Aqtóbe oblysynyń Shalqar aýdanynda turatyn syqaqshy Tórejan Mándibaev Almatyǵa bir kelgeninde jazýshylar Kópen Ámirbek pen Baıanǵalı Álimjanovqa:
– Meni Ospanhan Áýbákirovpen tanystyryńdarshy. Bir kórý armanym! – dep qyzǵa ǵashyq bolǵan jigitteı qıylady.
– Jaraıdy, Tóke! – deıdi ekeýi. «Qur qol barý uıatty» dep araq-sharaptyń túrli «rýyn» túgendep, Os-aǵańnyń úıine barady. Barsa – mássaǵan, bezgeldek! Osekeńniń unjyrǵasy túsip ketken, Nursulý jeńgeı ashýly. Úı bolǵasyn ydys-aıaq syldyraǵan sııaqty.
– Aǵalaryń sendersiz de «dymqyl», – deıdi jeńgeı qabaq shytyp. – О́zderiń kishkene aýyz tıińder de, aýyzǵy úıden qaıtyńdar. Boldy, boldy... Aǵańa kóp quıma!
Tórejannyń jany qalmaı qalbalaqtap, jeńgeıdiń rómkesine araq tamyzaıyn dep umsyna berse:
– Ishpeımin! – deıdi short kesip.
– Onda – konıak...
– Joq! – deıdi jeńgeı shekesi shıbarqyttanyp.
– Onda shampannan kóresiz be?
– Ishpeımin!
– Álde – qyzyl sharap...
– Ony da ishpeımin!
Tórejan basyn qasyp:
– Oıaa-a-ba-a-ı, Osaǵa, – depti tańyrqap, – jeńgemiz endi ne ishedi?
Ospanhan ompa turǵan asyqtaı odyraıyp:
– Jeńgeń tek meniń qanymdy ishedi! – depti. – Al jigitter, qatynnyń kúshi – atomnyń kúshimen birdeı, jarylyp ketse jaman bolady. Osy toıǵandaryńmen qaıtyńdar!..
Ushaqpen jarysqan satırıkOsaǵań «Jıgýlı» mashınasymen apatqa ushyrap, aýrýhanaǵa túsipti. Hal-ahýalyn suraı barǵan Jambyl aýdanynyń basshysy Toqqoja Estenov: – El aman, jurt tynyshta apatqa qalaı ushyrap júrsiz? – dep surasa, Ospanhan oılanbastan:
– Uzynaǵashtan shyǵyp Almatyǵa qaraı asfalt jolmen aǵyzyp kele jatqam. Aspanda bir ushaq ushyp barady eken. Sonymen jarysam dep... kózime qaramaı aıdappyn! – dese kerek.
Lep belgiOspanhanǵa sýyq tıip, ońbaı aýyryp jatypty. Beti beri qaraǵasyn dárigerdiń nusqaýy boıynsha Nursulý jeńgeı qudaıdyń qutty kúni arqasyna spırt jaǵyp, massaj jasap júripti. Jany jaı taýyp, bir aýyq damyldaǵan Osekeń «Eki qolyń em eken!» dep kelinsheginiń kóńilin kóterip, eki qolyna bir shýmaq óleń arnapty.
Aspandaǵy aı-kúnim, ańqyldaǵym, Qostanaıdyń dánindeı altyn dánim. Em bolyp eki qolyń, El men jurtqa Osylaı ómirbaqı jarqyldaǵyn, Ańqyldaǵym!!!
О́leńiniń sońyna qoıǵan úsh lep belgini kórgen Nursulý jeńgeı:
– Bir lep belgisi de jetpeı me? – dese:
– Úsh balam úshin úsh lep belgi qoıdym. Eger bes bala týǵanda bes lep belgi qoıatyn em! – depti.
Mystan rybaOs-aǵań azyq-túlik dúkeninen shek-silesi qatyp shyǵyp kele jatsa ári qalamdasy, ári zamandasy Ǵabbas Qabyshuly qarsy ushyrasypty.
– Kimge kúlip kele jatyrsyń, Oseke? – deıdi Ǵabbas kórshisi.
– Balyqqa.
– Qaıdaǵy balyqqa?
– Myna mágázinge qashan kelsem de «Stavrıda» degen balyq sórede sereıip jatady da qoıady. Sory qaınaǵan sol balyqqa óleń shyǵardym. Assalaýmaǵaleıkým, Stavrıda!
Áli ótpeı turmysyń, mystan ryba?
Bul ózi
Jazda qurı ma, qysta qurı ma?..
Itke temir kerek pe?Saıası satıralyq «Ara-Shmel» jýrnalynda Ospanhan Áýbákirov qatardaǵy qarapaıym ǵana ádebı qyzmetker bop istepti. Feleton bóliminiń meńgerýshisi bolý úshin mindetti túrde kommýnıstik partııanyń músheligine ótý kerek. Áıtpese ortalyq bekitpeıdi. Bas redaktor Nurǵazy Shákeev: – Ospanhan, sen «bespartınyısyń». Sondyqtan óspeı júrsiń. Seni KPSS músheligine qabyldaımyz, daıyndal! – degende, ol: – Itke temirdiń keregi ne? – dep at-tonyn ala qashypty.
Kórgen BILGENOV
Almaty
Aıtyskerler aıtqan eken...Birde Almatydaǵy stýdentter saraıynda ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti men L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń arasynda komandalyq aıtys ótedi. Eki ýnıversıtet te ustaz, stýdent demeı úmitti aqyndaryn úkilep tartysqa salady.
Sol aıtysta QazUÝ-de syrttaı oqyp júrgen Ermek Jumataev pen EUÝ-de ustazdyq etip júrgen Aıbek Qalıev aıtysady. Aıtysta Aıbek uıymdastyrýshylarǵa qarata «bildeı ustazdy qartaıǵan stýdentpen juptap qoıypsyńdar» degendeı naz aıtady. Sonda QazUÝ-diń atynan sóılegen Ermek: «Áı bala, erkeligiń jetken shyǵar, Barǵan saıyn daýysyń óktem shyǵar. Stýdentpen par qylyp qoıdy deseń, Ustazbyn degen mynaý ókpeń shyǵar. Eýrazııa ustazy QazUÝ-dyń, Stýdentimen birdeı dep sheshken shyǵar», – deıdi. О́zi QazUÝ-de ótip jatqan aıtysta aıtylǵan Ermektiń bul tapqyr da utymdy qarymtasyna kórermender oryndarynan túgel turyp qol soqqan eken.
* * *
Osy syrttaı oqýǵa baılanysty Ermektiń taǵy bir ázili bar. Sol kezde Ermekpen birge ataqty aqyn Esenqul Jaqypbekov te sol ýnıversıtette syrttaı oqypty. Emtıhannyń kezinde ýnıversıtetke kelgen eki aqyn syrtta tursa jetekshileri kelip qalypty. Ekeýine údireıe qaraǵan jetekshi (ishte emtıhan bolyp jatyr ǵoı degendi meńzep): «Ekeýiń neǵyp syrtta tursyńdar?» deıdi. Sonda Ermek: «Biz jalpy syrttaı oqımyz ǵoı» degen eken.
* * *
Birde aqyn Nurmat Mansur men Muhtar Nııazov mashınamen kele jatyp ereje buzyp alsa kerek, MAI qyzmetkeri toqtatypty. Rýlde otyrǵan Nurmat qujattaryn kórsetipti. Nurmattyń jeke kýáligin qaraǵan MAI qyzmetkeri jáı turmaı: «86-shy jylǵy ekensiń ǵoı, túrińe qarasam 76-shy jylǵy sekildisiń», – depti. Sonda qasynda otyrǵan Muhtar: «Iá, 86-shy jylǵy ǵoı, jańa sizdi kórgen bette on jylǵa qartaıyp ketti» degen eken. Oryndy ázilge eriksiz kúlip jibergen MAI qyzmetkeri qujattaryn qaıtaryp berip, «júre berińder» depti.
* * *
Osyndaı bir jaǵdaı Balǵynbek Imashevta da bolypty. Taldyqorǵannan Almatyǵa bara jatqan ol kóliktiń jyldamdyǵyn asyryp jiberipti. Zaýlap bara jatqan Bákeńdi bir belestiń astynda turǵan MAI qyzmetkeri «kútip» alypty.
Qujattardyń bárin qolyna alǵan MAI qyzmetkeri: «Jolda 80-nen asyrmańyz degen jazý tur ǵoı, kórmedińiz be?» depti. Sonda Bákeń saspastan: «Ony kórdim ǵoı, sizdi kórmeı qaldym» degen eken.
Daıyndaǵan Ularbek NURǴALYMULY
Qalt ketpegen qaıynaǵaQyzmet isteri jónindegi agenttikte dóı bolmasam da, birli-jarymdardy jarylqaı alatyn quzyretti tizgin qolymda bolǵandyqtan, qyryqtan assa da bir mekemede áli kúnge qarapaıym qyzmet qylyp kele jatqan qaıynaǵama habarlasyp:
– Retin keltireıin, bólim bastyǵy bolýǵa qalaısyz? – desem, birden:
– Nıetińe rahmet... – dep alyp, zamannyń ózgergenin, talaptyń qataıǵanyn, taǵy basqalardy tizimdep taq-tuq ketip, dálel keltirip, dáıekteme tizbektep, sóz sońyn, bólim bastyǵynan góri qazirgi qarapaıym qyzmetim kósh ilgeri, – dep bitirdi.
Munysyn «bólim bastyǵyn» olqy kórgendigi dep túsinip, ózimniń de qyzmetim ósip departament dırektorynyń orynbasary bolǵan kúni úıge quttyqtaı kelgen qaıynaǵama qyzdy-qyzdymen:
– Mekeme basshysynyń orynbasary bolýǵa qalaısyz? – dep qalyp edim, qoltyqtap balkonǵa ońasha shyǵaryp, – munyńa da rahmet, – dep temekisin býdaqtata áıda kep dúnıede orynbasarlyq qyzmetten ótken qorlyq joq ekenin ejiktep ejireıdi deısiń... bar jumysty ógizshe ózi atqaratynyn, kemshilik ataýly sonyń qarabasynan aınalyp ótpeıtinin, qylt etkenge qylburaý tússe bir ushy bunyń moınynda ekenin... ne kerek, tóndire túńiltip, eń soraqysy esep-qısapqa qol qoıatyn da osy orynbasar bolyp, qazirgi myna zamandaǵy isti bolyp jatqan orynbasarlardy atap atoılap kelip, ózime de abaı bolýymdy eskertip toqtaǵan boldy...
Meniń de bildeı mekemege bastyq bolyp aıym ońymnan týǵan kúni quttyqtaı kelgen qaıynaǵammen arqa-jarqa otyryp:
– Siz de bas bastyq bolsańyz qaıtedi?.. – dep qalyp edim:
– Oı, bárekeldi! Mine azamat! Durys sóziń endi aıtyldy, – dep alyp, myna zamanda bas bastyq bolýdan ótken ǵajaptyq joq ekenin aıtyp kósilsin kep... Uqqanym – bas bastyq bolý – baqyt qustyń qonǵany eken... О́zimniń de kózim ashyq, qaıynaǵa aıtqan aǵyl-tegil tilek tula boıymdy shymyrlatyp, bir ýaq kóz aldym munartyp, baqyttan basym aınalǵandaı...
...Ertesinde etpettep jatyp, keshegi qaıynaǵama «dep qalǵanym» esime túsip qaıta eseńgirep ketippin...
Ersultan MAǴJAN
TALDYQORǴAN
Aty men zatyAýyldyń aty – «Úlgili», On ese kóp aýyldyń, Jamaýynan jyrtyǵy. Kóldiń sýy ishkenderi, Aryq-atyz túskenderi.
Mektep, klýb, medpýnkt – Sylaǵy túsip kónergen. Asa almaı júr ákimder, Jańalaımyz degennen.
Janyp turǵan jaryǵy, Jylt-jylt etip óshedi, Turǵyndary jan-jaqqa, Jumys izdep kóshedi. Kórgenderdiń sıqyna, Keledi eken kúlkisi, Qaı jerinde bolǵany – Úlgiliniń úlgisi.
Qupııa– El tanıtyn ánshisiń, Daýysyń da tartymdy, Ánge bólep terbettiń, Qadirmendi halqyńdy. Shaqyrǵanǵa barasyń, Buıyrǵanyn alasyń, Stavkańyz qansha? – Qymbat emes onsha, Qupııa bop qalsa...
– Jaraıdy kelistik. Kelesi suraq, Shyn aıtyńyz biraq: – Aptasyna neshe toıǵa barasyń, Bileıikshi jobasyn? – Ol da qupııa...
– Záýlim bıik úıińiz, Jaman bolmas kúıińiz.
– Qupııa ǵoı bizde bári, – dep, ánshimiz syzdanady, Seskeneme syrt kózden, jasyrady, Qupııa sandyq qaı kezde ashylady.
Jetkergen ÁBDIREIULY
Qyzylorda oblysy
Belgili satırık-akter Mıhaıl Jvaneskıı – ózi jazady, ózi onysyn oqıdy da, ózi rıza bolyp kúledi.
Shaıhanada bir pende smartfonsyz, noýtbýksyz, ne qalta telefonsyz tek shaı ǵana iship otyr... ózi aýrý emes pe eken-á?!
Bireý dosyna bolǵan jaıdy baıandap jatyr:
– Keshe keshkisin úıge kelsem, ury túsken eken. Saǵan ótirik, maǵan shyn, eshteńe almapty. Ústelge 10 dollardy qoıyp, «bulaı ómir súrýge bolmaıdy» dep hat jazyp ketipti.
Sizge qaraı kirpish ushyp kele jatyr dep elestetińiz. Ony kórý – qabyldaý sezimi, tıgende aýyrtatynyn túsiný – danalyq, ushý baǵyty men tııý núktesin esepteý – bilim, jaltaryp úlgerý – eptilik, laqtyrǵan adamdy sybaý – erik-jiger. Al mańdaıyńyzǵa sart ete qalsa, onda ol – taǵdyr.
Bir órt sóndirý mekemesiniń qyzmetkeri qyzyl jalynǵa oranyp órtenip jatqan bankke kirip ketip, tónip turǵan tilsiz jaýdan taıynbastan odan móshek toly mıllıon dollardy alyp shyqqany bar... Sodan sol qyzmetker izim-qaıym joǵalyp áli taptyrar emes.
Qaljyń qalta
Fýtbol dese ishken asyn jerge qoıatyn bir jankúıer fýtboldan álem kýbogy jarysynda bir bıletti qyzmettesinen jalynyp jatyp ústeme baǵaǵa satyp alady. Sóıtip stadıonǵa kelse otyratyn orny eń artqy qatardyń shet qýysy bolyp shyǵady. Sálden keıin dúrbimen qarasa aldyńǵy qatarda bir oryn bos, oıynnyń bastalýyna az-aq ýaqyt qalǵan... Bul nede bolsa dep zymyraǵan kúıi álgi orynǵa taqap onda otyrǵan jigitten «bos pa eken?» dep kibirtikteı surasa, anaý birden «bos» degeni...
Kóńili jaılanyp, bir tynshyǵan sátte kórshisine:
– Oıpyr-aı-á! Mynandaı álem kýbogynyń kezdesýine bılet alyp... oǵan kelmeı qalǵan kim boldy eken?! – dep qalady.
– Bul oryn áıelimdiki edi... e, ol qaıtys bolyp ketti... Meniń onsyz álem kýbogyna jalǵyz kelip otyrǵanym birinshi ret, – deıdi kórshisi.
– Artynyń qaıyryn bersin... Al búgingi oıynǵa bıletin bere salatyn dos-týystaryńyz bolmady ma?
– Bolmady... О́ıtkeni olardyń bári áıelimdi jerleý rásiminde júr...