EL BOLAShAǴYN AIQYNDAP BERDI

Prezıdent Joldaýyna nazar salsaq, “Keshe qandaı jaǵdaıda boldyq, búgin qaı deńgeıge kóterildik, erteńgi kúni shyǵatyn bıigimiz qandaı?” degen suraqtarǵa jaýap tabamyz. Al búgingi tańda el bolyp qandaı jetistikterge qol jetkizdik, aldaǵy mindetter qandaı degen tolǵaqty máselelerge nazar aýdaryp, ótken jylymyzdy bir saralap alatyn kez keldi. Keńes Odaǵy tarap, táýelsizdigin alǵan kezde elimiz úlken ekonomıkalyq qıyn­dyq­tarǵa ushyrady. Burynǵy Odaq boıynsha bir-birimen tyǵyz baılanysy bar zaýyt-fabrıkalar toqtap qaldy. Elde jumyssyzdyq óris aldy. Qalalar men aýyldar da tabıǵattyń qatal synynan shyǵa almaıtyn jaǵdaıǵa jetti. О́tken ǵasyrdyń 90-jyldary basynda burynǵy keńsharlar tarady, buryn aýyl sharýashylyǵy mekemelerine qaraǵan maldar da, jekeniń qolyndaǵy maldar da aqshanyń tapshylyǵynan barter arqyly kúndelikti qajetti taýarlarǵa aıyrbastalyp ketti. Sol tusta mal sany kúrt azaıdy. Al sońǵy on jyldyń ishinde halyqtyń jaǵdaıy jaqsardy. Sharýa qojalyqtary da, jeke adamdar da tórt túliktiń sanyn ósirip, tuqymyn jaqsartyp, paıdasyn kórip otyr. 90-jyldary avtokólik nemese temir jol­dardy salatyndaı múmkindigimiz bolǵan joq. Burynǵy bar joldar júrýge jaramsyz bolyp, jyl saıyn eldiń qarym-qatynasyna úlken qıyndyqtar týdyrǵan edi. Al jańa ǵasyrdan bastap eldiń ekonomıkasynyń túzelgeniniń ar­qasynda avtokólik joldary kúrdeli jóndeýden ótkizildi jáne jańa joldar salyndy. Elimizdiń batysy men shyǵysyn, ońtústigi men soltústigin qosatyn jańa joldar paıdalanýǵa berildi. Sol sekildi 153 shaqyrymdyq Shar-О́skemen, Aqtóbe men Qostanaıdyń arasyn qosatyn 400 shaqyrymnan asatyn temir jol salyndy. Qazaqstanda birinshi ret Astana-Býrabaı avtobany paıdalanýǵa berildi. Onyń bári mol qarjyny, úlken qajyr-qaıratty talap etti. Osynyń bári – eldiń jetistigi, halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan keshendi ister. Naryq zamany kezinde bir shaqyrym jol salýdyń ózi ońaıǵa soqpaıdy. Sondyqtan osy isterdiń qalaı júzege asqanyn uǵyna bilgenimiz abzal. Álemdik qarjy daǵdarysy kezinde halyq “Endi eldiń bolashaǵy qalaı bolady?” dep qatty alańdap qalyp edi. Memleket basshysy Nur­sultan Nazarbaev ótken jylǵy Qazaqstan halqyna Joldaýynda alańdaıtyn eshteńe joq ekenin senimdi túrde aıtty. Osy Joldaýyn Elbasy “Daǵdarys arqyly jańarý men damýǵa” dep tekke ataǵan joq. Qandaı el de aınalyp soǵatyn ár deńgeıdegi daǵdarystarǵa kezigip otyrady. Biz de buǵan deıin qarjy qıyndyǵyna tótep berip kelgenbiz. Táýelsizdik alǵan tusymyzda turalap qalǵan ekonomı­kany qaıta qalpyna keltirýdiń, barlyq sala boıynsha jańa reformalar jasaýdyń qıyndyqtary orasan zor boldy. Elimiz barlyq aýyrtpalyqtardy az ýaqyttyń ishinde jeńip shyǵa bildi. 90-jyldary elde ishkiekonomıkalyq daǵda­rys oryn aldy, Shyǵys Azııada bastalǵan kezekti daǵdarys tusynda táýelsizdigimiz taǵy bir synaqqa tústi. Osynyń bárin aıta kelip: “Der kezinde qabyldanǵan durys sheshim, utym­dy is-qımyldyń arqasynda biz odan da aman-esen óte shyqtyq. Biz osylaısha syndarly jyldar men kúrdeli kezeńderde laıyqty táji­rıbe jınaqtap, ysylyp, shyńdala tústik. El damýynyń jańa baǵyttaryn aı­qyndap, qarysh­tap alǵa basýmen boldyq. Sol sııaqty qazirgi álem­dik daǵdarys ta ótkinshi qubylys. Halqy­myz mundaı kúızelister kezinde “kóppen kór­gen uly toı” dep sabyr saqtap, yntymaq-birligin bekite túsken. Qıyndyqtardy birlesip jeńip otyrǵan. Olaı bolsa, bul daǵdarystan da bizdiń aman-esen ótetinimiz aıdaı anyq”, – dedi N.Nazarbaev. Al bıylǵy Joldaýynda Memleket bas­shy­sy el tarıhynyń HHI ǵasyrdaǵy asa bir kúr­deli kezeńi aıaqtalyp kele jatqanyn aıtty. Dúnıe júziniń ekonomıkasyn turalatqan ja­han­dyq daǵdarys daýyly áli basyla qoımaǵa­nyn, alaıda ol óziniń alǵashqy alapat qýaty­nan aıyrylǵanyn málim etti. “Biz tastúıin daıyn bolǵandyqtan, onyń saldary bizdiń elimiz úshin sonshalyqty aýyrǵa soqqan joq. Daǵdarysqa deıingi kezeńde biz Qytaı, Úndistan jáne ózge de ekonomıkasy qa­rysh­tap alǵa bas­qan memleketter qata­ryn­­da damýdyń joǵary deńgeıine kóteril­dik. О́ıtkeni, biz oǵan qalaı qol jet­kizýge bolatynyn bildik. Bárin durys josparlap, saýatty iske asyr­ǵandyqtan, bizdiń damýymyz sátti boldy. Biz jasampazdyqqa jumyla kiris­ken­dikten, damýdyń dańǵyl jo­lyna tústik. Tolaǵaı tabys­tary­men dúnıe júzin moıyndatqan Qazaqstannyń áleýeti artyp, ekonomıkasy serpindi bola tústi”, degen Elbasynyń túıindi oıy bárimizdiń kóńilimizge qondy, halyqtyń júregine úlken senim uıalatty. Qazir elimizdiń ekonomıkalyq áleýeti birneshe esege artty. Bir ǵana mysal, 1996 jylǵy respýb­lı­kalyq bıýdjettiń kólemin qazirgimen salys­tyrsaq, kóp jaıtqa qanyq bola túsemiz. 1996 jyly bekitilgen respýblıkalyq bıýdjettiń ki­risi bar bolǵany 149 mlrd. 646 mln. 054 myń teńgeni quraǵan. Qazir 3 trln.-nyń ústine shyǵyp otyr. Eldiń tatýlyǵy, aýyzbirshiligi – basty qundylyqtarymyzdyń biri. Qazaqstandaǵy beıbitshilikti álem elderi joǵary baǵalaýda. Kóptegen sheteldik saıasatkerler, sarapshylar men ǵalymdar eldiń birligin saqtaýdaǵy ult­aralyq kelisimdi, dinaralyq baılanystaǵy ozyq tájirıbelerimizdi, osy baǵyttaǵy ıgi isterimizdi úlgi retinde usyný qajet ekenin jıi aıtyp júr. Qarjy daǵdarysy kezinde Elbasynyń Úki­met pen Parlamentke bergen tapsyrmalarynyń nátıjesinde kásiporyndar toqtap qalǵan joq. 1990-jyldary ishki daǵdarys kezinde qansha adam jumystan qysqaryp ketkeni áli esimizde ǵoı. Al bul joly Prezıdent qyzmetkerlerdi qys­qartpaý jóninde qatań tapsyrma berdi. Sonyń arqasynda el ishinde turaqtylyq saq­taldy. Qarjy daǵdarysynyń áserin el bolyp kótere bildi. Halyqty jumyspen qamtýǵa jáne jańa mamandyqtarǵa oqytyp shyǵarýǵa 2009 jyly respýblıkalyq bıýdjetten 140 mlrd. teńge bólindi. Áleýmettik mańyzy zor joba­lardy júzege asyrý barysy toqtaǵan joq. Asa qajet óńirlerde balabaqsha, mektep pen aýrý­hana salý, paıdalanýǵa berý nátıjeli júrgi­zilýde. Al qurylysy bastalmaǵan áleýmettik ny­sandardy salý jospary aldaǵy jyldardyń enshisine berildi. Elimiz turaqty damý jolymen alǵa basa berse, áleýmettik sala boıynsha kózdelgen barlyq jobalardyń iske asatynyna eshqandaı kúmán joq. Búgingi tańda Elbasy memleket qarajatyn jumsaýda qatań baqylaý jasalatynyn eskertip otyr. Burynǵy jasalǵan baǵdarlamalar, qarjy daǵdarysyna deıin qajetti dep tabylǵan jobalar qaıta elep-eksheýden ótti. Onyń ishin­de óziniń tıimdiligin dáleldeıtin, halyq sura­nysyn óteıtin baǵdarlamalar ǵana qarjylan­dyrylatyn boldy. Qarjy daǵdarysynyń yq­pa­lynan qınalmaı shyǵý úshin ekonomıkany qa­tań baqylaýda ustaýdyń mańyzdylyǵy óte zor. Sonymen qatar, elimizdiń árbir azamaty da kez kelgen jaǵdaıda qarjy jumsar aldynda oılanyp alatyn kezge keldi. Búgingi tańda maqsatsyz shyǵyn shyǵarý erteńgi kúni ókinishti jaıtqa alyp kelýi ábden múmkin. Qazaq halqy­nyń kóńili – keń, jany – jomart. Aıtalyq, toı jasasa da qudalarym men qonaqtarymdy rıza qylaıyn dep baryn shashady. Aqyn Qadyr Myrza Áliniń: “Qazaq osy dúnıe men malyńdy, Ońdy-soldy shashý úshin jınaıtyn”, dep keletin óleń joldary ulttyń minez-qulqyn dál berip tur. Alaıda, búgingi naryq zamanynda toıdy qalaı ótkizýdi de oılanyp-tolǵanyp alyp sheshkenimiz abzal. Qazaq “Kórpeńe qarap kósil” dep beker aıtpaǵan. Keıbir azamattarymyz elden qal­maıyn dep dostary men týystarynan qaryz neme­se bankten nesıe alyp, toı ótkizedi. Keıin ony ýaqytynda qaıtara almaı, aǵaıyndar ara­synda túsinispeýshilikter oryn alyp jatady. Máselen, bir joly “Nur Otan” partııasynyń Astana qalalyq qoǵamdyq qabyldaýynda azamattardy óz ótinishteri boıynsha qabyldap otyrǵanymda, bir aqsaqal keldi. Amandasqan soń álgi qarııa: “Balamnyń atyna bankten ne­sıe aldyrttym. Ol aqshaǵa balalarymnyń toıyn jasap, qudalarymdy shaqyryp, biraz qarajatty jumsap edim. Endi nesıeni óteıtin kez kelip, qınalyp turmyz”, – deıdi. Men sol kezde “Naryq zamanyn da alań qylmaıtyn qazaqtar-aı, nege sonshama qaryzdanyp toı ja­saıdy eken?” dep oıladym. Toı jasama deıtin eshkim joq. Degenmen de, toıdy shama-sharqyńa qaraı jasaýyń kerek qoı. Bul da oılanarlyq másele. Al bankten nesıe alýdyń joly óte qıyn. Aldyń eken, ony jedel eselep, keri qaıtarýdy oılaýyń qajet. Naryqtyń zańy da, banktiń talaby da – osy. Aıtalyq, bankten 500 myń teńge nesıe aldyń ba, ony paıda keltiretin ká­sipkerlikke salyp, eki-úsh aıda 1 mln. teńgege aınaldyrýyń qajet. Tapqan taza paıdańdy taǵy da toıǵa, qydyrýǵa jumsamaı, qaıtadan tabys ákeletin kásipke jumsap, qaryzdaryńdy to­lyq ótep, ózińniń de, birge jumys istep júr­gen jandardyń da jaǵdaıyn jaqsartýyń qajet. Sol arqyly eldiń de ekonomıkasyn kóterýge az da bolsa yqpal etip otyrǵanyńdy sezesiń. Memlekettik organdar halyqaralyq forým­darǵa qatysý úshin issaparlarǵa shyǵý, shetel­derge barý sekildi shyǵyndardy azaıtty. Daǵda­rys yqpalynan aman-esen shyǵyp, ekonomı­kamyz turaqty damý jolyna túsken kezde ondaı mańyzdy sharalarǵa qatysýǵa da, ózimizde ótkizýge de tolyq múmkindik bolady. Aldymyzda úlken belester bar. El Konstıtýsııasynyń qabyldanǵanyna bıyl 15 jyl tolady. Keler jyly Qazaqstan Respýb­lıkasy táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy kele jatyr. Osy belesti áleýmettik jaǵdaıy ornyqqan, eko­nomıkalyq áleýeti nyǵaıǵan myqty mem­leket retinde qarsy alýdyń mańyzdylyǵy zor. Elbasy osyndaı maqsatqa jetý jolynda birtutas Qazaqstan halqy belsendi túrde “bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp” eńbek etýimiz kerek ekenin aıtty. 20 jyldyq kezeń torqaly toı ótkizý úshin emes, aldy-artymyzdy elep-ekshep, qandaı nátıjege qol jetkizdik, qandaı maqsat-mindetterdi birinshi kezekte oryn­daýymyz kerek degen toqtam jasaıtyn, eldiń ishki jáne syrtqy jaǵdaıyn saraptap qaraıtyn tus dep bilemin. Endeshe, sol bir nátıjeli mejege eńsesi bıik el bolyp, álemdik qoǵamdastyq aldynda bedelge ıe memleket bolyp jeteıik. Bıylǵy jańa Joldaýda Elbasy Úkimet pen Parlamenttiń aldyna keleli min­detter qoıdy. “Nur Otan” partııasynyń múshe­leri osy jolda belsendilik tanytyp, halyqty birlikke, irgeli isterge jumyldyra biletindigine senim artty. Mine, bıyl, Qazaqstan Eýropadaǵy qaýip­siz­dik jáne yntymaqtastyq uıymyna (EQYU) tóraǵalyq etý mıssııasyn bastady. Bul elimiz úshin aıryqsha oqıǵa. Qazaqstan TMD, Azııa jáne musylman elderi arasynda birinshi bolyp osyndaı álemdik bedeli zor Uıymǵa jetekshilik jasaý múmkindigine ıe bolǵanyn qazir álem jurtshylyǵy úlken tańdanyspen, erekshe kóz­qaraspen jazyp jatyr. Bul kúnderi sheteldik basylymdar jas táýelsiz memle­ketimizdiń tarıhy men búgingi jetistikteri, el Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń atqaryp otyrǵan qajyrly qyzmeti jaıly kóptegen materıaldar berý ústinde. EQYU-ǵa tóraǵalyq etý kezinde Qazaq eliniń arman-múddesi jańa beleske kóte­rilip, halqymyzdyń rýhanı baılyǵy jan-jaq­ty tanyla túsetinine eshqadaı kúmánimiz joq. 14 qańtar kúni Qazaqstan Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaev elimizdiń EQYU-ǵa tóraǵalyq qyzmetine kirisýine oraı joldaǵan úndeýinde bul mindet bizdiń elimizde tek syrtqy saıası tabys qana emes, jalpyulttyq aýqymdaǵy qun­dy­lyq retinde qabyldanyp otyrǵanyn málim etti. Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev álemdik mańyzy zor bastamalardy kóterip kele jatyr. Elbasynyń bastamasy boı­yn­sha BUU Bas Assambleıasy jýyrda 29 tamyz kúnin Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy árekettiń halyqaralyq kúni dep jarııalaý týraly qarar qabyldady. О́z úndeýinde Elbasy Astanada EQYU sammıtin ótkizý jónindegi Qazaqstannyń bas­tamasyn qoldaýǵa shaqyrdy. Sonymen qatar, 1 tamyzdy Eýro­padaǵy qaýipsizdik jáne ynty­maqtastyq uıymy kúni dep jarııalaý týraly usynysty qaraýdy usyndy. Bul da jańa bastama bolyp tabylady. Qazaq halqy keıingi urpaǵy – bizderge áıel bes kúndigin, er adam bes jyldyǵyn, al el elý jyldyǵyn oılaýy kerektigi jóninde naqyl qaldyrǵany belgili (“Bes kúndigin oılamaǵan áıelden bez, bes jyldyǵyn oılamaǵan erkek­ten bez, elý jyldyǵyn oılamaǵan elden bez”). Tipti ár adam da aldyna maqsat-múdde, naqty jospar qoıady. Endeshe, ekonomıkamyz strategııalyq josparly júrgeni naqty nátı­jege alyp keletini sózsiz. Osy maqsatqa jetý úshin eldiń árbir azamaty qolynan kelgeninshe belsendi atsalysady degen senimdemin. Baýyrjan SMAIYLOV, Parlament Májilisiniń Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń múshesi, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty. Joldaý jáne jurtshylyq ASQAQ MURATTAR ONJYLDYǴY Bizdiń halqymyz ejelden asqaq murattardy iske asyrýǵa talpyn­ǵan. Elbasy Nursultan Nazarbaev­tyń bıylǵy Joldaýynda aldaǵy on jylda eńserilýge tıis osyndaı asqaq murattardan týyndaıtyn má­seleler keńinen qamtyldy. Otan­dyq ekonomıkany daǵdarystan keıin qalaı damytqan durys? Biz bu­ǵan qanshalyqty daıynbyz? Mine, osy saýaldarǵa Parlament Senaty Tóraǵasynyń orynbasary Muham­bet Kópeev Atyraý oblysyna ju­mys babyndaǵy saparymen kelip, óńir jurtshylyǵymen kezdesýde tolyqqandy jaýap berdi. Ol aldy­men Atyraý munaı jáne gaz ıns­tıtýtynyń professorlar quramy­men, stýdentterimen júzdesýde Elbasy N. Nazarbaevtyń “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múm­kin­dikteri” atty Joldaýynda kóte­rilgen mańyzdy máselelerge jan-jaqty taldaý jasady. Senat Tóraǵasynyń orynbasa­ry M.Kópeev Mahambet, Qyzyl­qo­ǵa aýdandarynyń jurtshylyǵymen kezdesýde de Elbasy Joldaýynda aıqyndalǵan ár mindetti oryndaý­dyń alǵysharttaryna toqtaldy. Ásirese, alystaǵy Qyzylqoǵa aýda­ny­na sapary kezinde osyndaǵy áleý­mettik nysandarǵa erekshe nazar aýdardy. Munda 30 myńnan astam halyq turady. О́ndirisi joqqa tán aýdanǵa tabıǵı gaz jelisi endi jetip jatyr. Taza aýyz sý da solaı. О́ńir ortalyǵymen baılanystyrar joldy jóndeý áli tolyq aıaqtalǵan joq. Degenmen, bilim berý, den­saý­lyq saqtaý nysandaryn jańǵyr­tý­da oń qadamdar bar. Máselen, byl­tyr munda 30 tósektik ókpe dertin emdeıtin aýrýhana ashylsa, endi bir mezgilde 250 adam qabyldaıtyn emhana qurylysy júrgizilip jatyr. Emhana quny – 1 mıllıard 760 mıllıon teńge. Ázirge 500 mıllıon teńgeden astam qarjy ıgerilipti. – Mundaı emhananyń aýdan ortalyǵynda salynýy quptarlyq. “Jol kartasy” baǵdarlamasymen osyndaı áleýmettik nysandar tur­ǵyzylyp, kúrdeli jóndeýden ótti. Elbasy Joldaýynda bul baǵdar­la­manyń bıyl taǵy da jalǵasyn taba­tyny naqtylandy. Demek, mem­le­ket ekonomıkany damy­typ qana qoımaı, áleýmettik má­selege, ishki-syrtqy qaýipsizdigi­miz­ge basa nazar aýdaryp otyr. Adam­dar densaýlyǵyn qorǵaý, turmysyn jaqsartý, sapaly bilim berý sekildi máseleler memle­kettik saıasattyń basty tarmaǵy bolǵanmen, agrar­lyq sektordy órkendetýge de basym baǵyt ustalyp otyr, – dedi Senat Tóraǵasynyń orynbasary Muham­bet Kópeev “Arman” mádenıet úıin­de ótken aýdan jurtshy­ly­ǵy­men kezdesýde. Budan keıin ol osy aýdan aýma­ǵynan munaı óndiretin “Qaınar­mu­naı­gaz” basqarmasynyń munaıshy­lary­men de Joldaýda aıtylǵan min­detterdi birlese talqylady. “Em­bimunaıgaz” óndiristik fı­lı­aly­nyń dırektory Izturǵan Baı­muhanovtyń aıtýynsha, bul bas­qarmanyń tusaýyn kezinde Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ózi arnaıy kelip kesken. Sodan beri bas­qarmada munaı óndirýde ir­kilis bolmaǵan. Elbasynyń bıylǵy Joldaýy munaıshylarǵa tyń serpin berdi, bizde eńbek ónimdiligin arttyrýǵa tolyq negiz bar, dedi I. Baımuhanov Senat depýtattarymen kezdesýde. “Elimizdiń batys aıma­ǵyn­da ekonomıkanyń órkendeýi munaı-gaz ónerkásibimen tyǵyz baı­lanysty. Aldymyzda asqaq murattardy oryndaýdyń onjyldyq mejesi aıqyndaldy. Qazaqtyń qonaqjaılyq, keńpeıildik pen kishilik, ilim-bilimge talpynar qasıeti tanylar onjyldyqta ár kez bıikten kórineıik” dep oı túıin­degen Senat Tóraǵasynyń oryn­basary sonymen birge, Qazaq­stannyń ekonomıkalyq, áleýmettik damý yrǵaǵyn údetý úshin aldymen eńbek ónimdiligin eselep arttyrýǵa kóńil aýdardy. Keden odaǵynyń mańyzy, eksporttyq baǵyttardy keńeıtý, ınnovasııalyq jobalardy iske asyrý, jańa tehnologııalardy engizý turǵysyndaǵy oılarymen de bólisti. Muhambet Kópeevtiń Aty­raý jurtshylyǵymen kezdesýle­rin­de Senattyń qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraǵasy Qaırat Isha­nov, senator Sársenbaı Eńsegenov birge boldy. Joldasbek ShО́PEǴUL, Atyraý oblysy. О́RLEÝDIŃ JAŃA MÚMKINDIKTERI Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstan halqyna Joldaýy “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” atty ǵylymı-tájirıbelik konferensııada keńinen sóz etildi. Burnaǵy kúni Almatydaǵy Qa­zaqstan Prezıdenti janyndaǵy Strategııalyq zertteýler ınstı­tý­tyn­da (QSZI) ótken osynaý jı­ynǵa bılik organdarynyń ókilderi, memlekettik jáne táýelsiz taldama­lyq qurylymdardyń jetekshi sa­rapshylary, joǵary oqý oryn­dary­nyń oqytýshylary qatysty. Olardyń paıymdaýynsha, ulttyq básekege qabilettilikti qamtamasyz etý Prezıdenttiń bıylǵy Jol­daýy­nyń negizgi ózegi bolyp ta­bylady. Al ekonomıkanyń turaqty ósýine tek qarqyndy ındýstrııa­landyrý jáne ınfraqurylymdy jedeldete damytý arqyly ǵana qol jetkizýge bolady. Sarapshylardyń baǵalaýynsha, Joldaý qolda bar resýrstarmen bekemdelip bekitilgen mindetterdi alǵa tartyp otyr. Konferensııa jumysyna qatys­qan Parlament Senatynyń Halyq­aralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Qýanysh Sultanov óz baıandama­syn­da túpki ónim óndiretin derbes eko­nomıka jasaý úshin ekonomıkalyq tetikterdi jumys isteýge májbúrleý qajettigine toqtaldy. – Bıylǵy Joldaýdyń mán-mańyzy erekshe. О́ıtkeni, “Qazaq­stan-2030” strategııasynyń birinshi onjyldyǵynyń qorytyndysy shyǵarylyp, 2020 jylǵa deıingi damý perspektıvalary aıqyndalyp belgilendi, – dep atap kórsetti ol. – Ústimizdegi jyldyń 1 qań­tary­nan bastap Qazaqstan EQYU-ǵa tóraǵalyq etýde. Elimiz mundaı se­nimge kóp jaǵdaıda ekonomıkalyq jáne saıası júıelerdegi reforma­lar­dy tabysty júrgizýiniń arqa­syn­da ıe boldy. Senator táýelsizdik jylda­ryn­da halyqtyń ál-aýqaty aıtarlyq­taı jaqsarǵanyn, 652 mektep, 635 densaýlyq saqtaý nysandary sa­lyn­ǵanyn, jalaqy – bes, al zeı­netaqy  úsh ese kóbeıgenin tilge tıek etti. Sondaı-aq, Q.Sultanov Memleket basshysynyń bıýdjetti tabıǵı resýrstardy satý esebinen emes, ekonomıkany ártaraptan­dy­rý arqyly jasaý jóninde bergen tap­syrmasynyń mańyzdylyǵyna basa nazar aýdardy. Sóıtken jaǵ­daıda eldiń altyn-valıýta qoryn 100 mıllıard dollarǵa deıin ul­ǵaıtý oraıyndaǵy mindet naqty iske aspaq. Sonymen qatar, Jol­daý­da otandyq ekonomıkaǵa shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń qosar úlesin 40 paıyzǵa deıin jetkizý qajettiligi aıtylǵan. Sóz alǵan bas­qa sheshender bul úshin tóre­shil­dik áýre-sarsańǵa salýdy azaıtý kerektigine toqtaldy. Tarıh ǵylymdarynyń doktory, QSZI dırektory Bolat Sultanov el damýynyń 2020 jylǵa deıingi Strategııalyq josparyn júzege asyrý asa mańyzdy tarıhı mindet bolyp tabylatyndyǵyn atap ótti. Gúldengen Qazaqstandy qurýdyń Elbasy usynǵan baǵdarlamasy jaı jalań sóz emes, ol jerine jete esep­telip, jeti ret ólshenip, bir ret pishilgen, qajetti qarjy resýrs­ta­ry­men qamtamasyz etilgen, dedi ol. 2020 jylǵa deıingi Strategııa­nyń kúmánsiz artyqshylyǵy re­tinde konferensııaǵa qatysýshylar onyń ilgeri órleı damýshylyq sı­pa­tyn atady. Olardyń paıym­daýyn­sha, osynaý Strategııalyq jos­par árbir qazaqstandyqtyń aldynan jańa múmkindikter ashady. QSZI dırektory óz sózin qory­tyndylaı kele: “Oıǵa alǵan osy nıetke biz ózimizdiń ortaq úıimizdegi bereke-birlikti, tatý-táttilik pen kelisimdi qamtamasyz et­kende ǵana jetpekpiz. Osyǵan baı­lanysty N.Nazarbaevtyń bizdiń memleketimizdi, ishki dúnıemiz ben birligimizdi, turaqtylyq pen qaýip­sizdigimizdi bizdiń ózimizden basqa eshkim kózdiń qarashyǵyndaı saq­tap, qorǵamaıtyndyǵy týraly sózderimen kelispeý múmkin emes. Bolat Sultanov AQSh kon­gres­meni, Helsınkı komıssııasynyń teń tóraǵasy Elsı Heıstıngstiń jaqynda “Amerıka daýysy” radıo­s­tansasyna bergen suhbatyn eske saldy. Onyń EQYU tóraǵalyǵyna bizdiń elimizdiń úmitkerligin nelik­ten qoldaǵandyǵyn túsindire kele: “Qazaqstannyń resýrstary orasan zor jáne ol syrtqy saıasatta Qy­taı men Reseıge, sondaı-aq Batys­qa artyqshylyq beredi. Bul de­ge­ni­ńiz – Eýropalyq Odaq pen AQSh. Búgin tańda Qazaqstanǵa demo­kra­tııa baǵytymen alǵa jyljýdyń ta­ǵy bir úlken jaýapkershiligi júk­te­lip otyr. Sondyqtan men AQSh-pen, sonymen birge, Reseımen yntymaqtastyq rýhta qyzmet ete alatyn barlyq úmitkerlerdiń ishin­de tańdaýdyń Qazaqstanǵa túsýi ábden durys dep esepteımin” dep aıtýynda úlken mán bar. Elimizdiń ekonomıkalyq órleýi­niń jańa múmkindikterin keńinen talqylaǵan konferensııa materıal­dary jeke kitap etip shyǵarylatyn boldy. Elbasy Joldaýyn talqylaý aıasyndaǵy osyndaı taǵy bir keleli jıyn Parlament Senatynyń depýtaty, Halyqaralyq qatynas­tar, qorǵanys jáne qaýipsizdik ko­mıtetiniń hatshysy Ádil Ahmetovtiń qatysýymen Qazaqtyń Abylaı han atyndaǵy Halyqaralyq qatynastar jáne álem tilderi ýnıversıtetinde bolyp ótip, onda bilim berý salasyn álemdik standarttarǵa saı ámbebaptandyrý máselelerine erekshe nazar aýdaryldy. Qorǵanbek AMANJOL, Almaty. AShYQ ÁŃGIMENIŃ MÁNI BО́LEK Quramynda Amanjol Jamalov, Baqyt Syzdyqova, Petr Dmıtrıenko, Serik Qonaqbaev, Erbolat Ábsálámov, Táńirbergen Berdiońǵarov bar Parlament Májilisi depýtattarynyń respýblıkalyq aqparattyq-nasıhat tobyn Erlan Nyǵmatýlın Qyzyljar óńirine bastap keldi. Elbasy N.Nazarbaevtyń Jol­daýyn jurtshylyqqa keńinen tanystyryp, mán-mańyzyn jan-jaqty túsindirýdi maqsat etken halyq qalaýlylary alǵashqy kezdesýin “Nur Otan” HDP oblys­tyq fılıaly ǵımaratynda petro­pavldyqtardy aryz-shaǵymdary boıynsha qabyldaýdan bastady. Saıası uıymnyń bastamasy jer­gi­lik­ti jerde de qoldaý taýyp, “ashyq esik” kúnine zeınetkerler de biraz jınaldy. Olar zeınetaqy belgileýdegi keıbir shart-talap­tarmen ózderiniń kelispeıtinderin bildirdi. Máselen, talaı jyl aýdan­dyq depýtat amanatyn arqa­la­ǵan Nurıkamal Smaǵulova eń­bekke 11 jasynan aralasypty. Jumys ótili de jetkilikti kórinedi. Alaıda, taǵaıyndalǵan zeınetaqy mardymsyz. Biraz jerge shaǵym­danǵanymen, tııanaqty jaýap ala almaǵanǵa uqsaıdy. Endigi bar úmiti – Parlament Májilisi depý­tattarynda. Qoǵamdyq qabyldaýǵa kelgen bir top qarııa buǵanalary qatpaı jatyp jumysqa jegilgenderin, sol sebepti ózderin tyl eńbekkerleri qataryna jatqyzsa degen tilek­te­rin jetkizdi. Parlament Májili­siniń depýtattary Eńbek jáne ha­lyqty áleýmettik qorǵaý mınıstr­ligine saýal joldap, máseleniń anyq-qanyǵyn anyqtaıtyn boldy. Mektep ustazdary Májilis depý­taty Baqyt Syzdyqovamen bilim berý salasyna qatysty óz oılary­men bólisti. Oqýlyqtardyń sapa­syna baılanysty dáıekti usynys­tar aıtty. Depýtattar “Nur Otan” HDP bastaýysh uıym ókilderimen, bilim berý jáne densaýlyq saqtaý sa­lasy qyzmetkerlerimen kezdesip, Joldaýdan týyndaıtyn mindetter basty taqyryp arqaýyna aınal­dy. Kezdesýdi oblys ákiminiń oryn­basary Samat Eskendirov kirispe sózben ashyp, júrgizip otyrdy. Jınalǵandar aldynda E.Ábsá­lámov sóz sóılep Par­lament tara­pynan atqarylǵan jumystarǵa sholý jasady, ómir sapasyn jaq­sartý, áleýmettik qorǵaý memle­kettiń mańyzdy mindeti retinde qala beretinin atap kórsetti. Májilis asa mańyzdy zańdardy birinshi kezekte qarap, qabyldaǵan. Bıyl respýblıkalyq bıýdjettiń kirisi 3 trıllıon teńgeden asyp jyǵylǵan. Ol“Ardagerler týraly” zańnyń kesheýildep jatýyn bylaı túsindirdi: Bar másele qarjyǵa kelip tireletindikten, “Ardagerler týraly” zańnyń qashan qabyl­danatynyn aıta almaımyn. Onda Chernobyl apatyn joıýǵa qatysý­shylar men aýǵan jerinde ınter­nasıonaldyq boryshyn atqarǵan jaýyngerlerge qatysty jeńildik­ter de qarastyrylǵan. Prezıdent­tiń árbir soǵysqa qatysýshy men soǵys múgedegine bıýdjetten 65 myń teńge mólsherinde bir jolǵy járdemaqy tóleý jónindegi usy­nysy ardagerlerge degen shynaıy qamqorlyqtan týǵan. Onyń syr­tynda jeńildikpen jol júrýleri úshin 383 mıllıon teńge bólinetin bolady. Kezdesýde emdeý oryndaryn dári-dármekpen qamtamasyz etý, mektepter janynda shaǵyn orta­lyqtar ashý, kásiptik bilim berý júıesin jetildirý máseleleri boı­ynsha qoıylǵan saýaldarǵa egjeı-tegjeıli jaýap berildi. Oqýshy­lardy ystyq tamaqpen qamtýda jergilikti bıýdjetten qarjy qarastyrylǵanymen, jetkiliksiz. Sondyqtan másele respýblıkalyq deńgeıde sheshilse degen ótinishter aıtyldy. Ekonomıkalyq-tehnıka­lyq bilim kesheniniń basshysy Aleksandr Merk Joldaýda sa­la­matty ómir salty men densaýlyq saqtaý salalaryndaǵy memlekettik jaýapkershilik qaǵıdaty óte durys qozǵalǵanyn sóz ete kelip, elimiz­degi sport salasyna qarajat mol bólingenimen, damý deńgeıi qana­ǵattandyrmaıtynyna qynjylys bildirdi. Depýtat S.Qonaqbaev bul pikirmen kelisetinin aıtyp, óz tarapynan barlyq múmkindikterdi jumyldyratynyna sendirdi. Aýyldyq jerlerge jas maman­dardy ornyqtyrý jaıly saýalǵa E.Nyǵmatýlın jaýap qaıtara kelip, byltyrdan beri “Nur Otan” HDP Bilim jáne ǵylym, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrlikterimen birlese otyryp “Dıplommen — aýylǵa!” aksııasynyń qolǵa alynǵanyn habardar etti. Parlament Májilisi depýtat­tarynyń M.Qozybaev atyndaǵy SQMÝ-degi ashyq suhbaty da áserli ótti. Stýdentter kredıttik oqý júıesi, magıstrdiń statýsy, jeńil­dikti jolaqy, kedendik úshtik odaq, EQYU-ǵa tóraǵalyq etýdegi Qazaq­stannyń róli jaıly saýal­dar qoı­dy. Joldaýdan alǵan áser­lerimen jáne túıgen oılarymen bólisti. Halyq qalaýlylary kelesi kezek­te M.Jumabaev aýdanynda bo­lyp, birqatar kezdesýlerge qatysty. О́mir ESQALI, Soltústik Qazaqstan oblysy. JAN-JAQTY TÚSINIK BERDI Parlament Májilisiniń depýtattary Ýálıhan Qońyrbaev pen Sansyzbaı Esilov Memleket basshysynyń bıylǵy “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstanyń jańa múmkindikteri” atty Joldaýyna oraı saılaýshylarmen pikir almasý maqsatyndaǵy Aqmola oblysynyń Shortandy, Selınograd, Astrahan, Qorǵaljyn jáne Arshaly aýdandarynda bolyp, turǵyndarmen kezdesýler ótkizdi. Barlyq aýdandardaǵy “Nur Otan” partııasynyń fılıal­darynda partııa belsendileri­men, máslıhat depýtattarymen, mem­lekettik organdardyń ókil­derimen jáne saılaýshylarmen júzdesý­ler ótti. Pikir almasý barysynda Májilis depýtat­tary “Nur Otan” partııasynyń qyzmeti jáne onyń Halyqtyq tuǵyrnamasynyń qa­laı júzege asyp jatqany jaıly jan-jaqty túsinik berdi. Kezdesýlerde turǵyndar “Nur Otan” partııasynyń par­lamenttik fraksııasynyń ju­my­sy jóninde, Májiliste tal­qylanyp jatqan zań jobalary men jýyrda qabyldanǵan zań­dar týraly tolyqqandy málimet aldy. Bıylǵy Joldaý týraly áńgime qozǵalǵan kezde saılaý­shylar áleýmettik qoldaý jáne el ekonomıkasyn órkendetý maqsatynda 2020 jylǵa deıingi kezeńdi qamtıtyn strategııalyq jospardyń jasalǵandyǵy úshin alǵystaryn bildirdi. Sonymen qatar, aýyldyq jerdegi kókeıkesti máselelerdi kóterdi. Aýyl sharýashylyǵyna sýb­sıdııa bólý, shaǵyn kásip­kerlik salasyna nesıe bólý júıesin jetildirý, kásipkerlikti memlekettik qoldaý maqsatynda bıýdjetten qarjylandyrý ja­ǵyn arttyrý, basqa da oryn alyp otyrǵan kedergilerdi joıý týraly usynystaryn alǵa tartty. Sondaı-aq zeınetaqy, járdemaqy men eńbekaqy, ana men balany qorǵaý, aýyldyq jerlerde densaýlyq saqtaý salasynyń qyzmetin arttyrý, salamatty ómir saltyn ustaný, óńirlerde sportty damytý jónindegi máseleler qozǵaldy. Barlyq aýdandardaǵy “Nur Otan” partııasynyń fılıal­da­rynda azamattardy qoǵamdyq qabyldaýlar boldy. Turǵyndar­dyń ótinishterine oraı jaýap berildi jáne aryz-shaǵymdary qabyldandy. Jáne de birqatar máselelerdiń sheshilýi úshin laýa­zym ıelerine hat jibe­riletin bolady. Baqbergen AMALBEK,  Aqmola oblysy. JURTShYLYQPEN JÚZDESTI Parlament Májilisiniń depýtaty, “Nur Otan” HDP Saıası keńesiniń bıýro múshesi Nurtaı Sabılıanov 5-12 aq­pan ara­lyǵynda Shyǵys Qazaqstan oblysy Aıagóz aýdanynyń Aqtoǵaı ken­tinde, Qopa, Barshatas jáne Máde­nıet aýyl­darynda, Aıagóz jáne Semeı qala­la­ryn­da saılaýshylarmen 17 kezdesý ótkizdi. Basqosýlarda Májilis depýtaty Mem­leket basshysynyń Joldaýy týraly baıan­dap, onyń áleýmettik-ekonomıkalyq mán-mańyzy jaıynda taratyp aıtyp berdi. Aıagóz aýdanynda bolǵan kezdesý­ler­de Májilis depýtaty muǵalimder­men, temirjolshylarmen, mektep oqýshy­lary­men, shalǵaıdaǵy aýyl turǵyn­darymen kezdesti. Semeı qalasyndaǵy kezdesýler №16 orta mektepte, №5 mektep-gımnazııada, Semeı pedagogıkalyq ınstıtýtynda, Respýblıkalyq mýzykalyq kolledjde, “Semeı tańy” gazetiniń redaksııasynda ótti. Sondaı-aq, “Nur Otan” HDP-nyń Semeı qalalyq fılıalynda saılaýshylardy qabyldap, “Qazaqstan-Semeı” telearnasynda Joldaý týraly tike­leı efırde sóıledi. Sonymen qatar, Nurtaı Sabılıa­nov Shyǵys Qazaqstan oblysy áki­mi­niń Semeı jáne О́skemen qalalarynda turǵyndarmen ótkizgen esepti kez­de­sý­le­rine de qatysty. Dáýlet SEISENULY, Shyǵys Qazaqstan oblysy.