Aýdıtorııadan – óndiriske

Ortalyqtyń ashylýyna, eli­miz­­diń Aýyl sharýashylyǵy mınıstr­liginiń «Ulttyq agrarlyq ǵylymı-bilim berý ortalyǵynyń» bilim berý departamentiniń dırektorynyń min­detin atqarýshy, professor Baqyt Nasyr­hanova qatysty. 

 – Búgingi kúnniń talaby – bilim, ǵylym jáne óndiristi ushtastyrý. Aýylda agrarlyq oqý ortalyǵynyń ashy­­lýy ózgelerge de qajet dep oı­laı­myn. Jastardy aýyl sharýa­shy­lyǵy salasyna eńbek etýge sha­qyrýymyz úshin osyndaı jaqsy bas­ta­malar, órkenıetti jobalar jasaýy­myz kerek, – deıdi B.Nasyrhanova. 

Oqý ortalyǵynda jyl boıy 10-15 stýdentten turatyn toptar bilim alady. Oqý barysynda teorııalyq bi­lim berý úrdisine oqytýshylar da qatysady. Tájirıbelik jaǵynan ká­sip­­oryn mamandary úıretedi. Stý­­­d­entter úshin turmystyq jaǵ­daı ja­sal­­­ǵan, synyptar daıyn, jataq­hana da bar.  Fakýltet aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý men óndirý salasyna mamandar daıarlaıdy. Bul kúnderi osy maqsatqa saı fakýltette 50-den asa ǵalym qyzmet atqarýda. 

Seriktestikte ashylǵan «Dýaldy oqytý» júıesi stýdentterdiń oqý ornynda alǵan teorııalyq bilimderin is júzinde sharýashylyqta júzege asyrýlaryna múmkindik beredi. Bıyl fakýltet pen seriktestiktiń birlesken bastamasymen 2, 3 kýrs stý­dentteri sáýir aıynan bastap tájirıbelik sabaqtardan ótti. 

Aldymen kásiporyn ortalyqqa beri­letin ǵımaratty kúrdeli jón­deýden ótkizdi. Stýdentterge ar­nalǵan oqý bólmeleri, jatyn oryndary, tálimgerlerge arnalǵan oryn­dar jasaldy. Endi mine, or­talyqta «Mal sharýashylyǵy ónim­derin óndirý tehnologııasy» mamandyǵy boıynsha bilim alǵan sońǵy kýrs stýdentteri dıplomdyq jumystaryn qorǵady. Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń ókili Qaıyrbolat Baısarınov, professorlar Saǵadat Stambekov, Qaıy­rolla Aqajanov jáne Rahmetolla Aqyljanov memlekettik attestattaý komıssııasynyń músheleri bol­dy. Stýdent Iаna Kýdelko «Sım­mental tuqymdy sıyr sútiniń teh­nologııalyq quramy men sapasy» taqyrybynda dıplom jumysyn qor­ǵap shyqty. Al Asyltas Qu­saıynov qyrdyń qyzyl jáne sımmental tuqym buqashyqtarynyń ósip-ónýi men jetilý erekshelikteri, Kúlaı Nur­ǵalymova jas tólderdi ósirý teh­nologııasy, Araılym Otarova qyr­dyń qyzyl sıyrynyń sút quramyndaǵy somatıkalyq jasýshalar mólsheri, Galına Peven ártúrli azyq qospasy túrleriniń me­kıen-taýyqtardyń ónim sapasyna áseri, Sanııa Chýmarova qus fabrıkasynda azyqtandyrý rasıondardyń ártúrli túrlerin qoldanǵan kezde, taýyq broılerlerin ósirýdiń búkil kezeńdegi ónimdilik kórsetkishteri týraly jazǵan eńbekteri jaıly baıan­dap, suraqtarǵa jaýap berdi. 

– Agrotehnologııa fakýlteti zoo­tehnologııa, genetıka jáne seleksııa kafedrasynyń stýdentterine arnalǵan aýylda ashylǵan ortalyq úshin seriktestik basshylyǵyna al­ǵysyn aıtady. Bizdiń oqý ornynyń óńirdiń aýyl sharýashylyǵy salasy úshin básekege qabiletti mamandardy daıyndaýǵa múmkindigi tolyq jetedi, – dedi ýnıversıtet prorektory Nurjan Erjanov.

Qa­zir kafedrada «Iri qara maldy asyl­dan­dyrýdyń embrıon transplantasııasy ádisi» de oqytyla bastady. Bul «Po­beda» sharýashylyǵynda dýal­dy bilim alýǵa kelgen stýdentterge de úı­retiledi. Iаǵnı osy ádisti oblys fer­merleri de júzege asyra alady. Kafedrada mamandandyrylǵan jáne arnaıy sertıfıkasııalanǵan sút sapasyn tekseretin, jemazyq­ty taldaý, mal qanyn zertteý­ sııaq­ty birneshe zerthana bar. Bi­lim jáne ǵylym mınıstrliginiń qar­jy­landyrýymen kafedrada birqatar joba qolǵa alyndy. Bul stýdent jas­tardy aýylsharýashylyq salasyna, ǵylymǵa qaraı bet burýǵa yntalandyrady. Bul kúnderi zootehnologııa, genetıka jáne seleksııa kafedrasy daıyndaıtyn mamandardy óńirdegi «Rýbıkom», «Úshterek», «Pobeda», «Galıskoe» se­riktestikteri, О́skemen, Makınsk, Shar­baqty, Qyzyljar qus fabrıkalary asyǵa kútedi. 

Kásiporyn jańashyl tehnologııalar men zamanaýı quraldarmen jumys isteýde. Mal azyǵyn ázirleý úrdisi tolyq avtomattandyrylǵan.  – Bıznes pen joǵary oqý oryndary aýyl sharýashylyǵyna qandaı mamandardy daıarlaý kerek ekenin jaqsy biledi. Básekege qabiletti bilikti mamandardy birlesip daıarlaý naqty josparǵa aınaldy. Aýyl sharýashylyǵyna joǵary ónimdi jańa tehnıka, jańa óndiristik tehnologııalar kelýine oraı, jańa ma­­mandyq ıeleri qajet. О́ıtkeni bu­rynǵy egin, mal sharýashylyǵy mamandyqtary qazir túrli ózgeriske ushyraǵany belgili. Iаǵnı búgingi aýyl sharýashylyǵy mamandarynyń min­detteri de, jumys aýqymdary da jańarýda, – deıdi ǵalym T.Bek­seıitov. 

 Aýylǵa qazir óz kásibin teorııa­lyq jáne praktıkalyq turǵydan biletin jas mamandar asa qajet. My­saly, «Pobeda» JShS-tegi taýar­ly-sút fermasynda iri qara basy, saýyn sıyrlary jyl saıyn kó­beıýde. Zamanaýı úlgide salynǵan fer­maǵa jyly eden tóselip, avto­mattandyrylǵan «Elochka» saýý qondyrǵylary ornatylypty. Daıashylar men jumyskerler úshin jýynatyn bólmeler bar. Táýligine tórt saǵatta 500 bas sıyrdy saýý múmkindigi bar. Kún saıyn oblys ortalyǵyndaǵy «FýdMaster» kompanııasyna 10 tonna sút jetkiziledi. 

Seriktestikte búkil turǵyndar jumys isteıdi deýge bolady. Orlov­ka aýylynyń áleýmettik jaǵdaıy da seriktestikpen birge ósip-ór­kendep keledi. Munda turǵyndar qaladaǵydaı ómir súredi. Qysqy, jazǵy sport alańdary, bas­seın, saýda úıi, mádenıet úıi, qoǵamdyq monsha jumys istep tur. Jumysshylarǵa arnalǵan turǵyn úıler salynýda. Jastarǵa ar­nalǵan jataqhana da boı kóterdi. Seriktestik basshysy A.Polıakov aıt­qandaı, aýylda ómir súrý, aýylda eńbek etý bedelin memlekettik deńgeıge kóterý qajet. Jastardyń aýylda qalýy úshin memlekettik granttardy kóbeıtip, turǵyn úıge paıyzsyz nesıe berýi ábden qajet-aq. 

– Elimizdegi shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa kórsetilip jatqan qoldaýdyń nátıjesinde kásipkerlik salasy da damýǵa qol jetkizýde. Aýyl sharýashylyǵyna baǵyttalǵan túrli memlekettik baǵdarlama da bar. Jańadan ashylǵan dýaldy bilim berý ortalyǵyna kelgen stýdentter kóp nárse úırenip, óz mamandyqtaryna saı eńbek nátıjesin kóre alady. Bizdiń aýylǵa kelip, eńbek etemin degen adamǵa, ásirese jastarǵa múm­kindik mol, – deıdi A. Polıakov. 

Farıda BYQAI, «Egemen Qazaqstan» 

Pavlodar oblysy,  Sharbaqty aýdany, Orlovka aýyly