Dáýirge teń dara dáýren

Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyl­dyǵy qarsańynda bizdiń kóz aldymyzdan qysqa, biraq shyn máninde dáýirge tatyrlyq jyl­dar­dyń eń juldyzdy sátteri erek­she ashyqtyqpen ótip ja­tyr. Jáne osy  qas-qaǵym sát­terdiń ishinde 1 jeltoqsan eldiń jańa ta­rıhynyń Alǵashqy Kúni, Uly Kúni retinde aıryqsha oryn alady. Naǵyz kóshbasshynyń uly­ly­ǵyn bárinen de uly ister jaqsy ashyp kórsete alady. Osy tur­ǵy­dan kelgende, jańa memleket qu­rý­dan artyq uly isti tabý áste qıyn bolar. Myńjyldyqtar toǵysynda, kósh­peliler urpaqtaryna jer qush­qan ımperııanyń qırandylarynan óziniń táýelsiz memleketin qurý mindeti turdy. Qysymy jóninen teńdessiz, jaýapkershiligi jóninen oıǵa alyp bolmaıtyn osynaý uly tarıhı mıssııaǵa 1991 jyldyń 1 jeltoqsanynda ótken alǵashqy bú­kil­halyqtyq saılaýda qazaq­stan­dyq­tar óziniń Tuńǵysh Prezıdenti etip saılaǵan Nursultan Nazarbaev jetekshilik jasady. Mine, hal­qy­myzdyń osy bir­aýyzdy dana tańdaýy Táýelsiz Qazaqstannyń ótken 20 jyldaǵy ǵana emes, sondaı-aq bola­shaq­taǵy senimdi de dáıekti damýyna negiz qalaǵan paradıgmalardy aıqyndap berdi. Búkilhalyqtyq saılanǵan Mem­­­­­leket basshysy ótkir shy­naıy­lyqpen bylaı dep málimdedi: «Bizdiń aqylman ata-baba­la­ry­myzdyń dástúrleri boıynsha osy saltanatty sátte men ózim­niń só­zim­di birinshi kezekte qa­sıet­ti jerimizge, týǵan halqyma arnaımyn! Búgingi kún qazaq jeriniń jylnamasyna máńgilikke enedi. Biz tarıhtyń kóptegen tar jol, taıǵaq keshýlerinen ótip, osy kúnderge jettik. Halqymyzǵa kóp nárseni basynan ótkerýge týra keldi. Jaratqanǵa rahmet, birshama keshiksek te aıaǵymyzdan turyp, egemendiktiń týyn tiktik. Halqymyzdyń Qazaq Respýblıkasynyń Prezıdentin saılaýy osy joldaǵy asa bıik shepterdiń biri boldy. О́z taǵdyrlaryńyzdy maǵan biraýyzdan senip tapsyrǵandaryńyz úshin sizderge shyn júrekten shyqqan rızashylyǵymdy bildiremin. Otanym úshin, halqym úshin, meniń Qazaqstanym úshin tarıhtyń kez kelgen synaqtaryna daıynmyn. Osy jolda men birinshi kezekte bizdiń dana halqymyzǵa, onyń bostandyqsúıgish jáne darhan bolmysyna, ata-babalardyń rýhyna arqa súıeıtin bolamyn. Tarıh kóshi uzaq. Asyqsaq ta aptyqpaıyq. Qazaqstannyń kóp ultty halqynyń juldyzy joǵary bolatynyna, týǵan elimizde dáýletti de sáýletti ómir ornaıtynyna kámil senemin. Senimnen aıyrylmaıyq, baýyrlarym!». Osy jıyrma jyl bederinde Ult kóshbas­shy­sy óz halqyna alǵaýsyz qyzmet etýdiń jarqyn úlgisin kórsete otyryp, bergen antyna adaldyq tanytyp keledi. «Tarıhty jazý emes, jasaý mańyzdy», deıdi Bısmark. Biraq bul, adamzattyń myńdaǵan jyldyq tájirıbesi kórsetip kele jatqanyndaı, ekiniń birine  buıyrmaǵan enshi. Uly tarıhty shyn máninde uly adamdar jasaıdy. Ondaı tulǵalar jaǵdaıdyń strategııalyq jaǵyn, onyń damýynyń tıimdi joldaryn aldyn ala boljap biletin, ótkir saraptamalyq aqyl-oıy men ǵajaıyp jady, qajymas-talmas jumys qa­bileti, óziniń durystyǵyna talassyz senimi men belgilengen maqsattaryna jetýde jeke basynyń orasan erik-kúshi jáne sırek qarymy sııaqty erekshe qasıetterge ıe. Ondaılar eń batyl da oń oı-maqsattar kóp jaǵdaıda olardy naqty júzege asyrýdan alshaqtata túsetin oryndaýshylyqtyń shalaǵaılyǵy sekildi minezderden ada. Shyn mánindegi jasampaz-kóshbasshynyń Qu­daı bergen   osyndaı jáne basqa da qasıetteri ǵasyrlar shebinde, tektonıkalyq ózgerister dáýirinde óz halqynyń taǵdyryna tarıhı jaýapkershilikti moınyna alǵan, onyń ústine álemdik úderisterge aıtarlyqtaı yqpal jasaýǵa qol jetkizgen N.Á.Nazarbaevqa tolyq kóleminde tán. 1991 jyldyń 8 jeltoqsanynda Beloveje or­manynda  slavıan respýblıkalary basshylary­nyń separatıstik sheshimderine jaýap retinde Orta Azııa respýblıkalarynyń basshylary 13 jeltoqsanda Ashǵabadta óziniń birlestikterin qurý nıetimen bas qosqany belgili. Osylaısha KSRO-nyń etnostyq, dinı, tildik belgiler boıynsha  bólinýiniń naqty qateri týyndady. Tek Qazaqstan Prezıdentiniń joǵary bedeli men strategııalyq kóregendiginiń arqasynda odaq­tas respýblıkalardyń basshylary alǵash ret Máskeýge jaltaqtaýsyz N.Nazarbaevtyń shaqy­rýy­men 21 jeltoqsanda Almatyǵa jınaldy. Mine, dál bizdiń Prezıdenttiń bastamasymen jáne kóshbasshylyǵymen osynda tarıhı Almaty deklarasııasy qabyldanyp, is júzinde KSRO beıbit taratyldy jáne Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy quryldy. Uly derjavanyń kúıreý qýaty qurlyqtyń altydan bir bóliginde tolyq aýqymdy azamat so­ǵy­syna alyp kelmegenine   Nursultan Ábish­ulynyń asa zor jeke úles qosqanyn tarıhtyń áli laıyqty baǵalaıtynyna senimdimin. Imperııa qırandylarynan jańa táýelsiz memleket qurýdyń ózi asa qıyn is. Qazaqstanǵa qatysty aıtatyn bolsaq, múldem kúrdeli sharýa edi. Táýelsizdikke qol jetkizýiniń qarsańynda bizdiń respýblıkamyz óziniń egemen ómir súrý múmkindigine qatysty asa pessımıstik boljamdar úshin aıtarlyqtaı obektıvti argýmentter bergeni belgili. Máselen, el ekonomıkasy negizinen Ortalyq­tyń shıkizattyq shylaýy bolsa, onyń ekinshi bóligi KSRO-nyń áskerı-óndiristik keshenine jumys istedi. Qazaqstan ekonomıkasynyń 93 paıyzy Odaqqa tikeleı baǵynyp, tek 7 paıyzy ǵana óz qajettilikterimizge jaýap berdi. Qoǵamdyq sana-sezimge tikeleı jáne aýyspaly maǵynasynda alǵanda qoldan jasalǵan eki ekologııalyq apat aımaǵy – Aral teńizi men Semeı ıadrolyq polıgony aýyr saldarymen erekshe áser etken edi. Onyń ústine, osy ýaqytta birqatar keńestik respýblıkalardy kóptegen etnosaralyq janjaldar jaılap, qan tógilip jatqan-tyn. Osy oraıda kópultty jáne kópkonfessııaly Qazaqstan da obektıvti turǵydan aıtarlyqtaı osal bolatyn. Kópke belgili Zbıgnev Bjezınskııdiń 1993 jyly «NPQ» jýrnalyna bergen suhbatynda Qazaqstandaǵy hrıstıan men musylman dinderin ustanatyndar arasyndaǵy qarsy turýshylyq Iýgoslavııa ssenarııin qaıtalaýy yqtımal dep málimdeýi kezdeısoq emes. Jáne amerıkalyq saıasatker Táýelsiz Qazaqstannyń qalyptasýy men damýyna qatysty osyndaı pessımıstik boljam­darynda jalǵyz emes bolǵanyn aıta ketý kerek. Osyndaı asa kúrdeli jaǵdaıda Prezıdenttiń ár qadamy asa dáldigimen erekshelenýi tıis bolatyn. Birinshi kezekte Nursultan Nazarbaev bizdiń kópultty úıimizde beıbitshilik pen kelisimdi, birlik pen ózara túsinistikti qamtamasyz ete alsa, osy jyldar boıy bul baılyqty kóziniń qarashyǵyndaı saqtap keledi. Prezıdenttiń bastamasymen ultaralyq tatý­lyq pen kelisimdi qamtamasyz etýdiń ǵajaıyp ınstıtýty – Qazaqstan halqynyń Assambleıasy qu­rylyp, tabysty jumys isteý ústinde. Osy­laısha, N.Nazarbaev Táýelsiz Qazaqstannyń tu­raq­tylyǵy men damýynyń senimdi irgetasyn qalady. Osyǵan baılanysty bizdiń Memleket basshysyna Ulybrıtanııanyń burynǵy premer-mınıstri Margaret Tetcher bylaı dep ádiletti jazdy: «Táýelsizdiktiń eleń-alańynda-aq Sizdiń úlgi tutarlyq saıasatyńyz halqyńyzdy bostan­dyqqa bastap júrdi. Pessımıster etnostyq jáne rýhanı ártúrlilik Sizdiń elińizdiń azamattaryn tyǵyz jaqyndastyra almaıdy dep ózderiniń joramaldarynan kelte qorytyndy shyǵardy jáne bul Qazaqstandy álsiretýge ákeledi dep dolbar jasaýǵa negiz boldy. Alaıda Qazaqstan óz halqynyń mádenı kópqyrlylyǵynyń arqasynda jyl ótken saıyn órkendeı túsip keledi. Al etnostar dástúrleriniń ártúrliligi men ártúrli senim-nanym óziniń oń zarıadtalǵan ener­getı­kasymen memlekettiń qýatyn tolyqtyryp tur. Siz elikteý úshin laıyqty úlgi boldyńyz». Turaqtylyq pen qoǵamdyq kelisimge, ha­lyqtyń joǵary deńgeıdegi senimine arqa súıegen bizdiń Memleketimizdiń basshysy sheshimdi, jedeldetilgen ekonomıkalyq reformalarǵa sanaly túrde baryp, eldi ekonomıkalyq jáne saıası júıe aýysýynyń aýyr tranzıtti kezeńinen basqa burynǵy odaqtyq respýblıkalardan aıtarlyq­taı erte jáne tabystyraq alyp ótti. Prezıdent osy jyldardyń bárinde elge bizdiń tabysty damýymyzdyń «jol kartasy» bolyp otyrǵan anyq ta utymdy «Qazaq­stan-2030» damý strategııasyn jasap, usyndy. Prezıdent, óziniń Strategııasyn júzege asyra otyryp, qazaqstandyqtardyń basty quqy – laıyqty ómirge quqyn berik jáne dáıektilikpen qamtamasyz etip keledi. Onyń áleýmettik-ekono­mıkalyq saıasatynyń tıimdiligi asa aýyr álemdik qarjy-ekonomıkalyq daǵdarys saldarynan tipti óte damyǵan elderdiń ózinde áleýmettik shyǵyn­dar qysqaryp, kásiporyndar jabylyp, jumys­syzdyq ósip otyrǵan jaǵdaıda  erekshe jarqyn kórindi. Qazaqstanda, kerisinshe, jańa jumys orynda­ry qurylyp, kásiporyndar, turǵyn úıler sa­lynýda, stıpendııalar, eńbekaqylar, zeınetaqy­lar men járdemaqylar kóbeıtilýde. Jastar úshin bilim granttarynyń sany ulǵaıyp otyr. Otan­dyq bilim berý men densaýlyq saqtaý salalary yrǵaqty damyp, olardyń deńgeıi men sapasy arta túsýde. О́ziniń Tuńǵysh Prezıdenti  N.Nazarbaevtyń Táýelsizdiktiń 20 jylyndaǵy ǵalamat kóshbas­shy­ly­ǵymen qol jetkizilgen Qazaqstannyń tamasha tabystaryn aıǵaqtaıtyn asa jarqyn da senimdi keıbir sıfrlar tómendegideı. Bizdiń elimiz turǵyndar ál-aýqatynyń jahan­dyq reıtınginde álemdegi asa damyǵan 50 mem­leket­tiń qataryna endi. Jan basyna shaqqandaǵy IJО́ kólemi bıylǵy jyly 10 myń AQSh dol­larynan asyp túsetin bolsa, bul kórsetkish boıynsha Qazaqstan jaqyn kórshilerimizdi aıt­paǵannyń ózinde  Ýkraınadan eki eseden astamǵa ozyp ketti. Onyń ústine biz búginde birqatar Shyǵys Eýropa elderiniń aldynda turmyz. Tek sońǵy tórt jarym jylda turǵyndardyń aqsha­laı kirisi, bıýdjet salasy qyzmetkerleriniń eńbekaqysy, stýdentterdiń stıpendııalary 2 ese ósti. Zeınetaqy tólemderi men balany baǵyp-kútýge arnalǵan járdemaqy 2,6 ese kóbeıdi. Bilim berý, ǵylym men densaýlyq saqtaý shyǵyndary 2 ese ulǵaıdy. Respýblıka boıynsha 4 myń jańa balalar baqshasy ashylyp, 350 mektep, 50 kolledj sa­lyndy. Jańa Nazarbaev Ýnıversıteti, bolashaq­tyń Intellektýaldyq mektepter jelisi qury­lyp, 150 shaqty jańa emhana, aýrýhana men medısına ortalyqtary turǵyzyldy. Qazaqstan­dyqtardyń ómir jasynyń uzaqtyǵy birshama artyp, ana men bala ólimi aıtarlyqtaı azaıdy. Búginde Qazaqstan eń jedel ósip otyrǵan álem ekonomıkasynyń úshtigine kirse, bizdiń aldymyzda tek Katar men Qytaı ǵana tur. 2018 jyly respýblıkamyz turǵyndarynyń tabys deńgeıi joǵary elder qataryna enýi tıis. Táýelsizdiktiń alǵashqy kúnderinen bastap Memleket basshysy halyq úshin kúndelikti tirshilikke qajetti nárselermen qatar, eldiń rýhanı jańǵyrýyna erekshe nazar aýdardy. Belgili eko­nomıkalyq qıyndyqtarǵa qaramastan, Prezıdent halqymyzdyń dástúrleri men mádenıet­teriniń qaıta órleýi men damýyna qýatty serpin bergen «Mádenı mura» memlekettik baǵdar­la­masyn qabyldady. Bizdiń qazirgi býynǵa Uly dalanyń baǵa jetkizgisiz qazynasyn – rýhanı jáne materıaldyq eskertkishterdi qaıtardy. Ásirese, sońǵy jyldary otandyq mádenıettiń tek Astanadaǵy ǵana emes, sondaı-aq elimizdiń barlyq óńirlerindegi  materıaldyq-tehnıkalyq arqaýy keńeıip, sapalyq jaǵynan nyǵaıa tústi. Prezıdenttiń berik te dáıekti saıasatynyń, onyń Táýelsizdik jyldaryndaǵy danalyǵy men er­li­giniń arqasynda kómeski tartyp, aıaqqa basylǵan qazaq tili joǵary bıikke kóterilip, búginde kópultty Qazaqstan halqyn biriktiretin qýatty faktorlardyń birine aınaldy. Zańdyq turǵydan resimdelmegen shekara bolmaı turyp, memlekettiń egemendigi men táýel­sizdigi týraly áńgime qozǵaý múmkin emes. Bul, ásirese, óziniń kópǵasyrlyq azapty tarıhynda, osy sózdiń tolyq maǵynasynda, memlekettik she­karasy bolmaǵan qazaq halqy úshin ótkir de taǵ­dyr­sheshti másele edi. Dál shekara týraly máse­leni sheshý bizdiń Prezıdent úshin mańyzdy ba­symdyq boldy. О́ıtkeni, Qazaqstan shekara­sy­nyń úlken bóligi uly derjavalar – Reseımen jáne Qytaımen baılanysty ekenin eskersek, maqsatqa qol jetkizýdiń qanshalyqty qıyndyqqa túskenin naqty túısinýge bolady. Onyń ústine ne patshaly Reseı ýaqytynda, ne keńestik ke­zeńde Máskeý men Pekın arasyndaǵy shekarany retteýdiń sáti túsken joq. Biraq 1995 jyldyń qańtarynda orasan kúsh-jiger jumsaýdyń nátıjesinde Qazaqstan Respýblıkasy men Reseı Federasııasy arasynda Qazaqstan-Reseı memlekettik shekarasy týraly shartqa qol qoıylsa, al 2002 jyly Astana men Pekın arasyndaǵy memlekettik shekarany halyqaralyq quqyqtyq resimdeý aıaqtaldy. Osylaısha qazaqtardyń kóptegen urpaǵynyń kópǵasyrlyq armany oryndalyp, olardyń qa­sıet­ti jeri álem tanyǵan memlekettik shekarany ıelendi. Jáne bul tarıhı tabys birinshi kezekte bizdiń Tuńǵysh Prezıdentimizdiń orasan erik-jigeriniń, sırek kezdesetin adamı harızmasy men joǵary dıplomatııalyq talantynyń arqasynda múmkin boldy. Qazaq memlekettiligin irgeli túrde nyǵaı­týdyń taǵy biri jańa táýelsiz memlekettiń jańa astanasynyń dúnıege kelýi boldy. Mundaı batyl da teńdessiz qadamǵa Nur­sultan Ábishulyn búginde belgili geosaıası jáne ekonomıkalyq sıpattaǵy sebepter, onyń sırek kezdesetin strategııalyq paıymy ǵana emes, óz halqynyń jasampaz áleýetine degen, táýelsiz Qazaqstannyń bolashaǵyna degen zor senimi de ıtermeledi dep oılaımyn. Búginde biz el Kóshbasshysynyń oıǵa alǵan­dary­nyń tolyq kólemde jáne tipti alǵa oza oty­ryp ómirge enip jatqanyna kózbe-kóz kýá bolyp jatyrmyz. Eski oń jaǵalaýdaǵy bólikti qaıta jańǵyrtýdan bastalǵan qala Esil ózenin attap ótip, bas-aıaǵy birneshe jyldyń ishinde sol jaǵa­laýda, is júzinde ashyq dalada jarqyn da arman sııaqty bolashaqqa umtylǵan Astana boı kóterdi. «Aqorda» Prezıdent rezıdensııasy, Beıbitshilik jáne kelisim saraıy, Táýelsizdik saraıy, «Báı­terek» jáne «Qazaq eli» monýmenti, «Han Sha­tyr» saýda-oıyn-saýyq ortalyǵy, Sýly-jasyl býlvar jáne basqalar sııaqty derjavalyq, tań­ǵajaıyp arhıtektýralyq qurylys ǵımarattary álemniń kez kelgen qalasyna abyroı ákeledi. Búginde «Qazaqstan» jáne «Alataý» sport saraılaryn, Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń tamasha «Shabyt» ǵımaratyn, Nazarbaev Ýnıversıteti ǵylymı-bilim berý keshenin, 3,5 myń oryndyq tańǵajaıyp «Qazaqstan» kıno-konsert zalyn, 30 myń oryndyq «Astana arena» stadıo­nyn astanalyqtar zańdy túrde maqtan etedi. Ult­tyq opera ǵımaratynyń, Oqýshylar saraıy­nyń jáne Teleradıokeshenniń qurylystary aıaq­ta­lyp keledi. Osy jańa qurylystardyń bári Astananyń qaıtalanbas arhıtektýralyq beınesin bite qaınasa tolyqtyra otyryp, qalanyń odan ári damýy men órkendeýine, mádenıettiń, bilim berý men sporttyń gúldenýine jaǵdaı jasaıdy. Jańa Astananyń tańdaı qaqqyzarlyq beınesin jasaýǵa Kıse Kýrokava, lord Norman Foster jáne Manfredı Nıkolettı sııaqty álemdik arhı­tektýranyń metrleri atsalysty. Qazirgi Astana – tastan, temir men shynydan turǵyzylǵan ǵımarattar ǵana emes, sonymen birge, ózine tán janǵa da ıe qala. Bizdiń Astanamyz­dyń ereksheligi sol, tańǵajaıyp qurylystar men ǵımarattar ózderine arnap salynǵan adamdarǵa degen jylylyq pen qaıyrymdylyqqa toly. Tehnologııalyq, arhıtektýralyq jáne qurylys­tyq sheshimdermen qatar munda rýhanı jáne má­denı quramdastar da nazardan tys qalǵan emes. Prezıdenttiń, osynaý tańǵajaıyp arhıtek­týra­lyq qurylys keshenin týyndatýshynyń sırek kezdesetin jasampaz talanty men paıymy arqasynda bizdiń astanamyz – arhıtektýrada jıi aıtylatyndaı tynyp qalǵan emes, jandy da beıneli mýzykanyń qalasy. Búginde Eýrazııanyń dál kindiginde mańǵaz­dana qanat jaıǵan arý Astana táýelsiz Qazaqstan men onyń kóshbasshysynyń jasampaz qýatynyń tańǵalarlyq sımvoly ǵana emes, sonymen birge senimdi túrde álemdegi neǵurlym bedeldi astana­lardyń birine aınalyp keledi. Bizdiń Memleket basshysynyń belsendi de jemisti syrtqy saıası qyzmeti, onyń óńirlik jáne jahandyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jónindegi birqalypty  tynymsyz kúsh-jigeri halyqaralyq qoǵamdastyqtyń barǵan saıyn óse túsken qurmeti men qoldaýyn taýyp keledi. Osylaısha N.Nazarbaevtyń kemeńgerligi men erligi arqasynda elimiz álemdegi qýaty jaǵynan tórtinshi raketalyq-ıadrolyq arsenaldan bas tartty jáne Semeı ıadrolyq polıgonyn japty. BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn ádil túrde málimdegendeı: «Ondaǵan jyldar boıyna Semeı «qyrǵı-qabaq soǵystyń» epısentri bolyp keldi. Prezıdent N.Nazarbaevtyń batyl sheshiminiń arqasynda osydan 20 jyl buryn Semeı úmittiń qýatty sımvolyna aınaldy. Ol – barlyq ıadro­lyq synaqtardy túbegeıli toqtatýǵa degen úmit. Ol – ıadrolyq qarýdan tys álemge degen úmit». Bizdiń planetamyzdy ıadrolyq Damokl semserinen qutqarýǵa degen úmit alaýyn qazaq halqynyń uly perzenti Nursultan Nazarbaevtyń jaqqanyn jer turǵyndary ár kezde de alǵys sezimimen este saqtaıtyn bolady. 2009 jyly BUU Bas Assambleıasynyń 29 tamyz, Semeı polıgo­ny­nyń jabylǵan kúnin Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy halyqaralyq is-qımyl kúni dep jarııalaǵan qa­rar qabyldaýy onyń naqty aıǵaǵy bolyp tabylady. EQYU-ǵa múshe 56 eldiń biraýyzdan 2010 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń osynaý bedeldi halyqaralyq Uıymǵa tóraǵa bolýy týraly sheshim qabyldaýy Qazaqstan men onyń Kósh­basshysynyń eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq, qo­ǵam­dyq-saıası damýyndaǵy tańǵajaıyp tabys­ta­ryn, bizdiń memleketimizdiń álemdik arenadaǵy ósip kele jatqan rólin halyqaralyq qoǵam­dastyqtyń obektıvti moıyndaýy jáne joǵary baǵa berýi bolyp tabyldy. Osylaısha Qazaqstan postkeńestik, azııalyq elder ishinde birinshi bolyp álemniń naǵyz damyǵan demokratııalary qurǵan, negizinen Eýroatlantıkalyq bolyp tabylatyn uıymǵa basshylyq jasady. 56 memlekettiń 11 jyldyq úzilisten keıin osyn­daı biraýyzdy sheshim qabyldaýyna, eń al­dy­men, jańa Qazaqstandy qurý jónindegi qajyr­ly jasampaz qyzmet, óńirlik jáne jahandyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jónindegi birizdi jáne tıimdi kúsh-jiger, Prezıdent N.Nazar­baevtyń shynaıy halyqaralyq joǵary bedeli basty dáıekter bolyp tabyldy. Bizdiń Prezıdentimizdiń 2010 jyldyń 14 qańtaryndaǵy EQYU qoǵamdastyǵyna qazirgi zamanǵy synaqtar men qaýip-qaterlerge taldaý jasaý tereńdigi jaǵynan keń aýqymdy, uıymdy odan ári damytý joldaryn beıneleýde strate­gııalyq sıpatqa ıe beıneúndeýi Qazaqstannyń joǵary jaýapkershiligin ǵana emes, sonymen birge, EQYU-ǵa Tóraǵa laýazymyndaǵy qomaqty múmkindikterin de kórsetip berdi. «Ár kezde de eń qıyn joldy tańdańyzdar – onda sizder básekelesterdi kezdestirmeısizder», degen Sharl de Goll. N.Nazarbaev EQYU-nyń tóraǵa eliniń basshysy retinde 11 jyldyq úzilisten keıin Astanada 2010 jyly Uıymnyń Sammıtin ótkizýdi usyna otyryp, dál osyndaı kúrdeli tańdaý jasady. N.Nazarbaevtyń jeke óziniń osynaý tamasha bastamany tabandylyqpen jáne belsendi alǵa bastyrýy arqasynda halyq­aralyq qoǵamdastyqta bizdiń halyqtarymyzdyń aldynda turǵan qazirgi zamanǵy synaqtar men qaterlerge sáıkes keletindeı jaýaptar qalyp­tas­tyrýdyń meılinshe qajettigine degen túsinik aıtarlyqtaı óse tústi. Nátıjesinde EQYU-ǵa múshe elder 2010 jyldyń 1-2 jeltoqsanynda bizdiń astanamyzda Uıymnyń Sammıtin ótkizý týraly biraýyzdan sheshim qabyldady. Halyqaralyq qarym-qatynastar tarıhyn­da­ǵy osynaý nyshandyq forýmnyń osy kúndi bizdiń memleketimizdiń tarıhy men onyń Kósh­basshysynyń ómirindegi ekinshi ret dáýirlik kún ete otyryp, dál 1 jeltoqsanda ótýiniń sım­vol­dyq máni tereń. 1991 jyldyń dál 1 jeltoq­sanynda alǵashqy búkilhalyqtyq Prezıdent saı­laýynda kópultty Qazaqstan Nursultan Nazar­baevty óziniń Tuńǵysh Prezıdenti etip saılap, oǵan dáýir betburysynda óziniń qazirgi jáne bolashaq taǵdyryn senip tapsyrǵan bolatyn. Joǵary dárejeli Astana kezdesýi Qazaq­stannyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵynyń tájine, HHI ǵasyrdyń birinshi on jyldyǵyndaǵy eń iri halyqaralyq oqıǵalardyń birine aınaldy dep esh qospasyz-aq aıtýǵa bolady. EQYU-nyń 2002 jyldan keıingi birinshi saıası qujaty – Astana deklarasııasynyń qabyl­danýy Prezıdent N.Nazarbaevtyń saıası erik-jiger tanytyp, «ózderin saılaǵan halyqtardyń ıgiligi men órkendeýi jolynda qyzmettestik pen qaýipsizdikti nyǵaıtý úshin jumys atqaratyn» óziniń tikeleı mindetin oryndaý jónindegi ún­deýine ún qatqan Uıymǵa múshe barlyq memleketter kóshbasshylarynyń ortaq tabysy bolyp tabylady. Degenmen, bizdiń EQYU boıynsha áriptes­teri­mizdiń bári astanalyq serpilisti qamtamasyz etýdegi Qazaqstan Prezıdentiniń orasan zor rólin ádil túrde atap kórsetti. Shynymen de Astana forýmynyń jáne bú­tindeı alǵanda Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵa­ly­ǵy­nyń tarıhı tabysy eń aldymen N.Nazar­baevtyń strategııalyq kóregendiginiń, myzǵymas saıası jigeriniń, tańdanarlyq energetıkasy men sırek kezdesetin jeke bas harızmasynyń arqa­synda múmkin boldy. Qazaqstandyqtar ózderiniń osynaý teńdessiz halyqaralyq tabysyn zańdy túrde maqtan etedi. Bul shynymen de Qazaqstannyń juldyzdy saǵa­ty, N.Nazarbaevtyń eńbekpen kelgen jeke saltanaty, qazaq halqynyń ulylyǵynyń jarqyn kórinisi, bizdiń qoǵamymyzdyń birligi men toptasqandyǵy boldy. Álemde túrli basshylar bolǵan jáne bar – olar revolıýsıonerler men jańashyldar, arman­shyl­dar men pragmatıkter. Bizdiń Prezıdent Batystyń ınnovasııalaryna degen dınamızm men tynymsyz umtylysty  jáne Shyǵysqa tán dás­túrlerge, kóp ǵasyrlyq qundylyqtar men qoǵam salttaryna qurmetti óz  boıynda bite qaı­nas­tyra bilgen Qudaı jaratqan jasampaz-kóshbas­shy. Sonymen birge, Nursultan Ábishuly ár kez óz halqynyń tól perzenti bolǵan jáne bolyp qala beredi. Bizdiń memleketimizdiń basshysy óz kredosyn, bálkim tabystarynyń eń basty qupııasyn da táýelsizdiktiń eleń-alańynda «halyqpen birge ómir súrý jáne halyq úshin ómir súrý» deý arqyly ózi dál anyqtap berdi. Sondyqtan da Qazaqstan qyp-qysqa 20 jylda óziniń tanylǵan, óz halqy súıispenshilikpen jáne joǵary qurmetpen Elbasy ataǵan Kóshbas­shy­synyń tamasha kóshbasshylyǵymen dáýirge parapar joldy júrip ótti. Búginde ekonomıkalyq qýatty, damyǵan jáne erkin, demokratııalyq mem­leketke, halyqaralyq qoǵamdastyqtaǵy qur­metti de bedeldi áripteske aınalyp otyr. AQSh prezıdenti D.Býshtyń 2006 jyldyń qyrkúıeginde bizdiń memleketimizdiń basshysyna AQSh Ákimshiliginiń negizgi músheleriniń kózinshe Aq úıdiń Sopaqsha kabınetinde AQSh-tyń Tuńǵysh Prezıdenti Djordj Vashıngtonnyń portretiniń aldynda turyp: «Djordj Vashıngton Amerıka úshin qandaı bolsa, Siz Qazaqstan úshin sondaısyz» degen sózimen kelispeý qıyn. «Memlekettiń negizin qalaýshy adamdar is júzinde árkezde de ózgege uqsamaıtyn tulǵalar bolyp keledi, Nursultan Nazarbaev tolyq dárejede osyndaı topqa jatady. Prezıdent Nazarbaev Qazaqstandy qazirgi turǵan jerine jetkizý úshin ójettik pen saqtyqtyń úılesimin paıdalana bildi» dep málimdegen álemdik neǵurlym bedeldi saıasatkerlerdiń biri, «temirdeı ledı» Margaret Tetcher de N.Nazarbaevtyń aıryqsha tarıhı rólin rastap berdi. «Qazaqstan úshin Nursultan Nazarbaev – tarıhı erekshe tulǵa. Qazaqtarda búginde qalyp­tasyp jatqandaı memlekettik qurylym, osy maǵynadaǵy memleket bolǵan joq. Ol Qazaq­stannyń Tuńǵysh Prezıdenti ǵana emes, ol qazaq, qazaqstandyq memlekettilikti qurýshy», dep aı­ryqsha atap kórsetken bolatyn Reseı kóshbas­shysy Vladımır Pýtın. N.Nazarbaevtyń Jańa Qazaqstannyń negizin qalaýshy tulǵa retindegi baǵa jetpes rólin álemdik kóshbasshylardyń bulaısha moıyndaýy qazaqstandyqtardyń, olardyń zamandastarynyń júrekterin zańdy maqtanysh sezimine toltyrady. Bolashaq urpaqtyń da óziniń Tuńǵysh Prezıdentin dál osylaı maqtan tutaryna senimim mol. Búgin – 2011 jyldyń 1 jeltoqsanynda N.Na­zarbaevty biregeı serpilispen óziniń Tuńǵysh Prezıdenti etip saılaı otyryp, qazaqstandyq­tar­dyń naǵyz tarıhı tańdaý jasaǵan 1991 jyl­dyń 1 jeltoqsanyndaǵy este qalarlyq kúnge 20 jyl tolyp otyr. Osy 20 jyldyń bárinde de Ult Kóshbasshysy óz halqynyń senimi men úmitin tolyqtaı aqtap, týǵan Qazaqstanyn silkinissiz jáne tolqýlarsyz, bir qalypty jáne senimdi túrde jańa bıikterge bastap keledi. Tarıhı ólshem boıynsha 20 jyl – bir sát qana, biraq bizdiń elimiz úshin jańǵyrýlardyń tereńdigi men túbegeıliligi jóninen ol, ádil túrde Qazaqstannyń altyn ǵasyry dep atap júrgendeı, shynymen de dáýirge teń kezeń boldy. 1991 jyldyń 1 jeltoqsany árqashan da biz­diń tarıhymyzdyń Birinshi Kúni, Uly Kúni bolyp qala beredi, barlyq ýaqyttarda da Qazaq­stan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaev esimimen tyǵyz baılanysta bolady. Qazaqstan azamattarynyń 1 jeltoq­sandy jalpyulttyq mereke – Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Kúni dep jarııalaý týraly kóptegen ótinishteri oǵan naqty aıǵaq bolyp tabylady. Izgi nıetti otandastarymnyń júrekten shyqqan osynaý ádil tilekterine búkil jan-tánimmen qosylamyn jáne bul Kúnniń bizdiń halqymyzdyń búgingi jáne bolashaqtaǵy eń súıikti merekeleriniń birine aınalatynyna berik senemin. Qanat SAÝDABAEV, Qazaqstan Respýblıkasynyń  Memlekettik hatshysy.