Baıyrǵy BAQ pen blogerler básekesi báseńdemeıdi

Qorshaǵan ortany qorǵaý – basty ıdeıa

Eýrazııalyq medıa-forýmdy qo­ry­tyndylaıtyn úshin­shi kúnniń alǵashqy jıyny qor­shaǵan ortanyń evolıýsııa­sy taqyrybyna arnaldy. Májilis spıkerleriniń arasynda Klımat­tyń ózgerýi jónindegi úkimet­aralyq toptyń vıse-tóraǵasy, Nobel syılyǵynyń laýrety (2007) Mohan Mýnasıngtiń qatysýy kópshiliktiń birden qyzyǵýshylyǵyn týǵyzdy. Bir­den baıqalǵanyndaı, belsendi azamat saýaldarǵa eń kóp jaýap berýshiler qatarynan kórindi, májilistiń salmaǵyn kóterdi.

Kóptegen suraqtarǵa jaýap berýden kásibiniń saı kel­meı­tinin alǵa salyp bas tartqan Fransııanyń burynǵy kólik mınıstri, qazirgi Ulttyq jına­lys­tyń depýtaty Terrı Marıanı (Fransııa) edi. Alaı­da, májilis barysynda eks-mınıstrdiń: «Eki jyldan soń Fransııa plastıkalyq paketti múldem paıdalanbaıtyn bolady», dep aıtqan sózi forýmǵa qaty­sý­shylardyń esinde umy­tyl­­mastaı saqtalyp qaldy. О́ki­nish­ke qaraı, fransııalyq depý­tattyń bul jańalyǵyna oraı Astananyń qazirgi tańda plas­tıkalyq paketterden bas tartyp, qaǵaz qapshyqtardy paıdalanyp jatqany týraly bul sessııada aıtatyn adam bolmady.

Qorshaǵan ortany qorǵaý týraly áńgimede muhıt aıdynyna deıin jetken plastıkalyq qaldyqtardyń kóptigi qoǵamdy alańdatyp otyrǵany týraly da oı qozǵaldy. Oǵan Aral teńiziniń taǵdyry qosyldy. Bul týraly májilis moderatory, HIS Markit kompanııasynyń aǵa dırektory, TMD elderindegi energetıka máseleleri boıynsha ýákiletti ókili Krıstofer de Ver Ýoker (Ulybrıtanııa) áńgime qozǵady. Dál osy tusta álemdegi aýyz sý tapshylyǵy bolashaqta halyqtar arasyndaǵy shıelenisti ýshyqtyryp, úlken janjalǵa alyp kelýi múmkin be degen saýal týdy.

Birikken Ulttar Uıymynda on bes jyldaı ter tókken Mohan Mýnasıng aýyz sý tapshylyǵy eshqandaı da soǵys órtin tutan­dyr­maıtynyn kesip aıtty. Biraq, aýyz sý tapshylyǵy men tazalyǵy búgingi kúnniń basty problemasy kúıinde qalary daý­syz. Kedeıshilik pen joqshylyq qyspaǵyndaǵy elderde aýyz sý tazalyǵy men tapshylyǵy áli de problema bolyp qala bermek. Ǵylym jetistigi esebinen Afrıka aımaǵy kádimgi aýa qura­myn sýǵa aınaldyratyn erek­she qondyrǵylardy keńinen paıdalana bastady.

Qazaqstandaǵy aımaqtyq jasyl jobalar departamentiniń dırektory Almat Qabykenov áriptes spıkerleriniń túıtkildi oıyn Qazaqstandaǵy naqty tehno­logııalyq jańalyq-jetis­tiktermen jalǵastyrdy. Eń aldymen Qazaqstandaǵy sý tazalyǵy men jasyl ekonomıkalyq joba­lar týraly jergilikti halyq­tyń habardar ekenin alǵa tarta sóı­legen spıker  kúni keshe Asta­nada bolashaqtyń ener­getı­­kalyq qýatynyń aınasyn­daı bolǵan halyqaralyq EKSPO-2017 kórmesi týraly aıtý­dy umytpady. Qazirgi tań­da Qazaqstannyń ákimshilik-aýmaq­tyq dárejedegi barlyq óńirinde aýyz sý qubyrlaryna eń ozyq sý tazalaǵysh súzgi qondyrǵylary qoıylǵan. 

Qorshaǵan ortany kózdiń qarashyǵyndaı saqtaý kerektigi týraly pikir aıtýshylar jahandyq problemanyń túıinin sheshýdi búgin qolǵa almasa, erteń kesh bolatynyn taǵy da qaıtalap aıtty. BAQ ókilderine qaıtalaı qulaqqaǵys etti. Oılary túıisken reseılik «Grınpıs Rossııa» baǵdarlamasy zertteý jáne saraptaý departamentiniń  dırektory Ivan Blokov pen úndistandyq sarapshy Devınder Sharma «Búgingi problema ıdeıanyń joqtyǵynda emes, ıdeıanyń júzege asýynyń kesheýildeýinde», dedi. Ortaq planetanyń bolashaǵy men jasyl ekonomıkanyń damýy týraly úshinshi kúngi sany jaǵynan ótken besinshi májilis osyndaı qorytyndyǵa keldi.

Blog salasynyń ósýi shynymen qaýipti me?

Eýrazııalyq medıa-forýmnyń úshinshi kúninde talqylanǵan, jýrnalısterdiń janyna jaqyn taqyryp «Medıa evolıýsııasy: blog salasynyń ósýi qaýip pe álde órleý me?» boldy.

Aqparat aıdynynda dástúrli jýrnalıstıkany dástúrlige jatpaıtyn blogerler, áleýmettik jeliler men messendjerler yǵystyryp barady. Osyndaı jaǵdaıda kásibı jýrnalıster túr sekildi joǵalyp ketýdiń aldynda tur dep qaýiptenýge bola ma? Osyndaı jaǵdaıda tildesýge sheber mamandar usynyp kelgen jarııa aqparattyń keleshegi bar ma?  Blogerler men áleýmettik medıa qoǵamdyq pikir qalyptastyrýda basymdyqqa ıe bola ala ma? Bul jaǵdaıǵa kásibı BAQ pen úkimetter qalaı qaraıdy? Qys­qasy, kóterilip otyrǵan taqy­ryp­qa qatysty saýaldar legi jet­kilikti. «Sýkerberg dáýirinde» jahanda jańa aqparat kózderi men árqıly pikirler aǵyny kúrt molaıdy. Aıaq astynan paıda bolǵan ári táýelsiz jańa daýystar aýdıtorııanyń nazaryn baspasóz ben habar taratýdyń úırenshikti arnasynan ózine aýdaryp, yqpal etý úshin tolassyz kúres bastaldy.

Bul sessııanyń tizginin bel­gili Reseı jýrnalısi ári tanymal qoǵam qaıratkeri Maksım Shevchenko qolǵa aldy. Alǵashqy saýal dástúrli jýrnalıstıka men blogosferanyń aıyrmashylyǵyn ajyratýǵa quryldy. Árıne, kásip­qoı jýrnalıstıka men jańa aqparat kózderiniń arasynda úlken aıyrmashylyq bar ekenin árkim moıyndaıdy. Onyń ústine, blogerlerdiń kópshiligi kásibı etıkaǵa baǵyna bermeıtindigin de joqqa shyǵarmaǵan jón. Alaıda kásipqoı dep eseptelmeıtin keıbir blogerlerdiń paraqsha­laryna jazylatyndar sany mıllıondap sanalady. Keıbir blogerler kásipqoı bolyp alǵan. Endigi jerde áleýmettik jeli­lerdiń avtorlary kóbeıgen saıyn, olardyń sapasy týraly da sóz qozǵala bastady. Son­dyq­tan da biz málimettermen jumys isteýimiz kerek. Kontent, má­tinder, málimdemeler, aıtyl­ǵan sózder men olardyń taralýy rettelip, baqylanyp otyrǵany jón, dep esepteıdi EQYU-nyń BAQ máseleleri jónindegi ókili Arlem Dezır (Aýstrııa).

О́z kezeginde jýrnalıst jaz­ǵanyna, aıtqanyna, kórset­keni­ne jaýap beredi, ıaǵnı jaýap­kershilik arqalaıdy. Biraq osy oraıda blogerdiń artyqshylyǵy, bul áreketi ózin jalyqtyrsa, qoıa salýǵa qaqysy bar. Al dás­túrli jýrnalıstıka – júrisin toqtatpaıtyn mashına. Al blo­gerlerdiń qyzmetin baqylaıtyn táýelsiz retteýshi mekemeler kerek-aq, deıdi spıkerler. 

Desek te, jarnamaǵa bólinetin qarajattyń 80 paıyzy blog sala­syna quıylyp jatyr. Son­dyqtan da baıyrǵy BAQ, dás­túrli televızııa tabystyń basym bóligin ákete bastaǵan bul salany jaqtyra qoımasy aıan. Al barlyǵy medıatutynýshy bolyp tabylatyn jastarǵa blog salasynyń materıaldardy berýdegi erkindigi, jedeldiligi unaıdy. Bir jaǵynan blogerler bas redaktorǵa da, basqa quryl­taıshylarǵa da táýeldi emes. Barǵysy kelse, barady, jazǵysy kelse, jazady. Al kásipqoı jýrnalısterge mundaı úrdis saı kelmeıdi.

Sońǵy HH ǵasyrdaǵy «erkin mahabbattan» bastap qazirgi zamanǵy birjynystylar nekesine deıingi qoǵamnyń moraldyq evolıýsııasy máselelerin qaýzaı­tyn «Qundylyqtar evolıýsııa­sy» taqyrybyndaǵy májilis qazaq­standyq jýrnalıst Vladımır Rerıhtiń modera­torlyǵymen ótkizildi...

...Pikirtalastyń eń qyzǵan tusynda aldyńǵy májilistiń moderatory reseılik qoǵam qaırat­keri Maksım Shevchenko (Reseı) zaldan sýyrylyp sóz surady. 

– Qasıetti Ramazan aıynda ıslam memleketiniń úlken qalasynda batystyq moraldyń jynystyq áńgimesin búge-shi­gesin aqtaryp, qyzyl ezý bolý bizge qanshalyqty qajet? On­daı moraldyń Almaty úshin de, adamzattyń negizgi bóligi – mıl­lıardtan astam musylman úshin de mańyzdy emes, – dedi ol.

Suńǵyla jýrnalıst hám bloger, reseılik qoǵam qaıratkeri Maksım Shevchenkonyń aıtqan bul sózi forýmdaǵy aqyrǵy májilistiń qorytyndysy ispetti boldy. Oǵan spıkerler de daý aıta almady.

* * *

Eýrazııalyq medıa-forýmnyń 15 jyldyǵyna arnalǵan derekti fılmnen soń EAMF Uıym­dastyrý komıtetiniń tóraıymy Darıǵa Nazarbaeva qorytyndy sóz sóıledi.

– Qurmetti hanymdar men myrzalar! Qymbatty dostar! Mine, bizdiń kezekti forýmymyz aıaqtalyp keledi. Bul – on besinshi mereıtoılyq basqosýymyz.

Osy úsh kún qazirgi medıanyń kókeıkesti máselelerin qyzyqty  pikirtalas arqyly talqylaýymen este qalady. Biz qaǵıdalar týraly aıttyq. Biz etıka jóninde áńgime qozǵadyq. Biz álemge túbegeıli ózgeris ákelip jatqan uǵymdar men tehnologııalar týraly sóz qozǵadyq. Meniń oıymsha, munymen forýmǵa qatysý­shylar da kelisedi dep oılaı­myn, eń mańyzdy jetistik – bolǵan taqylaýlar emes, bizdiń árbirimiz jasaǵan tujyrym-túıinde.  Osy jolǵy basqosý qazirgi zaman men ondaǵy buqaralyq aqparat quraldarynyń,  mass media-nyń róline jańasha qaraýǵa yqpal etti. Sońǵy kúnderi maǵan «On besinshi forýmnyń ereksheligi nede?» degen saýal jıi qoıyldy. Buǵan jaýap san-salaly. Biz saıasatkerler men jýrnalıster qaýymy aldynda turǵan eń ótkir saýaldarǵa jaýap tabýǵa tyrystyq. Biz sońǵy on bes jylda buqaralyq aqparat quraldary bastan keshken ózgeristerdi baǵalaýǵa, oı eleginen ótkizýge tyrystyq. О́zgerister túbegeıli. Forýmdaǵy pikirtalas osy tujyrymdy dáleldep berdi, dedi D.Nazarbaeva.

Sondaı-aq ol on besinshi mereı­toılyq medıa-forým biz­d­iń basty jetistigimiz, bizdiń basty qundylyǵymyz – sizder, forýmǵa qatysýshylar, spıkerler men moderatorlar ekenin pash etkenin atap kórsetti. Osy oraıda men senimdi serik­teri­mizdi, Eýrazııalyq medıa-fo­rým­nyń turaqty da belsendi qaty­sý­shylaryn rızashylyqpen atap ótkim keledi. Bul kisiler kóp­ten beri bizdiń eń jaqyn dos­tarymyzǵa aınaldy. Olar ýaqy­tynyń tyǵyzdyǵyna qarama­s­tan, jyl saıyn kóktemde eli­mizge keledi. Baı tájirıbesin, bilimin, búgingi medıaǵa qatysty kózqarastaryn ortaǵa salady. Sol arqyly medıa-forýmnyń órkendeýi men bedeliniń artýy­na úles qosady. Olardyń arasynda Gıýnter Knabe, Mıhaıl Shevchenko, Bacıl Jásım, Kırıll Tanaev, Gúlnar Iqsanova sııaqty tanymal tulǵalar bar.

Men shtabtyń barlyq qyzmet­kerleri men erikti kómek­shi­lerimizge alǵysymdy bildiremin, dep jalǵady sózin D.Nazarbaeva. Bizdiń turaqty moderatorymyz Rız Han jáne Sıý Fılıps, Garrı Nanda, Stıven Sommervıl, Tım Arlot jáne basqalar zor qoshemet pen qurmetke ıe. Buǵan qosa, Qazaqstandaǵy áriptes­terim men dostarymdy, BAQ, mem­lekettik jáne qoǵamdyq qury­lymdardyń ókilderin aıryq­sha atap ótkim keledi. Olar on bes forým boıy bizge qoldaý kórsetip, eń jaqyn odaqtasymyz ben kómekshilerimizge aınaldy. Ásirese, Syrtqy ister mınıstr­ligin, qazirgi mınıstr Qaırat Ábdirahmanovty, buryn­ǵy mınıstrler – Erlan Ydyrysov, Erjan Qazyhanovty erekshe atap ótkim keledi.

Bizdiń pikirlesterimiz, adal dostarymyz – Eýrazııalyq medıa-forýmnyń kópjylǵy serik­testeri týraly aıtpaı ketýge bolmaıdy. Uıymdastyrý komıteti atynan áriptesterimiz Imran Ahmadqa (CNN), Sergeı Stanovkınge (BBC), Vıtalıı Ignatenko men Mıhaıl Gýsmanǵa (Itar-TASS) jáne basqalarǵa tereń rızashylyǵymdy bildire­min! Eýrazııalyq medıa-forým qoǵamdyq kommersııalyq emes uıym bolǵandyqtan, EAMF demeýshilerdiń belsen­di qoldaýynsyz ómir súre al­maıtyny belgili. Sondyq­tan demeýshilerge ystyq iltıpaty­myzdy, tereń rızashylyǵymyzdy jetkizgim keledi. Sizderge kóp rahmet! Qurmetti dostar!

Osymen 15-shi mereıtoılyq Eýrazııalyq medıa-forým jabyq dep jarııalandy. Forým delegattary men qonaqtary merekelik fotosessııadan soń «Kelesi jyly Almatyda kezdeskenshe!» dep attandy.

Talǵat SÚIINBAI,   Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan»

ALMATY