Qazirgi kezde qalada da, dalada da aıaqqa oratylyp jatatyn polıetılen paketter qorshaǵan ortaǵa zııan tıgizip otyr. Ondaı dorbalardyń bıologııalyq jolmen joıylýy qıyn. Ári olar ǵasyrlar boıy shirimeıdi. Osy oraıda ǵalymdardyń muhıttarda paketterden quralǵan araldar bar ekenin aıtyp dabyl qaǵyp júrgeni belgili. Bul polıetılen dorbalardyń máselesi álemdi tolǵandyryp otyrǵan túıtkilderdiń biri ekenin ańǵartady.
Búginde biz qoldanyp júrgen polıetılen paketter alǵash ret AQSh-ta 1957 jyly óndirile bastaǵan. Arzan ári yńǵaıly bul jańa buıym tutynýshylarǵa birden unap, birer jylda búkil álemge tarady. Qazirgi tańda jyl saıyn álemde trıllıondaǵan polıetılen paket óndiriledi. Al elimizde osyndaı mıllıardqa jýyq paket shyǵarylady eken. Iаǵnı ár adamǵa 50 dorbadan keledi.
Plastık dorbalardy shekten tys qoldaný saldarynan jer sharyndaǵy muhıttar da zııan shegip otyr. Derekterge súıensek, jylyna 6 mln 300 myń tonna paketter teńizder men muhıttarǵa tastalatyn kórinedi. Sonyń saldarynan kóptegen qustar, balyqtar munyń zardabyn tartyp otyr. Máselen, jyl saıyn júz myńǵa jýyq teńiz janýarlary osy plastıkalyq qoqys kesirinen qynadaı qyrylady.
Osyndaı sebepterge baılanysty birqatar memleketterde polıetılen paketterdi qoldanýǵa shekteý qoıylǵan nemese múlde tyıym salynǵan. Mysaly, Eýropanyń keıbir elderinde plastıkalyq dorbalardy qoldanbaý úrdisi burynnan qalyptasqan. Máselen, Danııada 1994 jyldan bastap polıetılen paketter tegin taratylatyn dúkenderge salyq salynady. Irlandııada olardyń ornyna matadan tigilgen dorbalardy paıdalanady. Fınlıandııada kópshilik júretin oryndarda qoldanylǵan plastıkalyq paketterdi qabyldaıtyn avtomattar ornalasqan. Fransııada 2016 jyldan bastap plastık paketter men ydystardy qoldanýǵa nemese óńdeýge tyıym salynǵan.
Endi TMD-daǵy jaǵdaıǵa toqtalsaq. Kórshi О́zbekstanda da 2019 jyldan bastap tegin plastıkalyq dorbalar taratýǵa tyıym salynǵan. Al Reseıdegi 62 gıpermarket polıetılen paket taratýdy toqtatty.
Bizdiń elde de bul baǵytta birqatar jumystar atqarylyp jatyr. Byltyr osy máselege qatysty suhbat bergen Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek polıetılen paketterdi tegin taratýǵa tyıym salatyn jańa zań jobasy ázirlenip jatqanyn aıtqan bolatyn.
«Energetıka mınıstrligi álemniń kóp jerinde oryn alyp jatqan máseleni bilgennen keıin elimizde polıetılen pakettiń qoldanysyna shekteý qoıýdy kezeń-kezeńmen iske asyrý týraly bastama kóterdi. Birinshi kezeńde – polıetılen paketterdiń tegin taratylýyn joıý, ekinshi kezeńde polıetılen paketterdiń óndirisin toqtatý júzege asyrylady», degen edi J.Qasymbek sol kezde.
Investısııalar jáne damý mınıstrliginiń bul bastamasy eldegi plastıkalyq paketterdi tutyný kólemin azaıtýǵa septigin tıgizetini anyq. Buǵan deıin mundaı tásil Ulybrıtanııada qoldanylǵan edi. 2015 jyly «Tumandy Albıonda» ár paketke 5 sentten tóleý mindetteldi. Sonyń nátıjesinde eldegi plastıkalyq paket tutyný kólemi bir jyldyń ishinde 83 paıyzǵa deıin azaıdy. Endeshe, atalǵan bastama Qazaqstannyń ekologııasyn jaqsartyp, plastıkalyq dorbalardy tutyný kólemin azaıtýǵa yqpal etetinine senim mol.
Ińkár RAQAI,
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ stýdenti