Zańger keńesi: Sharýa qojalyǵyn qalaı ashýǵa bolady?

Joba aıasynda kásip­ker­­lik arqyly turǵyndardyń eko­no­­mıkalyq belsendiligin arttyrý jáne jumyspen qamtý maqsat etil­gen. Jobaǵa jumyssyz jáne ózin ózi jumyspen qamtyǵan azamattar qa­tysa alady.

Jobaǵa Qazaqstannyń 14 oblysy, 80 aýdanynan 15000 jumyssyz jáne ózin ózi jumyspen qamtyǵandar qatysty. Olardyń 3314-i bıznes nysandaryn ashty nemese kásipkerligin (startap-jobasyn) keńeıtti. Byltyrǵy jylmen salystyrǵanda «Bastaý» jobasyna birshama ózgerister engizilýde. Atap aıtqanda, jobaǵa qatysýshylar sany 15 myńnan 30 myńǵa deıin kóbeıdi. 30 myń qatysýshynyń ishinde keminde 6 myńy (20 paıyzy) bıznes ashýy qajet. Joba ótkizý geografııasy da keńeıdi: byltyrǵy 80 aýdannyń ornyna 160 aýdanda ótkiziletin bolady. Bıyl joba qalalarda da ótkiziledi: aýdandardan basqa 27 monoqala men 14 oblys ortalyǵyn qamtıdy. Bıznes-joba daı­yndaýda olardyń ekonomıkalyq tıim­diligi men óńirlik, aýdanaralyq tiz­b­ektikterge kirýi eskeriledi. Odan bólek bıznes-jobalardyń súı­e­meldeý mehanızmi jetilýde. ar­naıy súıemeldeý maqsatynda CRM-baǵdarlamasy engizilýde. Baǵdarlama boıynsha byltyr jalpy somasy 32 mıllıard teńge bolatyn 7200 shaǵyn nesıe berildi. 

Jalpy, mal sharýashylyǵymen aınalysatyn sharýa qojalyǵyn qalaı ashýǵa bolady degen suraqqa kelsek, sharýa qojalyǵy erikti negizde jasaqtalady jáne jer telimin paıdalanýǵa quqyq alǵannan nemese jeke kásipker retinde mem­lekettik tirkeýden ótken sátten bas­tap qurylǵan bolyp esepteledi. Sharýa qojalyǵyn birlesken kásip­ker­lik negizinde tirkegen kezde mem­lekettik tirkeý týraly kýálik sharýa qojalyǵynyń basshysyna beriledi. Kýálikke sharýa qojalyǵy músheleriniń tizimi qosa tirkeledi. Sharýa qojalyǵy jergilikti jerdegi salyq mekemesinde tirkeledi.  Sharýa qojalyǵynyń basshysy jeke kásipker retinde memlekettik tirkeýden ótý úshin tómendegideı qujattar ótkizedi:

1) tirkeý esebine alý týraly ótinish;

2) jer telimin turaqty paıdalaný týraly menshik quqyǵyna nemese ýaqytsha paıdalaný týraly kelisimshart aktisi;

3) Sharýa qojalyǵy basshysynyń 3h4 sýreti. Reseı, Belarýs, Qyrǵyz Respýblıkasy elderiniń azamattaryn Qazaqstan Respýblıkasynda turýǵa ruqsat etilgen yqtııarhat bolǵan kezde ǵana jeke kásipker retin­de tirkeýge bolady. О́zge el­der­diń azamattaryn Qazaqstan aýma­ǵyn­da jeke kásipker retinde tirkeý múmkin emes. 

Sońǵy kezderi agroónerkásip ónim­derin ótkizýde problemalar bar ekendigi aıqyn bilinip júr. Bul baǵytta UKP birqatar usynymdar usynady. Osy baǵytta óndi­rý­shilerdi biriktirý jáne maman­dan­dyrý úshin bizge aýyldaǵy koope­rasııalardy damytýmen qatar mem­lekettiń kómegi qajet. Bul tu­ty­nýshyǵa da paıdaly. Aıta­lyq taýarlardyń óndirýshiden qalaǵa jetkenge deıingi tizbegin sarap­taý ónimniń 20-40%-ǵa deıin qym­battaı be­retinin kórsetti. Osyǵan oraı «Atameken» UKP ónimdi tikeleı ótki­zý maqsatynda saýda jelileri men aýyl­sharýa­shylyq kooperatıvteri ara­synda yntymaqtastyq qurý tá­silin usynady. Biz mundaı jobany Almatyda bastap kettik jáne bul modeldi basqa qalalarda da il­ge­riletýge den qoıamyz. Biz mun­da saýda jelileri men aýyl­sha­rýa­shylyq kooperatıvteri ara­syn­daǵy saýdany damytýdyń úsh ke­zeńin belgiledik. Ol da táji­rı­beden ótti.