Memleket basshysy V Ha­lyqaralyq «KADEX-2018» kórmesiniń ashylý rásimine qatysty

Álemniń 40 eliniń resmı delegasııasy, sheteldik 108 kásiporynnyń basshylary kelgen kórmeniń ashylý saltanatynda Elbasy atalǵan is-sharanyń bas­ty ereksheligi retinde «Qazaqstandaǵy ǵarysh kúnderi» forýmyn atady.

– Besinshi ret ótkizilip otyrǵan aı­týly is-shara bıyl Asta­na­nyń 2 0 jyldyǵymen týra kelip otyr. «Qazaqstandaǵy ǵarysh kúnderi» atty halyqaralyq forýmnyń uıymdas­tyrylýy – bıylǵy kórmeniń basty erek­sheligi. Munda álemdik ǵarysh salasynyń jetistikterine arnalǵan arnaıy pavılon ashyldy. Búginde «KADEX - 2018» halyqaralyq kórmesi qarý-jaraq jáne aqparattyq qaýipsizdik salasyndaǵy álemdik mańyzy bar sharaǵa aınaldy. Álemniń 28 elinen kelgen 318 kásiporyn óz ónimderin osy kórmege usynyp otyr. Kórme qonaqtary qorǵanys ónerkásibi kesheniniń jáne ǵarysh salasynyń sońǵy jetistikterimen tanysatyn bolady. Bul rette elektrondyq júıe baılanysy, qarý-jaraqty basqarý júıesin damytý isine basa mán berilgen. Aqparattyq qa­ýipsizdik salasyn jetildirýdiń tyń joldaryn zertteý máselesine de nazar aýdaryldy. Kórme Qazaqstannyń qorǵanys ónerkásibiniń áleýetin arttyryp, ony jańa deńgeıge kóterýge sep­ti­gin tıgizedi dep senemiz, – dedi Memleket basshysy.

El Prezıdenti, sondaı-aq sharaǵa qaty­sýshylar arasynda ózara tıimdi keli­sim­sharttar jasalýyna tilektestigin jetkizdi. Kórmege qatysýshylar men uıym­das­tyrýshylar jumysyna zor tabys tilep, el úshin paıdaly, áriptes­ter úshin tıimdi sharanyń joǵary deńgeıde ótetinine senim bildire otyra, qazaqstandyq taraptyń kórmeni ótki­zýge qoldan keletin barlyq sharany jasa­ǵandyǵyn atap ótti.

– О́zderińiz de biletindeı, bizdiń eli­miz taıaý jáne alys eldermen tatý kór­shilikti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan beıbit­súıgishtik saıasat júrgizip keledi. Degen­men álemdegi búgingi jaǵdaı barlyq el­derdi qorǵanys qabiletin nyǵaıtýǵa májbúrlep otyr. Biz de UQShU aıasynda dál osyny jasaýǵa umtylamyz. Onymen qosa, Qarýly Kúshterdi qaýipsizdik sala­syn damytý – memlekettiń basym ba­ǵyt­tarynyń biri. «KADEX - 2018» – Ortalyq Azııa óńirindegi jalǵyz kórme. Osy jyldardyń ishinde ol aýqym­dy oqıǵalardyń, qorǵanys áleýetin nyǵaıtý men elder arasyndaǵy áskerı-óner­kásiptik yntymaqtastyqty damytýdyń tıimdi alańdarynyń birine aınaldy. Jańa tehnologııalyq dáýir qaýipsizdikti qamtamasyz etýde de, ekonomıkany odan ári jańǵyrtýda da atalǵan salanyń aıryqsha mańyzdylyǵyn aıqyndaıdy, – dep atap kórsetti Elbasy.

Memleket basshysy, sonymen qatar bıyl qarý-jaraq jáne áskerı-tehnıkalyq múlikter kórmesin alǵash ret jańadan qurylǵan Qorǵanys jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi uıymdastyrǵandyǵyn da aıtyp ótti. Elbasy qazirgi geosaıası turaqsyzdyq dáýirinde atalǵan kórmeniń mazmuny men máni ózekti ekendigine toqtaldy.

Prezıdent óz sózinde otandyq jáne sheteldik qorǵanys salasy kásip­oryndarynyń aldyńǵy qatar­ly ónim­deri, ǵaryshtyq salanyń ozyq jetistik­teri kórsetiletin kórme aıa­synda halyq­aralyq koopera­sııanyń, áriptestik­tiń damýyna jol asha­tyn iskerlik kelisimderdiń, kelisimshart­tar­dyń jasala­tyndyǵyna senim bildirdi.

– «KADEX-2018» kórmesi elimizge ınves­tısııa tartýǵa, eksporttyq áleýe­timiz­di arttyrýǵa yqpal etip, ekono­mı­kanyń tutastaı alǵandaǵy básekeles­tikke qabilettiligin arttyra túsedi. Kór­me­niń qorǵanys ónerkásibi kesheniniń kók­jıe­gin keńeıtip, joǵary deńgeıde ótetin­digine senimdimin, – dedi Memleket basshysy.

Elbasynyń quttyqtaý sózinen soń kórmeniń týy saltanatty jaǵdaıda kóterilip, sońy Qazaqstannyń áskerı-ǵaryshtyq áleýetin aıshyqtaıtyn shoý kórinistermen jalǵasty.

Álbette, elimizdiń ǵaryshty ıgerýdegi úlesin eshkim de joqqa shyǵara almaıdy. Aldymen ǵaryshqa jol salǵan Baı­qońyrdyń bási bárinen bıik. Búginde osy teńdessiz keshenniń ıgiligin álem kórip, ony ıgerýge elimiz de qulshyna kiristi. Al ǵaryshqa úsh ulanyn ushyrǵan ulttardyń ózi álemde kem de kem. Osy jáne basqa da jetistikterdiń barlyǵy kórme sahnasynda kórinis tapty.

Elbasy kórmeniń ashylý saltanaty aıaqtalǵannan keıin «Qazaqstan ınjınırıng» ulttyq kompanııasynyń, Reseı men Qytaıdyń pavılondaryn aralap kórdi.

Al endi jahannyń nazaryn aýdarǵan kór­mege toqtalar bolsaq, kórmeniń alańqaıy­nan quddy bir adamzat qııalyn­daǵy tehnıkalardyń shyndyqqa aınalyp, kúndelikti qoldanysqa engendigine kóz jetkizdik.

Jalpy, «KADEX-2018» halyq­ara­lyq kórmesine resmı delegasııalaryn ji­bergen Reseı, Belarýs, Qyrǵyzstan, Arme­nııa, BAÁ, Túrkııa, Iordanııa, Ázer­baıjan, Egıpet, Izraıl, Italııa men Mońǵolııanyń áskerı-óndiristik salada osal emestigin eshkim joqqa shyǵarmaıdy.

Al eksponent retinde atalǵan kórmege qatysýǵa nıet bildirgen Belarýs, Belgııa, Bolgarııa, Brazılııa, Germanııa, Iz­raıl, Úndistan, Ispanııa, Italııa, QHR, Nıderland, Reseı Federasııasy, AQSh, Serbııa sııaqty álemniń 28 eliniń 318 ká­sip­orynnyń ónimderi – osy sala­nyń ozyq úlgileri ekeni de daý týdyrmas.

Taǵy bir atap óterligi, «KADEX» halyq­aralyq kórmesi 2010 jyldan beri tu­­raqty ótkizilip, osy ýaqyt araly­ǵyn­da qorǵanys ónerkásibi ónimderin óndirý­shiler men tutynýshylar arasyn­daǵy ońtaıly baılanys ornatý men da­mytýǵa qolaıly jaǵdaı jasaý jáne qorǵanys kúshterin tehnologııalyq tur­ǵyda jańǵyrtý máseleleri jóninde táji­rıbe almasý úshin tıimdi alańǵa aına­lyp úlgerdi. Bul sózimizdi atalǵan kór­mege qorǵanys-ónerkásip kesheni men ǵa­rysh salasyndaǵy otandyq já­ne shetel­dik kásiporyndar, jetekshi kons­trýk­torlyq bıýrolar, aqparattyq qaýip­sizdik salasy boıynsha ǵylymı-zert­teý ınstıtýttarynyń qatysýynyń ózi dáleldeı túsedi.

Kórmege jer-jahannan jınalǵan qo­naqtar aldymen elimizdiń Qarýly Kúsh­teri Áýe qorǵanysy kúshteri avıasııalyq tehnıkasynyń úlgilik óner kórsetýlerin tamashalady. Nebir alyp áýe kemelerin tómen quldılatyp, kókte shıyryp, órshelene sharyqtatqan qazaq qyrandary sheteldik qonaqtarǵa tańdaı qaqtyrdy. Sol sáttegi ushqyshtardyń sheberligi men shıraqtyǵy urys óneriniń sharyqtaý shegi ekendigi anyq.

Osy jerde bıylǵy jyly kórmede 10 pavılonnyń jumys isteıtindigin, onyń ishinde Túrkııa, Qytaı jáne Reseıdiń 3 jeke pavılony, otandyq «Qazaqstan ınjınırıng» UK» AQ, «Qazaqstan Para­maýnt ınjınırıng» JShS, «Qazteh­nologııa» AQ kásiporyndarynyń pavılondary, odan bólek kosmonavtıka salasynyń jetekshi úlgileri usynylatyn ǵarysh qyzmetine arnalǵan «Ǵarysh» atty derbes pavılonnyń alǵash ret shyǵarylǵandyǵyn aıtyp ótý kerek.

Sonymen qatar kórme alańynda 124 birlik qurlyq tehnıkasy, 18 birlik áýe jáne ushqyshsyz basqarylatyn tehnıkalarmen tanysý múmkindigi jasalǵan.

Eń bir atap óterligi, kórmege kelýshiler 2015 jyldyń 12 qyrkúıeginde elimizdiń úshinshi ǵaryshkeri Aıdyn Aıymbetovti qazaq dalasyna sátti qondyrǵan «Soıýz TMA-16M» ǵarysh kemesiniń dál ózimen tanysa alady. Pavılonnyń ortalyq bóliginde «KazEOSat-1», «KazEOSat-2» jerdi qashyqtyqtan zondtaý serikteriniń 2 maketi qoıylǵan.

Kórmege qatysýshy Semeı mashına jasaý zaýyty kópshilik nazaryna avtomobılder men arnaıy tehnıkanyń úlgilerin shyǵarǵan. Kórmeniń alǵashqy kúni-aq áleýetti tapsyrys berýshiler men qatysýshylar kásiporynnyń shynjyr tabandy tasymaldaý-tartqyshyn (ShT-T) kórip, ekologııalyq basymdyǵyna, qury­lymynyń qarapaıymdylyǵy, jóndeýge jaramdylyǵymen erekshelenetindigine jáne qumdy jerlerde tómen júkteme qabiletimen kúrdeli klımattyq jaǵdaı­lardaǵy jumystarǵa paıdalanýǵa arnal­ǵan kórsetkishterine kóz jetkizdi.

Al kórmedegi basty kásiporyndardyń biri – «Qazaqstan Paramaýnt ınjınırıng» JShS – elimizdiń qorǵanys óner­kásibi kósh­basshylarynyń biri bolyp otyr. Kásiporyn shyǵaratyn «Barys» brondy mashınasynyń 6h6 jáne 8h8 dóńgelekti formýlasyndaǵy úlgileri, so­nymen qatar 4h4 dóńgelekti formýlasyn­daǵy «Arlan» jáne «Alan» bronevıkteri de kórmege kelýshiler nazaryna usy­nyldy. Eger «Barys 8h8» «KADEX-2016» kórmesinde reseı­lik «AÝ-220M» jaýyngerlik modý­line ornalas­qan 57-mm avtomatty zeń­­biregimen kór­setilse, osy jyly BDM otandyq óndi­rýshi «KAE» JShS áskerı mo­dýlimen kór­mege qoıylǵan.

Zaýyt­tyq jáne kórseti­limdik eki jyldyq synaq­tardyń nátıjesinde «Barys 8h8» birqa­tar konstrýk­torlyq, tehnıkalyq jáne tak­tıkalyq óz­geristerden ótkizilgen. Kór­meniń qonaq­tary eń tanymal qazaq­standyq bron­dy mashına – «Arlanmen» qatar, alǵash ret kóp maqsatqa arnalǵan «Alan» mashı­nasymen de tanysty. Bul kólik ártúrli quqyqtyq tártipti saq­taý, arnaıy ja­saq jáne aıryqsha áre­ket etý toby­nyń operasııasyna, ishki qaýipsizdikke, shekarany sholǵyndaýǵa jáne qarýly qaq­tyǵysty joıýǵa arnal­ǵan. Kásiporyn­nyń bizben tildesken ókili, joba ınjeneri Danııar Aıtqulov bıyl kórmege «Qazaq­stan Paramaýnt ınjı­nırıng» kásipor­nynyń barlyq ónimderi shyǵarylǵandyǵyn atap ótti.

– Bul kórme arqyly barsha álemge Qazaqstanda joǵary deńgeıdegi mashı­na­lardyń jasalatyndyǵyn pash etemiz. Sondaı-aq jańa tapsyrystardyń bola­tyndyǵyna senimdimiz. Osy jerdegi kez­de­sýlerden soń ónimderimizdi eksport­qa shyǵarýǵa talpynys jasaı­myz. О́ıt­keni eksportqa shyǵý úshin osydan eki jyl buryn kásip­oryn­nyń baıandy ta­rıhy men tájirıbesi je­tiń­kiremedi. Qazir osy ýaqyt araly­ǵynda tórt qubylamyzdy túgendep aldyq, – deıdi D.Aıtqulov.

Al Kókshetaý qalasynda ornalasqan «Tynys» AQ bas dırektory Qaırat Qal­manbaev «KADEX-2018» kórmesine avıa­sııalyq saladaǵy ónimderdi jetkiz­gen­dikterin jáne bul ónimder qazirgi ýaqytta Reseı, Belarýs elderinde keń su­ranysqa ıe ekendigin atap ótti. «Ty­nys­tyń» usynatyny – 100 paıyz otandyq ónim. Sondaı-aq kásiporyn jeke saqtandyrý amýnısııasy, brondalǵan kúrteshe, brondalǵan qalqannyń ozyq úlgileriniń de óndirisin jolǵa qoıǵan.

– «Bolashaqtyń jaýyngeri» atty jobamyz da qazir suranysqa ıe bolyp otyr. Bul joba túngi dúrbiler, nysana kózdeý jabdyqtarymen tolyqtyryldy. Kórme­niń alǵashqy kúninde Iordanııa Korol­digimen kelisimge qol jetkizdik. Reseılik kompanııalar da jańa jobalar boıynsha kelisim jasaýǵa múddelilik bildirýde, – dep atap kórsetti Q.Qalmanbaev.

Sóz oraıy kelgende kásiporynnyń avıasııa salasyndaǵy ónimderine báse­kelestik joqtyń qasy ekendigin jáne ózge ónimder boıynsha otandyq kásiporynnyń tek sapalyq kórsetkishter boıynsha ozyq turǵandyǵyn aıta ketý kerek. Demek «KADEX-2018» kórmesi «Tynystyń» tynysyn asha túsetindigine esh kúmán joq.

Al oraldyq «Gıdroprıbor» ǴZI» AQ bas dırektory Aleksandr Gnelo­me­dovtyń sózine qaraǵanda, atalǵan kásip­orynnyń 40 jyldyq tarıhynda ás­kerı-áýe kúshteriniń kerek-jaraǵyn, sý kólikterin jasaýda eleýli tabys­tarǵa qol jetkizgen. Shaǵyn kemeler, maman­dandyrylǵan tehnıkalar, súńgýirlerdiń qurylǵylary qazir Qarýly Kúshter jasaǵynyń qurylymdarynda keńinen paıdalanylady.

– Qazir sheteldik tutynýshylarmen baılanysymyz jolǵa qoıylǵan dep aıta almaımyz. Alaıda bizge eń aldymen otandyq tutynýshylarmen baılanysty jetildirý qajet. О́nimderimizdi jer­gilikti qurylymdar kóptep alsa – maqsa­tymyzǵa jetemiz. Al bul údeden shyǵý­ǵa «KADEX-2018» kórmesiniń paıda­sy tıe­di dep oılaımyn, – deıdi A.Gnelo­medov.

Jalpy, Astana qalasynyń 20 jyl­dyǵyna tuspa-tus kelgen «KADEX-2018» kórmesi jańa formatta ótýde. Kór­meniń ǵylymı-iskerlik baǵdarlamasy aıasyn­da alǵash ret «Qazaqstandaǵy ǵarysh kúnderi» halyqaralyq forýmyn jáne «Cyber and Digital Security», «Advan­ced Def Tech» konferensııalaryn ótkizý qarastyrylǵan. Onyń birin­shi kúnindegi jıynǵa qorǵanys óner­kásibi kesheninde jumys isteıtin kompa­nııalardyń ókilderi, Qazaqstan, Reseı, Qytaı, Túrkııa, Belarýs jáne basqa elderdiń ǵylymı-zertteý ınstıtýttary men konstrýktor uıymdarynyń mamandary qatysty. Olar áskerı-tehnıkalyq yntymaqtastyqty tıimdi damytýdyń ózekti máseleleri, qorǵanys-ónerkásiptik salany jańǵyrtýdyń strategııasy men tetikteri, jańa tehnologııalardy engizý máselelerin talqylady.

Sondaı-aq kórmeniń alǵashqy kúni sheteldik qurmetti qonaqtardyń qaty­sýymen «Qazǵaryshtyń» 25 jyldyǵyna arnalǵan «KADEX - 2018» emblemasymen birge arnaıy poshta mórqalyby soǵylǵan poshtalyq markany soǵý saltanaty ótti.

Sonymen birge «KADEX-2018» kórmesi kópshilik úshin aralaýǵa 25-26 ma­myr kúnderi aralyǵynda ashyq bola­tyn­dyǵyn aıta ketken jón. Onda kez kelgen adam marka men poshta mórqalyby soǵyl­ǵan konvert, jeke tútikke, syılyq qorap­shalaryna salynǵan ǵarysh tamaqtaryn estelikke ala alady.

Serik ÁBDIBEK,

«Egemen Qazaqstan»