Qos ǵasyrdyń etek-jeńi ushtasqan 2000 jyldyń kóktemi. Elordanyń eńseli ǵımaraty Kongress-holda ısi qazaqqa aty máshhúr qońyr úni kólde júzgen qońyr qazdaı mamyrlaǵan ánshi Nurlan О́nerbaevtyń jeke konserti ótip jatty. О́z keshiniń tizginin óz qolyna alǵan Nurlan Áltaıuly ánsúıer qaýymnyń aldyna qas tulparǵa ǵana tán aryndaı shapqanda qos tanaýyn jel keýlep, jelbezegi jelqaıyqtyń jelkenindeı jelbiregen jas jigitti alyp shyqty. Úlken sahnaǵa áli úırene qoımaǵan keıipte uıala basyp, kóptiń aldyna shyqqan balań jigit sálemnen keıin, halyq áni «Quralaıdy» quıqyljytty kep. Taýdan qulap aqqan tas bulaqtaı móldir, tup-tunyq qazaqy daýys. Ánniń yrǵaǵy qandaı? Jańa nızam oqýyna ılenbegen, konservatorııada notaǵa baılanyp kúılenbegen, bozala tańda saıraǵan boztorǵaıdyń únindeı tap-taza. Bul kim boldy eken? Osy suraq kúlli kórermenniń kókeıinde tunyp qaldy. Keshikpeı jumbaqtyń sheshýi tabyldy. Kórermenniń kóńilin terbep, sezim shirkinniń qyl pernesin dóp basqan ánshi Dosymjan Tańatarov eken.
Babalarymyzdan qalǵan «ıman otqa janbaıdy, talant jerde qalmaıdy» deıtin tirkes esterińizde me?! Maǵan dál osy támsil Dosymjanǵa qaratyp aıtylǵan sııaqty seziledi. О́ıtkeni bul jigit rasynda eshqandaı kásibı ánshilik mektepte oqymaǵan, tabıǵı týma talant. О́ziniń aıtýy boıynsha kádimgi qarajon, qarapaıym qoıshynyń balasy. Qudaıǵa shúkir, ákesi Qarpyq pen marqum anasy tórt ul men úsh qyzyn qanattyǵa qaqtyrmapty. Ásirese, úıdiń kenjesi Dosymjanǵa degen yqylastary erekshe. Doskendi ánge yntyq etken dúnıe áýeli táńir bergen talanty bolsa, odan keıin týǵan topyraǵy Qulannyń quba jony men qulyn tabıǵaty. Qarpyq atamyz jaz jaılaýda tańnan turyp otaryn órgizedi. Dál túste aýyl mańyna ákelip qoıyn jýsatyp, ózi shaılanady. Osy sátte kishkentaı Dosymjan beldeýdegi bestini taqymǵa basyp, ákesi sháı iship bolǵansha, otarǵa bas-kóz bolady. Ol jaı júrmeıdi, mań dalany jańǵyrtyp ánge basady. Keń dala, keremet ólke, oǵan kúreń bestiniń jeligi men kúlteli uldyń keýdesin kergen kórigin qosyńyz... Keıde oılaımyn: Shalqar ǵalamdy bir sharanaǵa syıdyryp, dalanyń munar saǵymyn túndikteı túrip aıtatyn Dosymjannyń sol kezdegi tabıǵı ánin taǵy bir tyńdar ma edi.
Ýaqyt ótti. Dosymjan er jetti. Onyń aldynda sheshimin tabýy tıis jalǵyz suraq turdy. «О́ner jolyn qýamyn ba, álde ınjener bolamyn ba?» Ákesi aıtty: balam óneriń ústem bolsa eshqaıda qashpaıdy, odan da ınjener bolsańshy! Úkim oryndaldy. Sol kezdegi Jambyl gıdromelıoratıvtik qurylys ınstıtýtyna oqýǵa tústi. Keshikpeı oqýdy bitirdi. Biraq jalpaq álemdi naryq deıtin «jalmaýyz» jaılap ketip, bári jaıyna qaldy. Endi qaıtpek kerek? Qudaı bergen talant, nege án salmasqa...
О́ziniń dara talantymen Jambyl óńirine tanyla bastaǵan jigit, orta kórmekke alyp-ushyp Almatyǵa keldi. Onda aranjırovshık Baǵlan Omarovpen tanysty. Jas jigittiń tereń tynysyn birden ańdaǵan sazger Baǵlan «sen myqty ánshi bolasyń, tez úlken ortaǵa kir» deıdi. Dosken «úlken orta» izdep oılanyp turǵanda, Astanadan «jańadan ashylyp jatqan Prezıdent orkestrine kelsin» degen aqulpa habar qalyqtap jetti. Sóıtip taǵdyr joly ony Arqaǵa bastady.
2000 jyldyń qańtar aıy. Astana qalasy. Arqanyń aqburqaq borany men saryshunaq aıazy jyp-jyly Jambyldan kelgen jas jigittiń alma betinen alma-kezek súıgende Dosken «oıdaǵy op-ońdy qustyń jyp-jyly uıasyndaı úıimdi tastap, qubyladan uıtqı soqqan qarly daýylǵa qaıdan keldim» degen de shyǵar. О́zinen suradym. Basyn ızedi. – Biraq, – deıdi Dosymjan. – Sol kezde tula boıymda zor úmittiń ushqyny oıandy, qazaq eliniń jarqyrap atqan tańyna nege tańylmasqa degen ynta paıda boldy, rasyn aıtqanda, ulan-ǵaıyr dalamyzǵa uly dúbirdiń saryny jetkenin ishteı ańǵardym.
Ol kezde jańadan ashylǵan Prezıdent orkestrine asa jaýapty mindet júkteldi. Sebebi shetel qonaqtaryna óner kórsetý, sonymen qatar Elbasy dárgeıindegi barlyq mádenı sharalardy atqarý osy ujymǵa júkteldi. Sondyqtan da bul qatarǵa qosylǵan ónerpazdarǵa áskerı shen-shekpen berip, myqtap bekitti. Naqtyraq aıtqanda, jaıylyp ketýge beıim ánshi-ártisterdi áskerı tártippen tusady. Sóıtip bul ónerpazdar sapyna Elmıra Jańabergenova, Klara Tólenbaeva, Ardaq Balajanova, Ásel Madekeshova, Medet Salyqov, Allajar Qaıbar syndy talantty qyz-jigitter toptasty. Joǵaryda Baǵlan Omarov aıtqan «úlken orta» osy edi. Bir sózben aıtqanda, jańadan boı kótergen elordanyń mádenı ómirin gúldendirý úshin barlyq talanttar osynda toptastyryldy. – Osyndaı talanttar toǵysqan ortaǵa kirip boı túzedim, ári kásibı mamandarmen talasa-tarmasa shyǵarmashylyq qýatymdy shyńdadym, – deıdi Dosymjan Qarpyquly. О́ıtkeni bul ónerpazdardyń árqaısysy bir-bir shyń, ári bir-bir mekteptiń ókili. Al Doskenniń bulardan aıyrmashylyǵy – janr talǵap jatpaıdy. Kánigi balýan sııaqty oń jambasqa kelgenin aýdaryp tastaı beredi. Qajet bolsa estradamen de, orkestrmen de, jeke daýysta, dombyramen de, kerek pe folklorlyq jyr-termelerdi de ıin qandyryp oryndaıdy. Qysqasy ámbebap. Bundaı ánshi prezıdent orkestrine asa qajet-tin. Qazaqtyń álgi «izdegenge – suraǵan» degeni osy shyǵar.
Sóıtip el qatarly bas qalaǵa baýyr basqan Dosymjan Tańatarov kásibı áriptesterimen qatarlasa, qanattasa júrip shyńdaldy. Áńgime arasynda Dosken aıtady: elordaǵa jınalǵan ánshilerdiń deni buǵan deıin talanttarymen tanylǵan, bir óńirdiń tańdaıyna balanǵan ónerpazdar-tyn. Al meniń jónim bólek. Sebebi meni elge tanytqan da, tarlandatqan da Astana. Iаǵnı meniń ónerdegi enshim elordadan buıyrdy. Sondyqtan da ózimdi astanalyq ánshimin dep esepteımin. Rasynda solaı. Meniń biletinim: 2000 jyldyń sońynda «Tamasha» ázil-syqaq teatry teledıdar arqyly merekelik konsert berdi. Osy sharaǵa qatysyp, án salǵan Dosymjandy teleefırden «astanalyq ánshi» dep tanystyrdy.
Sóıtip... zamany jańaryp, qalasy jasaryp, dúnıesi gúldenip, dalasy búrlenip jatqan ýaqyt shyǵarmashylyq adamnyń shabytyn shaqyrmaýy múmkin emes. Astanamen birge Doskenniń de shabyty sharyqtady. Eń áýeli, Jambyl Jabaev atasynyń «Otanym desem...» deıtin jyryna án qosyp: «Otanym desem oıyma, Shalqyǵan shalqar kól túser, Kók jıegi balquraq, Kókoraı shalǵyn jer túser» dep shyrqady. «Bul ándi aıtqanda kóz aldymda Saryarqanyń samaly jupar, sary dalasy terbelip turady» deıdi ánshi. Odan keıin Sáken atasynyń «Saryarqasyn» jańa tynyspen oryndap, sazger Baýyrjan Eńsebaevtyń marsh mátinimen jazylǵan «Astana» ánine arǵymaqtyń dúbirindeı tyń ekpin qosty. 2008 jyly qalanyń 10 jyldyq mereıtoıyna arnap jeke konsert berdi. Ol úrdis 2014 jyly taǵy da jalǵasyp, «Otanym desem...» degen atpen shyǵarmashylyq keshin ótkizdi. «Bıyl elordaǵa 20 jyl, meniń shyǵarmashylyǵyma da 20 jyl tolyp otyr. Osy ekeýin oraılastyryp taǵy bir konsert berýdi josparlap júrmin», deıdi Dosymjan Qarpyquly.
Bul áńgime sóz arasynda aıtylyp qaldy. – Osydan on shaqty jyl buryn deıdi, – Dosymjan. bir án aıtý úshin Almatyǵa bardym. Jolaı ushyrasqan «Nur-Muqasan» tobynyń jigitteri: «Bir án úshin ıtarqasy qııannan ushyp keldiń be?» dep kúldi. Men aıttym: «Bir kúnderi bolady. Bir án úshin sender Astanaǵa ushyp barasyńdar». Osymen áńgime támam.
Qyzyq bolǵanda ótken jyly Dosken oıda-joqta Astanada júrgen «Nur-Muqasan» jigitterimen jolyǵady. «Ne jumyspen júrsińder baýyrlar?» «Osynda bir án aıtý úshin kelip qaldyq». Bul jaýapty estigen Dosken basyn shaıqap, ana eki jigitke budan on shaqty jyl burynǵy áńgimeni esterine salady. Ýaqyt-aı deseńizshi, aýyzdan shyqqan sózdi aqıqatqa aınaldyrǵan.
Beken QAIRATULY, «Egemen Qazaqstan»