Elbasymyzdyń «Rýhanı jańǵyrý» maqalasyndaǵy «Týǵan jer» baǵdarlamasyna oraı aýdanymyzdyń tereńde jatqan tarıhynan syr shertetin kóptegen málimetter bar ekenine kózimiz jetip otyr.
Serik JUMAǴALIEV Batys Qazaqstan oblysy, Qaztalov aýdany