Úkimette onkologııalyq aýrýlarǵa qarsy kúres jónindegi keshendi josparlar tanystyryldy

Qaterli isikke qarsy kúres kúsheıtiledi

Álemde jyl saıyn onko­lo­gııalyq aýrýlardan zardap shekkender sany aıtarlyqtaı artyp otyr. Árbir altynshy adamnyń ólimi  qaterli isikterdiń ýaqytynda emdel­me­ýi saldarynan týyndaıdy. Dárigerlerdiń aıtýynsha, onkologııalyq aýrýlar birden anyqtalmaıtyn bol­­ǵandyqtan, emdeý sha­rala­ry uzaqqa sozylyp, naý­qastardyń jaǵdaıy kúr­de­lene túsedi. Bizdiń elde de bul dertke shaldyqqandar sa­ny sońǵy 10 jylda 9,5 paıyz­ǵa ulǵaıǵan.

Úkimet otyrysynda Den­saý­lyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov «Qazaqstan Res­pýblıkasynyń 2018–2020 jyldarǵa arnalǵan onkologııalyq aýrýlarǵa qar­sy kúres jónindegi keshendi jos­paryn» tanystyrdy. Atal­ǵan jospar negizinde profılaktıkany damytý jáne qaýip faktorlaryn basqarý, onkologııalyq aýrýlardyń joǵary tıimdi erte dıagnos-

tıkasy, onkologııalyq kómek kórsetýdiń ıntegrasııalanǵan modelin engizý, onkologııalyq kómekti sıfrlandyrý, kadr­lyq áleýet pen ǵylymdy damy­tý basshylyqqa alyn­baq. Sonyń negizinde 2020 jyly Astanada Ulttyq onko­­logııalyq ortalyq qurý jos­p­arlanyp otyr. Bul ret­t­e, Aqtaýda 100 orynǵa arnal­ǵan dıspanser salý máse­le­si qaralýda, sonymen qa­tar Pavlodar oblysynda ýaq­tyly medısınalyq kómek kór­setý úshin 200 oryndyq ja­ńa onkologııalyq dıspanser salyný kózdelgen.

– Keshendi jospardy iske asyrýǵa 35,1 mlrd teńge bólindi. Bul qarajat negizinen halyqtyń nysanaly toptaryn skrınıngter­men qamtýdy ulǵaıtý ar­qy­ly onkologııalyq aýrýlar­dy erte anyqtaýǵa, dıagnos­tıka men isikke qarsy em­di baqylaý úshin PET zert­teýleri qyzmetterin jaq­sar­týǵa, onkologııalyq aýrý­la­ry bolýy múmkin adam­dar­dyń dıagnostıkalyq qyz­metterge qoljetimdiligin art­­tyrýǵa, qaterli isik­ter­ge molekýlıarlyq-ge­ne­tı­ka­lyq testileýdi engi­zý­ge, telepatologııa arqy­ly dıagnostıkanyń kúr­de­li jaǵdaılaryna halyq­ara­­lyq konsýltasııalar júr­gi­zýge baǵyttalady, – dedi E.Birtanov. Buǵan qosa, mınıstr onkologııalyq uıymdar sıtostatıstıkalyq ortalyqtan suıyltýǵa ar­nal­ǵan jabdyqtardy satyp alý­dy josparlap otyrǵanyn atap ótti. Bul antıseptıkalyq dá­rilerdi tıimdi, qaýipsiz jáne utymdy paıdalanýdy qam­tamasyz etedi. Qazirgi tańda mınıstrlik tarapynan  medısına salasyna IBM Watson for Oncology jasandy zerdesin engizý boıynsha jumystar atqarylýda. Onda je­ke emdeý ádisin usynyp, onko­logııalyq saraptaýǵa, shet­eldik medısınalyq oqý­lyq­tarǵa qol jetkizý kóz­del­gen. 

– Osy maqsatta mem­le­kettik-jekemenshik árip­tes­tiktiń tetikterin paıdalana otyryp, 149 birlik jab­dyq satyp alý jos­par­lanǵan. Mınıstrlik on­ko­logııalyq qyzmettiń ın­fra­qurylymyn damytý boıynsha usynys­tar­dy qa­rastyrýǵa jáne árip­tes­tikke daıyn. Biz jer­­gilikti atq­arýshy organ­dar­dy jeke sektormen ózara tıimdi qarym-qatynas orna­tý­ǵa shaqyramyz, – dedi Den­saýlyq saqtaý mınıstri.

Keshendi jospar jobasy jáne onkologııalyq kómekti sıfrlandyrý barysy týraly baıandaǵan Almaty onkologııa jáne radıologııa ǴZI dırektory D.Qaıdarova jobany iske asyrý aıasynda medısınalyq uıymdardy zamanaýı sıfrly tehnologııalarmen (mamolograftar, kolonoskoptar jáne t.b.) jabdyqtaý boıynsha jasalǵan josparlarmen bólisti. Onyń aıtýynsha, onkologııalyq dertke shaldyqqandar elimizde joǵary tehnologııalardyń joqtyǵynan shetel asýǵa májbúr bolyp otyr. Sonymen qatar keshendi jospar aıasynda álemdegi ozyq emhanalarmen ózara kelisim jasalyp, onda qazaqstandyqtar óz elimizde sheteldik maman­dar­dyń keńesimen em qabyldaýǵa múm­kindik alady. Aıta keter­ligi, bıyldan bastap el aýmaǵyndaǵy emhanalar men aýrý­hanalarda 30-70 jas aralyǵyndaǵy áıelderdiń tegin onkologııalyq tekse­ris­ten ótýge múmkin­dik­te­ri bar. Arnaıy saraptama júr­gi­zý nátıjesinde tur­ǵyn­dar arasynda qajetti dep ta­nyl­maǵan skrınıngter alynyp tastalyp, onyń ornyna memleketten bólingen qara­jatqa sút bezin, jatyr moınyn, kolorektaldy obyr­lardy zertteýge skrını­ng júrgizý qolǵa alynǵan. Jos­parǵa sáıkes, búgingi kúni el turǵyndarynyń 45 paıy­zy­na atalǵan tekseristen ótý qarastyrylsa, aldaǵy ýaqytta bul kórsetkishti 70 paı­yzǵa deıin jetkizý kóz­del­gen.

Jıyn barysynda «2018–2020 jyldarǵa arnalǵan onko­logııalyq aýrýlarǵa qarsy kúres jónindegi keshendi jos­pardy» Úkimet músheleri biraýyzdan qabyldady.

Kásipkerlikti damytý zańnamalyq turǵydan bekıdi

Bıylǵy jyldyń 24 mamyrynda Memleket basshysy bıznes-ortany túbegeıli jaqsartý jáne keńeıtýge, sondaı-aq ákimshilik ke­der­giler men bıznes shy­ǵyn­daryn qysqartýǵa baǵyt­tal­ǵan «Kásipkerlik qyzmetti retteýdi jetildirý máseleleri týraly» Zańǵa qol qoıǵan bolatyn. Jıynda sóz alǵan Ulttyq ekonomıka birinshi vıse-mınıstri Rýslan Dále­nov zańdy jalpy iske asyrý úshin 146 zańǵa táýeldi aktini qabyldaý qajettigin aıtty. Onyń ishinde «Doing Business» reıtıngindegi Qazaqstannyń pozısııalaryn jaqsartý maqsatynda 24 normatıvtik quqyqtyq aktiler qabyldaý zor mańyzǵa ıe. Zańǵa táýeldi barlyq aktiler ázirlenip, olardyń kóbi qazirgi kezde memlekettik organdarda kelisý rásimderinen ótýde. Zańdy keńinen túsindirý maq­sa­tynda 8 maýsymnan bastap Pavlodar, Kókshetaý, Almaty, Aqtóbe qalalarynda kásip­kerler arasynda aqpa­rattyq-túsindirý sharalary júrgizilgen. 

«Kásipkerlik qyzmetti retteýdi jetildirý týraly» Zańdy iske asyrý boıynsha Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek, Ener­getıka mınıstri Qa­nat Bozymbaev, Ádilet mı­nı­stri Marat Beketaev, Aý­yl sharýashylyǵy birin­shi vıse-mınıstri Arman Evnıev, «Atameken» UKP basqarma tór­­aǵasy Abylaı Myr­zah­me­tov baıan­da­ma jasap, atal­ǵan ba­ǵyt­ta atqarylyp jat­qan jumystarmen tanystyrdy. 

Jaýapty basshylardyń baıan­damasyn tyńdaǵan Baqyt­­jan Saǵyntaev qabyl­dan­ǵan zańǵa óńirler qoldaý bil­­dirip otyrǵanyn aıtyp, ká­sipkerler qajetti nor­ma­tıvtik-quqyqtyq akti­ler­diń jyldam qabyldanýyna asyǵýly ekendikterin jet­kizdi.

– Jospardyń merzimderin taǵy bir ret qarap shyǵý kerek. Qanat Aldabergenuly baıan­damasynda atalǵan zańdar qarasha aıynda qabyldanatynyn aıtty. Endi taǵy da jarty jyl kútip jú­remiz. Bıylǵy jyldyń 24 ma­myrynda sheshim qabyl­da­nyp, jarııa túrde qol qoıyldy. Odan beri 1 aı ótti. Biz jospardy kesheýildetip qabyldap jatyrmyz. Al mınıstrlikter tarapynan qabyldanatyn normatıvtik quqyqtyq aktiler jyldam túrde ótýi kerek. Merzimderdi usynylǵan keste boıynsha qaıta qarańyzdar, – dedi Úkimet basshysy.

Astana toǵyz joldyń torabyna aınalady

Astana aglomerasııa­sy­nyń iske asyrylý barysy tý­raly Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri R.Dálenov, Inves­tısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek baıandady. Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstriniń aıtýynsha, 2020 jylǵa deıin Astana aglomerasııasyn damytý boıynsha óńiraralyq is-sharalar jospary qabyldanyp, onda úsh basty baǵyt boıyn­sha 82 sharany iske asyrý qa­ras­tyrylǵan. Búgingi tań­da 72 shara oryndalsa, qal­ǵan 10-y boıynsha tıisti ju­mys­tar atqarylýda.

Qala qurylysyn josparlaý qujaty negizinde Astana aglomerasııasyn aýmaqtyq damytýdyń óńiraralyq shemasy ázirlenip, bekitilgen. Sonymen qatar halyqty qo­nys­tandyrý jáne ónd­i­­ris­tik kúshterdi ornalas­ty­rý, ınjenerlik, kólik­tik, áleýmettik jáne rek­rea­­sııalyq ınfraqury­lym­­dar­dy damytý júıesin je­til­dirý jumystary júr­gi­zi­lýde. Jeńis Qasymbek kel­tir­gen málimet boıynsha, Astanadaǵy jeńil relsti kó­lik júıesiniń (Astana LRT jo­basy) qurylysyna 16,2 mlrd teńge bólingen.

– Qytaılyq kompanııa­lar konsorsıýmynyń qa­ty­sýshysy – «China Railway No.2 Engineering Group Co., Ltd» kompanııasy qurylys-montajdaý jumystaryna 1-shi sanattaǵy lısenzııa alyp otyr. Ol kompanııa ti­reý­ish irgetastardy, estakadalardy or­natý jumystaryn júr­gizedi. Barlyq jeli boı­ynsha qurylys nysan­daryna 121 aýyr tehnıka men 2 262 ju­mysshy jumyldyrylady,– dedi Jeńis Qasymbek.

Mınıstrdiń aıtýynsha,  Astana qalasynyń syrt­qy aınalma joldaryn tuıyqtaý maqsatynda «Astana qala­synyń Ońtústik – Batys aınalma» avtokólik jolyn salý jumystary júrgizilýde.

– Avtojoldyń uzyndyǵy – 33 shaqyrym. Ol 4 jolaqty qozǵalysy bar 1-shi sanatty jol bolyp salynady. Jobaǵa 344 qurylys tehnıkasy, 621 jumysshy tartyldy. Shart boıynsha joldy salý jumystary ótken jyly bas­taldy. Joba keler jyly aıaqtalady, – dedi mınıstr.

Erkejan AITQAZY,

«Egemen Qazaqstan»