Astana - 20: Jańa Astanaǵa jumyla atsalystyq

Prezıdenttiń astanany aýys­tyrý týraly sheshimi sol kezde kópshilik úshin de, men ózim basshylyq etetin ishki ister salasynyń jeke quramy úshin de múlde kútpegen, tosyn jańalyq boldy. Sol tusta bul ıdeıany qoldaǵandar kóp boldy, sonymen qatar qarsy bolǵandar qarasy da qalyń edi. Barlyǵy birden qoldaı ketti desek, aqıqattan alystaǵan bolar edik.

Iá, ol rasymen de eko­nomı­kalyq turǵydan qıyn kezeń bolatyn. Biraq Prezıdent bul máselede erekshe tabandylyq tanytyp, jańa astana bolatyn Aqmolada daıyndyqty sol kezden bastaý qajettigin, Úkimetti, basqa da jaýapty mekeme, uıymdardy kóshirý isin uzaǵanda bir jarym jyl ishinde júrgizý jáne bitirý kerektigin alǵa qoıdy. О́ıtkeni Memleket basshysy eldiń ordasyn aýystyryp, aldaǵy qyrýar isti sol jerden bastaý jumysy yrǵalyp-jyrǵalyp júrýdi kútpeıtinin, bul tikeleı táýelsizdikti saqtaý men nyǵaıtý máselesi ekenin anyq bildi.

Birinshi bolyp kóshetinder arasynda mindetti túrde Ishki ister mınıstrligi bolatynyn biz aldyn ala shamalap, men kóshýden alty aı buryn, ıaǵnı 1997 jyldyń maýsym aıynda-aq Aqmola qalasyna arnaıy jedel top attandyrdym. Olar jeke quram ornalasatyn ǵımarattardy, oryndardy qarastyryp, daıyndaýmen aınalysty. О́ıtkeni sol kezde jeke quram sany 3 myńǵa jýyqtaıtyn. Sondyqtan biz munda jeke quramǵa arnap birneshe úı turǵyzdyq. Jeke quram túgel otbasymen osynda kelgende, olarǵa temir jol vokzalynda birden páter kiltin tabys ettik. Almatyda qyzmet istep júrgende kóptegen qyzmetkerdiń páteri joq edi, biraq Aqmolaǵa kelisimen bári úıli bolyp shyǵa keldi. Jańa qalada, jańa ómir bastaý, jańa bastamalarǵa kirisý erekshe qýantty.

Rasy kerek, biz Ishki ister mınıstrliginiń ǵımaratyn jańadan turǵyzdyq «Alataý» sport keshenin saldyq. Bul sport keshenine baılanysty bir tarıhı jaıdy da aıta keteıin. Sonaý1999 jyldyń aıaǵynda, ıaǵnı jańa ǵasyrdy qarsy alý sátin Nursultan Ábishuly osy «Alataý» sport kesheninde ótkizýdi uıǵardy. Bul biz úshin úlken mártebe boldy. Ishki ister mınıstrligi ǵımaraty men osy «Alataý» sport keshenin salý barysynda Elbasy onyń qurylysyna úlken kóńil bóldi.

Sol kezde qala ákimi bolyp qyzmet istegen Ádilbek Jaqsybekov bizge úlken kómek kórsetti. Ol bizdiń barlyq máselelerimizdi sózbuıdaǵa salmaı sheship otyrdy. Biz ózara túsinistikte jumys istedik. Qala ákimdigi Ishki ister mınıstrligine ǵana emes, barlyq salalarǵa kómegin aıaǵan joq.

Árıne arada aıtys ta, daý da bolmaı qalǵan joq. Árkim óz sa­la­synyń jandanǵanyn, máse­le­­le­riniń birinshi sheshilgenin qa­laı­ty­­ny túsinikti ǵoı, pikirtalastar osy tóńirekte bolatyn. Tutastaı alǵan­da barshamyz Elbasynyń kún saı­ynǵy, apta saıynǵy nus­qaý­y­men jańa elordany jandandyrý isin uıymdasa atqardyq.

Kóship kelisimen, biz alǵashqy kúnnen bastap-aq qoǵamdyq tártip máselesine aıryqsha mán berdik. О́ıtkeni kóship-qoný, ornalasý, ta­ǵy basqa jaǵdaılar barysy tár­tip saqtaýǵa, qylmys ahýalyna esh áser etpeýi tıis edi. Bizdiń negiz­gi mindetimiz de sol ǵoı. Onyń ústi­ne Keńes Odaǵy ydyraǵan kez­de, toqsanynshy jyldary qyl­mys­tyq ahýal qıyn bolǵanyn jurt jaq­sy biledi. Mundaı jaǵdaı tek Qazaq­standa ǵana emes, Odaqtan bó­linip shyqqan barlyq elderde oryn aldy. Qylmys órship ketti.

Uı­ym­dasqan qylmystyq toptar boı kórsetti. Kontrabanda, esir­tki bıznesi de kúsheıe tús­ti. Aýǵanstan, Tájikstan, Qyr­ǵyz­stan, О́zbekstan jáne Qazaq­stan­da Eýropaǵa, Reseıge shyǵatyn tran­s­ulttyq deńgeıdegi esirtki ta­sy­maldaýshylar paıda boldy. Bu­dan soń jurtqa qoqan-loqqy j­a­sap, kúsh kórsetetin toptar shyq­ty. Munyń barlyǵy eldiń eko­no­mıkalyq, áleýmettik damýyna úl­ken kedergi keltiretin másele ekeni belgili. Sondyqtan bizdiń aldy­myzda osynyń barlyǵyn qysqa ýaqyt­tyń ishinde retteý mindeti tur­dy. Osy oraıda, jańa astana tur­­ǵy­zylyp, barlyq salalardyń jańa­­sha qurylymdalýy ishki is­ter or­ganynyń da jumysy júıe­le­nýine, qarqyn alýyna úlken yq­pa­lyn tıgizgenin aıta ketý lázim.

Elbasy úlken kóshti bastap, jańa elordaǵa kelgen soń, munda ha­lyqaralyq deńgeıdegi kezdesýler de jıi ótkizile bastady. Mem­leket basshysyn, sheteldik jo­ǵary laýazymdy adamdardy saltanatty túrde alyp júrý mem­lekettik avtoınspeksııaǵa júk­te­letin. Al olardyń talapqa saı tá­jirıbesi joq edi. Soǵan oraı biz munda jarty jyl buryn ar­naıy jol-kólik batalonyn jiber­dik. Olar jańa astanada alty aı boıy­na daıyndyq­tan ótti. Oǵan qosa aldaǵy ýaqytta Úkimettik meke­melerdi kúzetetin kúzet pol­kin attandyrdyq. О́ıtkeni bir­den Aqorda, Parlament, Úki­met Úıin já­ne t.b. mańyzdy ǵıma­rat­t­ar­dy kú­zetke alý kerek boldy. Osy­ǵan oraı ishki ásker qu­ra­my da tolyqtaı kóshirildi. Osy min­det­terdiń bárin qysqa mer­zim ishin­de oıdaǵydaı júzege asyr­dyq. Já­ne osyndaı asa uı­ym­shyl­­dyq­pen júrgizilgen ju­mys­tar­dyń ar­qa­synda quqyq qor­ǵaý or­gan­da­ryn ja­ńa astanaǵa kóshirý yń-shyńsyz júzege asyryldy.

Qaıyrbek SÚLEIMENOV,

memleket jáne qoǵam qaıratkeri