Bıylǵy sáýir aıynyń tórtinshi juldyzynda Aqtóbe qalasyndaǵy shaǵyn aýdandardyń birine qarasty kóp páterli turǵyn úıde qaıǵyly jaǵdaı oryn aldy. Qazaqstan-Aqtóbe telearnasynyń burynǵy qyzmetkeri, 1990 jyly dúnıege kelgen azamatsha apatty jaǵdaıdaǵy lıftti paıdalaný saldarynan kóz jumdy. Álbette bizdiń basty maqsatymyz osy oqıǵanyń mán-jaıy men búge-shúgesin qazbalaý emes, Aqtóbe qalasyndaǵy jáne tutastaı respýblıkadaǵy lıft sharýashylyǵynyń qazirgi jáı-kúıine tıisti taldaýlar jasaý ekenin aıtqymyz keledi.
Máseleniń mánisine tereńdep úńile kelgende tek Aqtóbe ǵana emes, elimizdiń úlkendi-kishili qalalarynda turǵyndardyń lıft qyzmetin paıdalanýy máselesinde biraz túıinder men túıtkilder jınaqtalyp, qordalanyp qalǵanyna kóz jetkizdik. Respýblıkamyzda ekinshi myń jyldyqtyń alǵashqy on jyldyǵy aıaqtalǵan kezde óńirlerdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy qabyldanǵan. Osy baǵdarlama aıasynda Aqtóbe qalasynda 2011-2016 jyldar aralyǵynda 102 kóp páterli turǵyn úı kúrdeli jóndeýden ótkizilip, normatıvtik qyzmet merzimin ótegen apattyq jaǵdaıdaǵy 38 lıft aýystyrylǵan.
Áıtse de lıftilerdi jóndeý men jańǵyrtý isi 2016 jyldyń ekinshi jartysynan bastap toqtap qalypty. Buǵan respýblıka Úkimetinde osy jyldyń 30 shildesi kúni qabyldanǵan №449 qaýlysynyń áseri bolǵan eken. О́ıtkeni bul qaýlyda kóppáterli úıler boıynsha atqarylatyn qyzmetterdiń eń az jáne eń kóp túri dep atalǵan qos nusqasy belgilengen. Onyń alǵashqy nusqasynda avtomattandyrylǵan jylý qondyrǵylaryn ornatý men paıdalaný jáne turǵyn úılerdiń shatyryn, qasbeti men jertólesin jóndeý máseleleri qarastyrylǵan. Iаǵnı buǵan eskirip, tozyǵy jetken lıft jabdyǵyn jóndeý men aýystyrý kirmeıdi degen sóz. Bul is atalǵan qaýlydaǵy jumystyń eń kóp túri dep atalǵan ekinshi bóliginde alǵashqy nusqada kórsetilgen qyzmetterge qosa qarastyrylǵan.
Úkimet qaýlysynda kórsetilgen jumystyń kóp dep atalǵan túri jyl saıyn júrgizile bermeıdi. Munyń basty sebebi – jyl saıyn oǵan qajetti qarajattyń qarastyrylmaýynda. Aqtóbe qalasynyń turǵyn úı ınspeksııasy bóliminen alynǵan derekterge súıensek, lıft jabdyqtaryn aýystyrýǵa sonaý alpysynshy jáne jetpisinshi jyldarda turǵyzylǵan jetpisten astam úı kezekte turǵanyn kóremiz. Alaıda joǵaryda atalǵan óńirlerdi damytý baǵdarlamasynyń Aqtóbe aımaǵyndaǵy basty úılestirýshisi men operatory «Tabys Aqtóbe» JShS-da qarajattyń múldem jetkiliksizdigi barlyq úıdi qamtýǵa múmkindik bermeıdi. Onyń basty sebebi turǵyndardyń tarapynan tólenetin qaıtarymdy tólemniń joqtyǵynan týyndaıdy.
О́ıtkeni joǵaryda atalǵan memlekettik mekemeniń basshysy Haıdar Ermashevtyń málimdeýine qaraǵanda, jergilikti turǵyndar men páter ıeleri kooperatıvteri músheleri jańa lıftini ornatýǵa qajetti qarajat bıýdjet esebinen bólinýi kerek degen eskishe oılaý júıesinen áli kúnge deıin aryla almaı júr eken. Sonyń saldarynan tıisti alymdar jınaý jumystary eshqandaı nátıje bermeı keledi. Qazirgi kezde naryqtaǵy bir lıftiniń quny 8-10 mıllıon teńge aralyǵynda. Mundaı qomaqty somany kóppáterli turǵyn úılerge bıýdjet esebinen aýdarýdyń múmkindigi tym shekteýli. Ony satyp alý ári ornatý negizinen turǵyndardyń tól isi bop tabylady. Bul tártip «Turǵyn úı qatynastary týraly» zańnyń 35-babynyń 2-tarmaǵynda taıǵa tańba basqandaı kórsetilgen, deıdi ol.
Qazirgi kezde Aqtóbe qalasyndaǵy 7-9 jáne odan da kópqabatty úılerde 776 lıft qondyrǵylary ornatylǵan bolsa, sonyń ishinde 283 lıft normatıvti qyzmet merzimin áldeqashan ótep, ábden tozyǵy jetip tur. Bul ýaqyt 25 jylǵa eseptelgen. О́kinishke oraı, qaıǵyly jaǵdaı oryn alǵan 12-shy shaǵyn aýdandaǵy 19-shy kóp páterli úıdegi lıft de osy atalǵan qomaqty sannyń qataryna kiredi. Naqtyraq aıtqanda, mundaǵy lıft qondyrǵysy 1987 jyly Samarqand lıft zaýytynda shyǵarylǵan. Bul derektiń ózi onyń ábden eskirip, otyz jyldan astam ýaqyt boıy jóndeý kórmegenin ári aýystyrylmaǵanyn aıǵaqtaıdy.
Biz osy materıaldy gazet óndirisine ázirleý kezinde Aqtóbe qalasynda kóppáterli turǵyn úı ıelerine lıftti paıdalaný qyzmetin usynatyn 20 qurylym bar ekenin bildik. Onyń biri óz isterine salǵyrt, jaýapsyz qaraǵan, onyń sońy adam ólimine ákelip soqtyrǵan «JańabekServıs» JShS ekenin de jasyryp qalǵymyz kelmeıdi. Jýrnalıstik zertteýler barysy adam ómirine qaýip tóndirý yqtımaldyǵy joǵary lıft sharýashylyǵy basy-qasynda júrgenderdiń basym bóligi jeke tulǵalar men jeke kásip ıeleri ekenin kórsetedi.
Olardyń qolynda tıisti sertıfıkaty bolsa bolǵany páter ıeleri kooperatıvteri kóp oılanbastan olarmen ózara kelisimshart jasaı beretin kórinedi. Bir qyzyǵy, olar lıft synyp nemese isten shyqqan jaǵdaıda onyń shyǵynyn óz esebinen tóleýge múldem qulyqsyz. PIK jetekshileriniń biliktiligi tómen, salalyq qyzmet kórsetý tájirıbesinen túsinigi men habary az tulǵalarǵa jelimshe jabysa qalýynyń basty sebebi olardyń óte arzan baǵa usynatynynan bolyp shyqty.
Eń basty bir qynjylarlyq másele, Aqtóbede ǵana emes, elimizdiń barlyq qalalarynda lıft qyzmetin kórsetip júrgenderdiń bári lısenzııasyz jumys isteıdi. Bul salaǵa lısenzııa berý tártibi elimizde 2012-2013 jyldar aralyǵynda shaǵyn jáne ortasha bıznes sýbektilerine tekserýler júrgizýge moratorıı jarııalaý kezinde alynyp tastalypty. Ýaqyttyń talaby men qajettiligine saı mundaı qadam jasaý múmkin qajet te bolǵan shyǵar. Áıtse de búginde lıft sharýashylyǵymen aınalysatyndardyń lısenzııa tártibi boıynsha jumys isteý daǵdysyn qaıtadan ornyqtyratyn kez kelgen sekildi.
Ári máseleniń dál osylaısha qoıylýy Aqtóbede oryn alǵan qaıǵyly oqıǵadan tıisti sabaq ala bilý úshin de qajetti deýge bolady. О́ıtkeni búginde qolynda tek sertıfıkaty bar jeke tulǵalarǵa bar senimdi arta salý lıft salasynyń baǵy emes, sory bolyp shyǵatynyn ómirdiń ózi kórsetip otyrǵandaı, ári mundaı jandar tıisti lısenzııasy bolmaǵandyqtan Úkimetke kók tıyn salyq tólemeıtinin, ony túsirýge de tıisti emes ekenin qaıda qoıamyz?!
Bul birinshiden, al ekinshiden elimizde lıft qyzmetin kóp jaǵdaılarda kúmán týǵyzatyn sertıfıkat arqyly júrgizetin jeke tulǵalardy baqylaý men tekserý tetikteri qarastyrylmaǵan. Olarǵa óz qyzmetine jaýapsyz qaraǵany úshin belgili bir ákimshilik sharalar belgileý nemese aıyppul salý tártipteri belgilenbegen. Sondyqtan da kóppáterli úılerdegi lıftterdiń tehnıkalyq jaǵdaıy qandaı kúıde ekendigi belgisiz, jumbaq kúıinde qala beredi. Bul jaǵdaı adam ómirine qaýipti ekeni aıtpasa da belgili. Sirá, áı deıtin áje, qoı deıtin qoja joq degen naqylǵa bergisiz tirkes sóz osyndaı jaǵdaıda aıtylsa kerek.
Bir sózben aıtqanda, elimizde lıft sharýashylyǵyn júrgizý men paıdalanýǵa oraı joǵaryda aıtylǵan birqatar jaıttar bul máselege qatysty jańasha kózqaras engizý qajettigin kórsetedi. Maqalamyzǵa arqaý bolǵan oı-pikirler men usynystar tıisti quzyrly organdardyń nazaryna ilinse, oıǵa alǵan maqsatymyzdyń oryndalǵany.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan»
AQTО́BE