Qylmysqa qarsy kúres, tártip pen qaýipsizdikti qamtamasyz etý sharalary týraly jan-jaqty aqparatpen bólisý úshin Ishki ister mınıstri Qalmuhanbet Qasymov halyqqa esep berý kezdesýin ótkizdi. Jıyn barysynda ol ishki ister organdary atqaryp jatqan aýqymdy jumystarǵa toqtalyp, aldaǵy josparlarymen bólisti.
«Bıyl qylmys 12 paıyzǵa azaıdy. Onyń ishinde tonaý – 15,2 paıyzǵa, zorlaý – 14,4 paıyzǵa, urlyq – 12,2 paıyzǵa, buzaqylyq – 19,6 paıyzǵa kemidi. Degenmen, bizdi jeke basqa qatysty jasalatyn aýyr jáne asa aýyr qylmystardyń azaımaýy alańdatyp otyr. Sońǵy bir jarym jyldy alyp qaraıtyn bolsaq, qylmyskerlerdiń qolynan 3093 adam qaza taýyp, 1430 adamnyń densaýlyǵyna aýyr zııan kelgen. Áli de bolsa basqanyń múlkin urlaý qylmysynyń sany azaımaı tur. Onyń úlesi 67 paıyzdan asady. Mysaly, myna aımaqtarda urlyqtyń kólemi odan da kóp. Olar, Almaty qalasy – 73,8 paıyz, Almaty, Aqtóbe oblystary – 71,7 paıyz, Aqmola, Batys Qazaqstan oblystary 70 paıyzdan. Árbir besinshi urlyq azamattardyń páterine, úıine jasalady. О́tken jyly jáne bıyl 4 myńnan astam esirtki qylmysy anyqtaldy. Biz úshin eń qaýiptisi – aýǵan geroıni. Ol kórshi elder arqyly bizge tranzıtpen kelip, Reseıge, Eýropaǵa tasymaldanady. Sarapshylardyń esebi boıynsha, geroınniń 10 paıyzy tranzıt elde qalyp qoıady eken. Árıne bul jaǵdaıdan biz shet qala almaımyz. Sonymen qatar qazirgi tańda eýropalyq sıntetıkalyq eskirtkiden de qaýip artyp keledi. Deldaldar olardy ınternet arqyly taratady jáne olardyń trafıgin anyqtaý ońaı emes. Bul jaǵdaıdy ózimizdiń shıkizattyq baza da qıyndatyp otyr. Ol – Shý alqabyndaǵy qarasora. Al ońtústik aýmaqta, ásirese Qyzylorda oblysynda adamdar «úndi qara sorasyn» ósirýmen aınalysqan. Osylaısha úsh jyldyń ishinde 154 plantasııa anyqtalyp, 215 tonnadan astam qarasora tárkilenip alyndy. Osy máselege Májilis depýtattarynyń nazar aýdarýy tegin emes», dedi Ishki ister mınıstri Qalmuhanbet Qasymov.
Sonymen qatar ol qazir ýchaskelik ınspektorlardyń profılaktıkalyq baqylaýynda 67 myńnan astam maskúnem esepte turǵanyn eskertip ótti.
Oǵan esepte turǵan 10 myń qolaısyz otbasyny, onda ómir súrip jatqan 15 myńnan astam balany qosyńyz. Kún saıyn elimiz boıynsha mas kúıde jasalǵan 2-3 aýyr qylmys tirkeledi. Ásirese olar otbasylyq-turmystyq jaǵdaıda kezdesedi. Elimizde jasalatyn barlyq qylmystyń 14 paıyzynyń sebebi – maskúnemdikte jatyr. «Elimiz boıynsha mas kúıde jasalǵan qylmystardyń eń joǵarǵy kórsetkishteri Aqtóbe, Qostanaı, Pavlodar, Mańǵystaý jáne Aqmola oblystarynda anyqtalǵan. Birinshiden, osy maqsatta elimizdegi maskúnemdikti joıý úshin 22 narkologııalyq uıym jumys isteıdi. Olarda 2470 oryn bar. Al ótken jyly erkinen tys emdeýge 5200 maskúnem jiberilse, olardyń 700-den astamyn jatqyzyp emdeıtin oryn bolǵan joq. Ekinshiden, osy oryndarǵa araqqa salynǵan adamdardy jiberý de ońaı emes. Bul jerde birqatar qıyndyqtar bar. Sondyqtan biz atalǵan máseleni ákimdiktermen jáne múddeli ortalyq memlekettik organdarmen birge sheshýimiz kerek», dedi vedomstvo basshysy.
Jasóspirimder arasyndaǵy túrli máselege toqtalǵan mınıstr qazirgi tańda 8 myńnan astam bala profılaktıkalyq esepte turǵanyn alǵa tartyp, olardyń shamamen jartysy – mektep, lıseı jáne gımnazııa oqýshylary ekenin tilge tıek etip, sondyqtan ákimdikterdiń qoldaýymen «mektep ınspektorlary» ınstıtýtyn damytýdy jalǵastyryp jatqanyn jetkizdi.
Baıandama barysynda Q.Qasymov qazirgi tańda kolonııalarda sottalǵandar orta bilim ala alatyn 54 mektep baryn atap ótti.
«Sonymen qatar sottalǵandar kolonııalarda eńbek naryǵynda suranysqa ıe mamandyqtardy oqıdy. Mysaly, aǵash ustalary, santehnıkter, gazben dánekerleýshiler, tiginshiler jáne t.b. Bul úshin onda 48 kásibı kolledj qurylǵan. Sondaı-aq kóptegen mekemede aýyl sharýashylyǵy óndirisi bar. Degenmen olar jalpy alǵanda kolonııalardyń aýyl sharýashylyǵy ónimderine degen qajettiligin qamtamasyz etedi. Atalǵan sharalar kesheni penıtensıarlyq probasııa dep atalatyn kezeńde iske asyrylady. Munyń barlyǵy sottalǵandardy eńbekpen qamtý úshin jasalýda. Qazirgi tańda bizde sottalǵandardyń 72 paıyzy aqyly jumyspen qamtamasyz etilgen. Bul olarǵa zardap shekkenderdiń materıaldyq shyǵynyn óteýge, óz otbasylaryna kómek kórsetýge múmkindik beredi», dedi ol.
Sondaı-aq Qalmuhanbet Qasymov qoǵamdyq tártipti qorǵaýǵa, jol qaýipsizdigi jaǵdaıyna, kóshi-qon baqylaýyna, Ishki ister mınıstrligine qarasty mekemelerdiń memlekettik qyzmet kórsetý sapasyna, azamattyq qorǵaý júıesine toqtalyp, atqarylyp jatqan jumystarǵa sholý jasap, jıyn sońynda halyqtyń qoıǵan suraqtaryna jaýap berdi.
Raýan QAIDAR,
«Egemen Qazaqstan»