«2018-2020 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» Zańyna engizilgen túzetýler maquldandy

Úsh jyldyń basty qarjylyq qujatyndaǵy ózgeristerdi Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov, Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov jáne Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqyshev tanystyrdy. Atalǵan zań jobasy Memleket basshysynyń «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» jáne «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty joldaýlary men Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasyn iske asyrýǵa baǵyttalǵan.

Basymdyq – áleýmettik salada

El bıýdjetiniń 44,1 paıyzy áleýmettik salanyń qajettilikterine jumsalmaq. Demek, memlekettiń áleýmettik mindettemeleri myzǵymaıdy. Bul salanyń enshisine 4 trln 254 mlrd teńge bólingen.

Onyń ishinde muǵalimderge jańa talap boıynsha jalaqy tóleýge, Nazarbaev Ýnı­versıtetin damytýǵa, sondaı-aq Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasynyń aıasynda teh­nıkalyq mamandyqtar boıynsha granttardy kóbeıtýge qomaqty qarjy qarastyrylǵan.

Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha «Nurly jer» baǵdarlamasyn odan ári júzege asyrý, jergilikti joldardy jóndep, halyqty sapaly aýyz sýmen qamtýdyń eseptik jospary da qarjylyq qujattyń shyǵys bóligine engizilgen.

Sondaı-aq bıýdjette agroónerkásip kesheni men agrarlyq ǵylymdy damytýǵa 15 mlrd teńge qaralǵan.

Sonymen qatar mańyzdy salalardyń qatarynda kúshtik qurylymdardyń qyz­met­kerlerin turǵyn úımen qamtamasyz etýge,  memlekettiń mańyz beretin salalarynyń biri retinde elimizdiń kıberqorǵanys júıesin bekemdeýge bólinetin qarjynyń aıtarlyqtaı óskendigin atap ótýge bolady.

Jalpy, qarjylyq qujat naqtylanǵan konvervatıvtik makroekonomıkalyq bol­jam­nyń negizinde ázirlengen.

Bekitilgen bıýdjet kiristerinde salyq­tardy arttyrý jobasyn iske asyrý boıynsha josparlar esepke alynǵan.

– Shyǵystardy 3 negizgi baǵyt boıynsha bólý usynylady. Birinshiden, Memleket basshysynyń «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» jáne «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty joldaýlaryn iske asyrýǵa 293 mlrd teńge kózdeledi. Ekinshiden, Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasyn júzege asyrýǵa 25 mlrd teńge bólinedi. Úshinshiden, buryn qabyldanǵan mindettemelerdi iske asyrýǵa 99 mlrd teńge baǵyttaý usynylady, – dedi Baqyt Sultanov.

Osy josparlardyń mańyzdy elementi bızneske túsetin ákimshilik júktemeni tómendetý bolyp otyr. Máselen, 2017 jyly tekserister sany 45 paıyzǵa qysqartylǵan. Bul jumysta aqparattyq tehnologııalardy engizýge ekpin jasalǵan. Mysaly, ótken jyldyń úshinshi toqsanynan jáne aǵymdaǵy jyldyń 1 sáýirinen «Astana-1» aqparattyq júıesiniń tranzıt, eksport jáne ımport boıynsha keden organdarynyń bıznes prosesterin avtomattandyratyn jáne elektrondy deklarasııalaýdy engizetin modýlder iske qosyldy. Nátıjesinde, kedendik tazartýdyń ortasha ýaqyty 105 mınýttan 7-15 mınýtqa deıin qysqartyldy.

Al Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov óz baıandamasynda Energetıka mınıstrliginiń boljamdary boıynsha 2018 jyly munaı óndirý kólemi 87 mln tonnany quraıtyndyǵyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, munaıdyń álemdik baǵasynyń ulǵaıýy jáne ekonomıkanyń ósimi esebinen eksport 54 mlrd dollarǵa deıin, ımport 34 mlrd dollarǵa deıin artady. Inflıasııa bekitilgen 5-7 paıyz dálizinde saqtalady.

Taldaý talas týdyrdy

Bıýdjet jobasyna baılanysty saýal­darǵa kezek jetken kezde depýtattar qarap qalmady. Máselen, Natalıa Jumadildaeva naqtylanǵan bıýdjet jobasynda Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń áleýmettik zertteý­lerge qosymsha 800 mln teńgege suranys berýine baılanysty tańdanysyn jasyrǵan joq. О́ıtkeni budan buryn bekitilgen bıýdjette atalǵan mınıstrlikte dál osy taldaý-zertteý­lerge 460 mln teńge bólingen. Osyǵan oraı depýtat bas-aıaǵy 1 mlrd 300 mln teńgeni tek zertteýlerge bólý qandaı qajettilikten týyndaǵandyǵyn túsindirip berýdi surady. «Elimizde úsh aýysymdy jáne apattyq jaǵdaıdaǵy mektepter joıylyp bitti me? Muǵalimderge qosymsha jalaqy tóleýge qarjy jetkilikti me? Nege osy taldaýlarǵa mıllıardtaǵan qarjy bólinip otyr?» degen saýaldarǵa Bilim jáne ǵylym mınıstriniń jaýaby daıyn eken.

– Bizde úsh aýysymdy mektepter de, apattyq jaǵdaıdaǵy mektepter de bar. Muǵalimderge jalaqy tóleýge de qarajat jetkilikti. Al áleýmettik zertteýler negizgi úsh baǵyttaǵy jumystarymyz boıynsha qajet. Birinshisi, latyn álipbıine kóshý jaǵdaıynda ǵylymǵa negizdelgen naqty taldaý qajet. Ekinshiden, «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy boıynsha atqarylǵan aýqymdy jumystardyń nátıjelerin osy áleýmettik zertteýler arqyly bilip otyrýymyz kerek. Úshinshiden, bilim men ǵylymnyń sapasy, qolymyz jetken jetistikter de taldaýlar arqyly anyqtalady, – dedi Bilim jáne ǵylym mınıstri E.Saǵadıev.

Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın Bilim jáne ǵylym mınıstriniń dáıekterine kóńili tolmaı, atalǵan máseleni naqty málimettermen tolyqtyra tústi. Onyń aıtýynsha, elimizde apattyq jaǵdaıdaǵy – 45, úsh aýysymmen oqytatyn 127 mektep jumys istep tur. Sondyqtan qarjy bólýde basymdyqtardy baǵalaý kerek. Al 2018 jylǵy bıýdjet boıynsha 17 memlekettik organ osyndaı áleýmettik taldaýlarǵa 7,2 mlrd teńge jumsamaq.

– Mınıstr óziniń dálelderin keltirýge tyrysty. Mysaly, myna máselege nazar aýdaraıyq. Respýblıkalyq bıýdjetten múgedekterdi baǵyp-qaǵyp otyrǵan aza­mat­tarǵa járdemaqy tóleý úshin 2,7 mlrd teńge qarastyrylǵan. Al kóktemgi sý tasqynyna baılanysty Ishki ister mınıstrligine 1,6 mlrd teńge qaralǵan. Sonda áleýmettik taldaý­lar tótenshe oqıǵalardan da mańyzdy bolyp otyr ma? – dedi Májilis Tóraǵasy.

N.Nyǵmatýlınniń aıtýynsha, ótken jyl­dyń bıýdjeti boıynsha da  Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń áleýmettik zertteýlerge tap­syrysy úshin osyndaı kólemde qarajat bólin­gen. Alaıda, nátıjesi neǵaıbyl jáne naqty qorytyndy bermeıtin jobalardy qar­jy­landyrý máselesi tekseristi qajet etedi.

Májilis Tóraǵasy osy oraıda Respýb­lıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıtetine atalǵan máselege nazar aýdaryp, qorytyndy jasaýdy tapsyr­dy.

Ǵaryshtan túsirilgen sýretter nege sapasyz?

Májilistiń jalpy otyrysyna qatysqan Úkimet músheleri depýtattardyń bıýdjetke engizilgen ózgeristerine baılanysty saýal­daryna jaýap berdi. Máselen, Sergeı Zvols­kıı óz saýalynda Qorǵanys jáne aero­ǵarysh ónerkásibi mınıstriligi tarapynan otandyq jer serikteri arqyly jer be­tin zondtaý arqyly túsirilgen sýretterdiń sa­pasyna baılanysty másele kóterdi. Ol Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń egistik alqaptaryn sýretke túsirýge baǵyttalǵan tapsyrystary kúni búginge deıin tıisti deńgeıde oryndalmaǵandyǵyn jetkizdi. Atap aıtqanda, ǵaryshtan túsirilgen sýretterdiń 75 paıyzy sapasyzdyqtan kádege aspaı qalǵan. Demek, qarjy bólingenimen, ol qarajat jelge ushqandaı bolyp otyr. Jel demekshi, Qorǵanys jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Beıbit Atamqulov atalǵan sátsizdikti aýa raıynyń qolaısyzdyǵyna telimek bolǵanymen, Májilis Tóraǵasy buǵan qatysty da syn aıtty. Nurlan Nyǵmatýlın tapsyrys sapaly oryndalmaǵan kúnde sheteldik ǵarysh agenttikterine júginýge týra keletindigin eskertti.

Jalpy, Májilis depýtattary ózgertýler engizilgen bıýdjetke baılanysty óńirlerde kezikken ózge de máselelerge qatysty saýaldaryn qoıyp, zań jobasyn maquldady. Sondaı-aq ortalyq atqarýshy organdarǵa depýtattyq saýaldaryn joldady.

Serik ÁBDIBEK,

«Egemen Qazaqstan»