QAIRAT QAIRALǴAN KEZ

Jyl aıaǵynda oblysta kadrlyq jańartýlar boldy. Temirtaý metallýrgııa kombınatyndaǵy eren eńbek ortasynda shyńdalyp, jaýapty qyzmetterde kózge túsken tanymal azamat Serik Ahmetovke aımaq basshysy mindeti júktelýi jyly qabyldandy. Burynnan da óńir tynys-tirshiligine, jaǵdaıyna jete qanyq jańa ákimniń ózgeristerdi tereńdetýdegi tyń qadamy kópshiliktiń kóńiline qonyp jatqandyǵy jergilikti jurtshylyq ókilderi aldynda bergen esebinde óte-móte baıqaldy desek, asyra aıtqandyǵymyz bolmas. Baıandamashy sóz oraıynda “О́t­ken jylǵa ókpe joq, keler jyl­dan úmit kóp” degen halyq dana­lyǵyn oryndy alǵa tartqandaı atqaryl­ǵan ister az bolmapty, tyndyryl­maq­tyǵy odan da zor eken. Eko­no­mı­kalyq órleýde orny bólek, úlesi bir tóbe, soǵan baılanysty Elba­synyń senimin aqtaýǵa, tapsyryl­ǵan mindetterdi tyńǵylyqty oryn­daýǵa, tabystar bıiginen kórinýge árdaıym umtylys ústindegi óndi­risti óńirdiń byltyrǵy belgili se­bep­terge qaramastan, ony aýyz tol­tyryp aıtarlyqtaı jetistiktermen qorytyndylaǵanyn atap ótken jón. Serik Nyǵmetulynyń bulaı paıymdaýyn myna derekter aıǵaq­taı­dy. Aldymen aıtqanda, daǵ­da­rys­qa qarsy qabyldanǵan shara­lar­dyń arqasynda ekonomıkanyń naq­ty sektorynda jaǵdaıdy turaqtan­dy­rýǵa qol jetken. Bul rette bi­rin­shi kezekte “Arselor Mıttal Te­mir­taý” jáne “Qazaqmys” sııaqty júıe quraýshy óndiris alyptary­nyń qalypty jumysy barsha ká­sip­oryndarǵa dem berip, ósim úde­risiniń saqtalýyna úlken áserin tıgizgenin ataǵan abzal. Sonyń nátıjesinde, ónerkásiptik óndiris kólemi 817 mlrd. teńgeni qurady. Tosyn qıyndyqqa tótep bere bilgendiktiń taǵy bir oń nyshany ındýstrııalandyrý talabyna sáıkes suranysqa ıe ónim túrlerin shy­ǵa­ratyn jańa óndiristerdiń ashylyp, jumys isteı bastaýy boldy deý kerek. Al bulardyń qatary az emes. Jyl ishinde birden 23 kásiporyn­nyń otaý kóterýi kózin tapsa, bul damýǵa múmkindik keńdigin kórsetti. Talshyqty-optıkalyq kabel, túrli maqsattaǵy bolat sym, qurǵaq ádis­pen shyǵarylatyn sement ótimdi ónimderge aınaldy. Sonymen birge, erteńge senim serpiltken oblystyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyna nuqsan kelgen joq. Ekonomıkanyń barlyq salalaryndaǵy ınvestısııa 229 mlrd. teńgeni qurap, munyń aldyndaǵy jylmen salystyrǵanda 3,2 paıyzǵa asyp tústi. Sóz kezeginde baıandamashy basa toqtalǵandaı, Elbasy tapsyrma­sy­na oraı otandyq taýar óndirýshi­ler­di qoldaý nátıjesinde shaǵyn jáne orta bıznestiń iskerligi men belsen­diligi kúsheıip, turǵyndardy ju­myspen qamtýǵa múmkindik keńeıdi. Sońǵy jyldarda aımaq jurt­shylyǵy rızalyǵyn ósirip otyrǵan jaǵymdy bir qubylys turǵyn úı qurylysynyń qarqyndy júrgizilýi bolyp tabylady. Byltyr qalalar men aýdandarda 491 myń sharshy metr turǵyn úı iske qosyldy, mu­nyń ózi 4 myń 700 otbasy turmys­qa qo­laı­ly páterlerge qonystandy degen sóz. Bıyl bul úrdis jalǵasa­tyndyǵy, ásirese, nesıelik jáne memlekettik arendalyq turǵyn úıdi kóptep salýǵa bet burylatyndyǵy osy jolmen baspanaly bolýǵa nıet­tenýshilerge jaqsy-aq jańa­lyq boldy. Jalpy alǵanda, óńirde qury­lys­tyń qaı salasynda da eleýli serpin bar. Botaqara kentinde, Sátbaev qalasynda boı kótergen emhanalar, qaraǵandylyq, balqash­tyq ata-analardy qýanyshqa bó­le­gen balabaqshalar, Qarqaralynyń Mataq aýyly oqýshylaryna esik ashqan mektep osyǵan oraılas kóp mysaldyń bireri ǵana. Al endi ob­lys­tyq qan quıý, kardıohı­rýr­gııa­lyq ortalyqtardyń, Jańaarqanyń Aqtaý jáne Eskene aýyldarynda mektepterdiń, Saranda psıhonevro­logııalyq ınternat úıiniń paı­da­lanýǵa berilmektigi sol ıgilikti ister jalǵasy. Qazir jurt súısinisine aınalǵan “Jol kartasy” baǵdarlamasynyń shapaǵaty sharpymaǵan birde-bir jer joq. Ol boıynsha ondaǵan má­denıet, bilim berý mekemeleriniń, 52 medısına, 14 sport, 610 turǵyn úı-kommýnaldyq salasy nysany­nyń, 452 shaqyrym joldyń jón­de­lýinen, osy jumystarǵa 30 myńǵa jýyq adam qamtylýynan atqaryl­ǵan sharalardyń aýqymdylyǵy qandaılyq ekeni ańǵarylsa kerek. Jumysqa qamtylý demekshi, jyl basynda daǵdarys ekpini qatty soqqan kásiporyndar óndiris kó­lemin tómendetip, eńbek etýshilerdi qysqartyp, jurt arasynda biraz abyrjý týǵyzǵan-dy. Osyndaı qy­syl­taıań shaqta halyq muń-múddesin qorǵaı bilýdiń is-sharalary arqa­synda aýyrlyq onshalyqty sezil­medi. 60 myńnan astam adamnyń jumyspen qamtamasyz etilýi eń­bek­shi qaýymǵa qamqorlyqtyń jarqyn aıǵaǵy. Aımaq ekonomıkasynyń basym baǵyty ónerkásip sanalǵandyqtan, buryn aýyl sharýashylyǵy ógeı balanyń kúıin keship kelgeni ja­sy­ryn emes. О́tpeli kezeń qıyndyǵy da oǵan osal soqpady. Búginde saýy­ǵyp, kúsh jınap, tiregi berik­ken bul sala dáıekti damýymen da­ralanady. Onda óndirilgen ónimniń jalpy kólemi byltyr 80 mlrd. teń­geden asýy túbi tereń bereke kózin kórsetedi. Astyq ón­dirýden buryn-sońdy kezdesip kór­megen rekordtyq kórset­kish­ke qol jetkizilip, qam­baǵa altyn dán buǵan deıingi deńgeıden 58 paıyz artyq quıyldy. Kezinde azaıyp ket­ken túlik túrleri sany ósip keledi. Aýyl sharýashylyǵynyń mate­rıal­dyq-tehnıkalyq bazasyn ny­ǵaıtýǵa jol ashyldy. Jalpy quny 2 mlrd. 485 mıllıon teńgeni qura­ǵan tıimdiligi joǵary tehnıkalar satyp alyndy. Olardy lızıng ar­qy­ly ıemdenýge de múmkindik ke­ńeıdi. Kókónis ónimderin óńdeý, saqtaý jáne satýmen aınalysatyn kásiporyndarǵa oblystyq bıýdjet­ten bólingen 975 mıllıon teńgeniń kóp kómegi tıdi. Basa atap óterlik jáıt, óńir ózin azyq-túliktiń bar­lyq túrimen jetkilikti qamtamasyz ete alatyn jaǵdaıǵa kóterildi. О́ndiris oryndary shoǵyrlanǵan ortalyqtar tóńireginde azyq-túlik beldeýin qurý oblys halqynyń 78,4 paıyzyn quraıtyn qalalyqtar úshin táýir shara bolyp otyr. Elbasynyń bıylǵy Jol­daýyn­da alǵa qoıylǵan iri mindetterdi iske asyrýǵa baılanysty qaraǵan­dylyqtar qosar úleske jan-jaqty toqtalǵan oblys basshysy ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq damýdy údeletýdiń josparlaryn tanys­tyrdy. Aımaqtyń jańa ónerkásip saıasatynyń tásilderi anyqtalyp, óndiristik áleýetin barynsha paı­dalanýǵa baǵyttalǵan ınvestı­sııalyq mańyzdy jobalardyń naqtylanǵany aıtyldy. – Jańa qyzmetime kirisken úsh aıda óńirdiń barlyq qalalary men aýdandaryn aralap, jaǵdaımen tikeleı tanystym. О́zekti máse­le­ler birlese talqylanyp, sheshý múmkindikteri qarastyryldy, – dep sózin sabaqtaǵan S.Ahmetov “Arselor Mıttal Temirtaý” kompa­nııasy basshylarymen ótkizilgen keńeste kásiporynnyń ındýstrııa­lyq-ınnovasııalyq baǵdarlamany atqarýǵa belsendi atsalysýy, taýarlardy satyp alýda qazaqstan­dyq úlesti ulǵaıtýy, eńbek qaýip­siz­digin jaqsartýy, jumysshy kadr­laryn daıarlaýdy jandandyrýy týraly máseleler qoıylǵanyn ortaǵa saldy. Shahtalarǵa tehnı­ka­lar kóbine syrttan satyp alynady. Al kómir óndirýshilerdiń oǵan muqtajyn jergilikti óndirister de óteı alar edi. Sondyqtan ózimizdiń máshıne jasaý zaýyttary ónimderin paıdalanýǵa bet burylýy qajet. Bul ekinshi jaǵynan turaqty ju­mys oryndaryn qurýǵa múmkindik beretindigimen mańyzdy. Kómir qabattarynan metan gazyn jınaqtaý jáne zalalsyz­dandyrý jobasyn kádege asyratyn ýaqyt ta jetkendigine nazar aýdar­tyldy. Onyń shahtalardaǵy tosyn apattardyń aldyn-alýǵa, taý-ken jumystary qaýipsizdigin saqtaýǵa yqpaly úlken bolmaq. Shahtınsk qalasynyń jyl saıyn qys aılarynda qıyn jaǵ­daı­ǵa tap bolýyna ázirge tolyq tosqaýyl jasala qoımaǵandyǵy da jasyryn qalǵan joq. Mundaǵy jylý elektr ortalyǵynyń qýat­ty­lyǵy tómen. Ony ustaýǵa memleket únemi dotasııa ulǵaıta almaıdy. Tyǵyryqtan shyǵýdyń joly joq emes, bar. О́ndiristi jańǵyrtýdyń keshendi josparyn jasaýǵa berilgen tapsyrma soǵan arnalǵan. Munan soń Serik Ahmetov Elbasy tapsyrmasyna sáıkes aǵymdaǵy jyly ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdy óristetýdiń bes jyldyq jospary bastaý al­ǵan­dyǵyn aıta kelip, hımııa, farma­sevtıka óndirisinde, agroónerkásip kesheninde, metallýrgııa, qurylys ındýstrııasy, energetıka salala­ryn­da birneshe mańyzdy jobalar­dy iske asyrý alda turǵandyǵyn málimdedi. Baıandamashy, sonymen birge, kún tártibindegi ótkir máselelerdiń qatarynda balalardy mektep jasy­na deıingi mekemelermen qamtýdy alǵa tartty. Qazirgi tańda búldir­shin­derdiń qamtylýy 71 paıyzǵa jetip qaldy. Aldaǵy ýaqytta ata-analardyń osyǵan baılanysty tilegin qanaǵattandyrýǵa jaǵdaı jaqsara túsedi. Bıyl 900 oryndyq 4 balabaqsha salynbaq. Baldyrǵan­dardyń burynǵy tárbıe oshaqtary­nyń maqsatty qoldanystaǵy emes 23-i kommýnaldyq menshikke qaıta­rylady. Munyń ózi qosymsha 1985 orynnyń usynylýyna jol ashpaq. Sóıtip, eki jyl ishinde óskinderdiń barlyǵy, ıaǵnı 100 paıyzy bala­baqshalarmen qamtamasyz etiledi, dep senim bildirdi ákim. Bir jylda oblysta atqarylǵan jumystardy egjeı-tegjeıli tizip shyǵýǵa múmkin bolmasa da osy aı­tyl­ǵandardan-aq halyq múddesin, el keleshegin murat etken ıgilikti ister­diń kóp ekendigi ańǵarylatyny anyq. Oblys basshysy sózi aıaqtalǵan soń ádettegi jaryssóz ornyna bul joly zalda otyrǵan jurtshy­lyq­pen áń­gime-keńes qurýǵa nıet etildi. Mun­daı úrdis jınalǵandar ti­leýinen shyǵyp, jan-jaqtan suraqtar qoıý­shylar, usynys-tilek­terin bildirýshi­ler mıkrofon aldy­na tizildi. Suraq kezegi aldymen tıgen Aq­to­ǵaı aýdanynyń turǵyny Murat Qasymov osy jaqtan Balqashqa deıingi joldyń eskirýine baıla­nysty onyń jóndelýi qajettigin jerlesteri atynan jetkizip tur­ǵandyǵyn aıtty. Munyń aldynda aýdanda bolǵanda joldyń jaıymen tikeleı tanysqanyn, sondyqtan bul másele nazarda ekenin eskertti ákim. Eńbek ardageri Vıtalıı Mor­gınniń oblys ortalyǵyndaǵy kó­sheler men aýlalardyń kógaldan­dyrylýy kezindegideı kólemde júrgizilmeıtindigi, bul sharaǵa burynǵydaı barsha qaýym jappaı tartylýy kerektigi oıy qoldandy. Vladımır Ogarkov Astana-Qaraǵandy baǵytyndaǵy joldyń tarlyǵyn, kólikter aǵyny óse tús­kenin aıtyp, onyń keńeıtiletindigi jóninde estilip qalyp júrgen sózdiń mánisin surady. Shynynda, mundaı joba bar degen ákimniń 4 jolaqty keń joldyń qurylysy kelesi jyly bastalatyndyǵy kópshilikke qýanyshty habar boldy. Temirtaýdaǵy “Otrajenıe” qoǵam­dyq birlestiginiń jetekshisi Lıýdmıla Kýrtavsevanyń qala eko­logııasynyń turǵyndar kóńilin qat­ty alańdatyp otyrǵany týraly sura­ǵyna “Arselor Mıttal Temir­taý” kompanııasyna bul másele boıynsha talap qatańdatylǵany, metallýrgııa­lyq kombınatta gazdy tazartatyn qondyrǵy ornatyla­tyn­dyǵy, qor­shaǵan ortany qor­ǵaý­dyń basqa da sharalary qoldany­latyndyǵy jaıly naqty jaýap berildi. Suraqtyń qaı tilde qoıylýyna qaraı ákim jaýabyn sol tilde berip, mán-jaıǵa jete qanyq­tyrdy. Biraz máseleler jıyn ústinde sheshimin taýyp jatty. – Elbasynyń bizdiń oblysqa degen árdaıymǵy bıik senimi men úlken úmiti barshamyzǵa zor jaýap­kershilik júkteıdi. Alda Jeńistiń 65 jáne Qazaqstan Magnıtkasynyń 50 jyldyq merekeleri kele jatyr. Qos eleýli oqıǵa qurmetine qara­ǵan­dylyqtar tartýy súbeli bolady ǵoı dep oılaımyn. Kelesi jyly elimiz Táýelsizdiginiń 20 jyldyq torqaly toıy. Ár aýdan soǵan arnap óz óńirlerinde jurtqa ortaq syı usynsa, odan artyq káde bolmas edi, – dep qorytyndy­lan­ǵan jıyn qol shapalaqtaýmen aıaqtaldy. Esep berý jıynyna Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákim­shi­ligi Basshysynyń orynbasary Baýyrjan Baıbek qatysty. Aıqyn NESIPBAI, Qaraǵandy.