Qazaqstanda ındýstrııalyq damý qarqyny artqan saıyn atmosferalyq aýanyń lastanýy ózekti máselege aınalyp otyr. 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha Qazgıdromet deregine súıensek, respýblıkanyń 11 qalasynda aýanyń lastanýy turaqty joǵary deńgeıde tirkelgen. Eń kúrdeli ahýal Almaty, О́skemen, Qaraǵandy, Temirtaý, Aqtóbe sekildi iri ónerkásiptik ortalyqtarda qalyptasqan. Aýa sapasyn jaqsartý boıynsha ákimdikterge naqty tapsyrmalar berildi, dep jazady Egemen.kz.
Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi qorshaǵan ortaǵa túsetin salmaqty azaıtý baǵytynda júıeli jumys júrgizip keledi. Úzdik qoljetimdi tehnologııalardy (ÚQT) engizý jáne óndiris oryndaryn jańǵyrtý – negizgi basymdyqtyń biri.
Qazirgi tańda 21 iri kásiporynda ÚQT qaǵıdattaryna kóshý bastaldy, taǵy 22 ótinim qaralyp jatyr. Sonymen qatar 22 energııa óndirýshi nysan boıynsha jylý energetıkasyn jańǵyrtýdyń keshendi jospary bekitildi.
Lastanýdyń negizgi kózi – kólik pen jeke sektorDegenmen lastanýdyń basym bóligi iri óndiristerden emes, shaǵyn kózderden – avtokólik, jeke sektor jáne shaǵyn bıznes nysandarynan týyndap otyr. Máselen, Almatyda zııandy shyǵaryndylardyń 60%-y kólikke, al 12%-dan astamy jeke úıler men shaǵyn qazandyqtarǵa tıesili. Osyndaı jaǵdaı О́skemen men ózge de qalalarda baıqalady.
Boljamdar naqtylana túspek: «Qazgıdromet» sýperkompıýterdi paıdalana bastady
Tıimdi sheshimderdi zerdeleý úshin mınıstrlik ókilderi Qytaıǵa baryp, Beıjiń qalasynyń tájirıbesimen tanysty. Beıjiń sońǵy jyldary aýa sapasyn basqarýdyń keshendi júıesin engizý arqyly aıtarlyqtaı nátıjege qol jetkizgen.
Ekologııa jáne qorshaǵan orta mınıstrligimen ótken kezdesýlerde mynadaı tetikterge nazar aýdaryldy:
Kólikti elektr tartqyshyna kóshirý; О́nerkásip pen kólikke qoıylatyn normatıvterdi qatańdatý; PM 2.5 bólshekterine qatysty ulttyq standarttardy engizý; Ekologııalyq aımaqtar qurý jáne shańdy baqylaý júıesin kúsheıtý.Las aýa mı isigine ushyratýy múmkin – zertteý nátıjesi
Mınıstrlik uıymdastyrǵan keńeste Almaty jáne О́skemen qalalary ákimdikteriniń baıandamalary tyńdaldy. Almaty ákimdigi ázirlegen atmosferalyq aýany qorǵaý qaǵıdalarynyń jobasy tanystyryldy.
Beıjińniń oń tájirıbesin eskere otyryp, mınıstrlik ákimdikterge 2026-2028 jyldarǵa arnalǵan atmosferalyq aýany qorǵaý qaǵıdalaryn ázirleýdi tapsyrdy. Qujatta:
Jeke sektordy gazdandyrýdy sýbsıdııalaý jáne yntalandyrý; Qoǵamdyq tamaqtaný oryndary men shaǵyn qazandyqtarda qatty otyndy paıdalanýǵa tyıym salý; Nysandardy ortalyqtandyrylǵan jylý júıesine qosýdy yntalandyrý, Qoǵamdyq kólik pen taksıdi elektr jáne gazǵa kóshirý; «Jup-Taq kún» júıesi arqyly qozǵalysty shekteý jáne ekologııalyq aımaqtar qurý; О́nerkásiptik aımaqtardyń aınalasynda jasyl beldeýler qalyptastyrý kózdelýi tıis.Sonymen qatar Ekologııalyq kodekstiń 205 jáne 21-baptaryna sáıkes ákimdikterge aýanyń lastanýy boıynsha jıyntyq esepteýler ázirleý, qorshaǵan orta sapasynyń nysanaly kórsetkishterin aıqyndaý jáne tıisti qujattardy qalyptastyrý tapsyryldy. Taldaý kórsetkendeı, bul strategııalyq qujattardy barlyq óńir áli tolyq ázirlemegen. Osyǵan baılanysty olardy jedel daıyndaý, kelisý jáne bekitý jóninde naqty mindetter qoıyldy.
Mınıstrlik óńirlik deńgeıdegi úılesimdi is-qımyl men halyqaralyq tájirıbeni tıimdi engizý atmosferalyq aýanyń sapasyn jaqsartýdyń jáne halyqtyń ómir súrý deńgeıin arttyrýdyń basty sharty ekenin atap ótti.
Ekologtar Qazaqstandaǵy aýa sapasy las qalalardy atady