Talǵat Musabaev ǵarysh salasyndaǵy mańyzdy máselelerdi kóterdi

1. Qorǵanys jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi Aeroǵarysh komıtetiniń qaramaǵynda 7 kásip­oryn bar: «Infrakos» ShJQ RMK, «Ǵarysh-Ekologııa» ǵyly­mı-zertteý ortalyǵy» ShJQ RMK, «Báı­terek» Qazaqstan-Reseı birles­ken kásiporyny», «Respýblı­kalyq ǵaryshtyq baılanys orta­lyǵy», «Qazaqstan ǵarysh sapary» UK», «Ulttyq ǵaryshtyq zertteý­ler men tehnologııalar», «Ǵalam» JShS. Qazǵaryshtyń osy kásiporyn­darynyń basqarylýy bárinde ak­sıonerlik qoǵam formasynda uıym­dastyrylǵan, osynyń ózi qabyl­danatyn sheshimderdiń jedeldigin jáne birinshi basshylardyń ja­ýapkershiligin qamtamasyz etedi. Al alqalyq basqarý formasymen qurylǵan «Qazaqstan Ǵarysh Sapary» UK memleketke 450 mln teńge («Esil» zymyrandyq-ǵa­ryshtyq keshenin qurý jobasynda jáne 392 mln teńge «Saryshaǵan» polıgonyna jabdyqtar alý kezinde) zalal keltirýdiń aldyn ala almady. Sondyqtan bir adamnyń bas­qarýyndaǵy formany munda da qaldyrǵan jón.

2. Ǵaryshtyq apparattardy qurastyrý-synaý keshenin iske qosý 2018 jyldyń aıaǵyna josparlanǵan. Buǵan ǵaryshtyq tehnıkalardyń Arnaýly konstrýktorlyq-teh­no­logııalyq bıýrosy da engizilgen. Osy bıýronyń jumysy qazirdiń ózinde aıaqtaldy, basqalarynyń tehnologııalyq jabdyqtardy montajdaý jumysy áli aıaqtalǵan joq. Sondyqtan Aeroǵarysh komıteti konstrýktorlyq-tehnıkalyq bıý­roǵa 2018 jyldyń alǵashqy jartysynda bólek ǵımarat berýi kerek dep sanaımyz.

3. Sońǵy úsh jylda «Qazaqstan ǵarysh sapary» UK 2011-2020 jyl­darǵa arnalǵan strategııasyna túr­li qatysty mınıstrlikter óz ózge­risterin engizý ústinde, sonyń kesi­rinen strategııa áli kúnge beki­tilgen joq. Úkimet tez arada osy stra­tegııany bekitip, Elbasy alǵa qoıǵan mindetterdi sheshetin kelesi onjyldyqtaǵy josparlardy daıyn­daýǵa kirisetin mezgil jetti.

4. 2009 jyldyń 6 qazanynda Qa­zaqstan men Fransııa úkimetteri arasyndaǵy kelisimge sáıkes «Qa­zaqstan ǵarysh sapary» UK-nan Qazaqstan-Fransııa birlesken kásiporyny «Ǵalamǵa» berilýge tıisti múlikter eki metrden joǵary túsirilgen ǵaryshtyq túsirilimderdi taratpaý jónindegi shekteýge jáne salyqtyq ákimshilendirý máselesiniń sheshilmeýine sáıkes berilmeýi elimizdiń ǵaryshtyq júıesiniń damýyna kedergi keltirýde. Sondyqtan eki eldiń arasyndaǵy osy kelisimge ózgerister engizý kerek.

5. Búgingi tańda ǵaryshtyq salanyń damýyn tejep otyr­ǵan fak­­torlar qataryna kvazı­mem­le­kettik sektor men kásipkerlik sýb­ekti­leriniń ǵaryshtyq tehnologııa­lar­dy engizýdegi deńgeıiniń tó­mendigin qosýǵa bolady. Onyń negizgi sebebi ǵaryshtyq is-áreketterdiń nátıjelerin paıdalanýǵa quqyqtyq tetikterdiń bolmaýy. Sondyqtan ortalyq atqarýshy organdar men vedomstvolardyń qorǵanys pen qaýipsizdik múddesine baǵyttalǵan ǵaryshtyq monıtorıngteri bıýd­jettik zańnamada kórsetilgen tár­tippen Ǵarysh júıesiniń ulttyq operatoryna berilýi kerek.

6. 2009 jylǵy 6 qazandaǵy Jer­di qashyqtyqtan zondtaý ǵarysh júıesin jáne Ǵaryshtyq apparattardy qurastyrý-synaý keshenin qurý jáne paıdalaný sharttary týraly úkimetaralyq kelisimge sáıkes shekteýler bar – Úkimetaralyq kelisimniń 4-babynda qazaqstandyq taraptyń JQZ ǴJ-ny úshinshi tarapqa fransýz tarabynyń aldyn ala jazbasha kelisiminsiz tabystamaý mindettemeleri kózdelgen.

Qazaqstanda baǵasy 100 mlrd teńgeden astam aktıvti (QSK men JQZ ǴJ baǵasy) satyp alatyn ınvestorlar jetkiliksiz ekenin eskere otyryp, ulttyq ǵarysh kompanııasyn jekeshelendirý sheteldik ınvestorlardyń qatysýymen nemese tikeleı sheteldik ınvestorlardyń ózimen júzege asyrylatyn bolady. Alaıda, osy ýaqytqa deıin biz­diń Úkimet (Ulttyq ekonomıka mınıstrligi «Qazaqstan ǵarysh sapary» UK» AQ-ny jeke­she­len­diretin kásiporyndar tizbesine engizý bastamashysy retinde fransýz tarapynyń tıisti jazbasha kelisimin alý jóninde sharalar qabyldamady) JQZ ǴJ men QSK-ny úshinshi tulǵalarǵa qaıta tabystaýǵa Fransııa Úkimetiniń jazbasha kelisimin alǵan joq. Osy­laısha, «Qazaqstan ǵarysh sapary» UK» AQ-ny jekeshelendirý Qazaq­stan tarapynan halyqaralyq min­det­temelerdi buzýǵa jáne AQSh pen Eýropa odaǵynyń tarapynan sanksııalar engizýge soqtyrýy múmkin.

Osyǵan baılanysty, «Qazaqstan ǵarysh sapary» UK» AQ-ny jeke­shelendiretin kásiporyndar tizbe­sinen alyp tastaý ulttyq múddege sáı­kes bolady. Budan basqa, bul kásip­oryn erekshelik retinde oǵan qos maq­sattaǵy tehnologııalar tabystal­ǵan, NATO-ǵa múshe emes jalǵyz elde fransýz tarapynyń kómegi­men qurylǵan qos maqsattaǵy strate­gııalyq nysandy (JQZ ǴJ) paıda­lanady.

Premer-Mınıstr B.Saǵyn­taevqa osy máselelerdi jetkize oty­ryp, olardy zertteýdi jáne ǵarysh salasynda osynaý mańyzdy máse­lelerdi sheshý jóninde qandaı pár­mendi sharalar qabyldanatynyn aıtýdy suradyq.

Talǵat MUSABAEV,

Senat depýtaty, ǵaryshker