Osydan 60 jyl buryn, 1958 jyly aqpan aıynda Oral qalasynda tuńǵysh ret Batys Qazaqstan oblysynyń birinshi aqyndar aıtysy uıymdastyrylǵan eken. Osy dataǵa oraı «Jalyndaǵan Jaıyq-jyr» atty respýblıkalyq aqyndar aıtysy ótti. Sózsaıysqa Astana qalasynan, Mańǵystaý, Aqtóbe, Atyraý, Batys Qazaqstan oblystarynan 20 aqyn qatysty.
Tarıhqa úńilsek, alpys jyl burynǵy aıtysqa 23 aqyn qatysypty. Dodaǵa aýdanynyń, aýylynyń atynan qatysqan aıtyskerler sharýashylyqtaǵy jetistikterdi nasıhattap, úkimet pen partııanyń shashpaýyn kóterip, qarsylasynyń aýylyndaǵy kemshilikti synap sóz talastyrǵan. Árıne, HH ǵasyr bastalǵaly dástúrli qoǵamdyq qurylymy tas-talqan bolyp qırap, az ýaqytta qos tóńkeris, azamat soǵysy, ashtyq, saıası repressııa, dúnıejúzilik soǵys, tyń ıgerý sııaqty joıqyn ózgeristerdi basynan ótkergen qazaq úshin bul aıtys erekshe oqıǵa bolǵany anyq. Sodan da bolar, Batys Qazaqstan oblysynda ár on jyl saıyn osy aıtystyń kezekti mereıtoıyn atap ótý dástúrge aınalǵan.
Álqıssa, tuńǵysh oblystyq aıtysta Qaratóbe aýdanynyń aqyny Hamıt Ábilov birinshi oryndy jeńip alyp, syılyqqa at minip, shapan jaýypty. Ekinshi oryndaǵy jympıtylyq Jańyl Jurmaǵambetova men oraldyq Hamıdolla Qydyrovqa altyn saǵat berilgen eken. Úshinshi oryn alǵan Chapaev aýdany «1 maı» kolhozynyń kolhozshysy Jámel Aımurzın – kostıýmdik mataǵa, Qaratóbe aýdany Qoskól sovhozynyń gýrt basqarýshysy Ásiráli Ábitıev – qalta saǵatyna, Orda sovhozynyń traktorshysy Ǵarıfolla Kóshenov – qol saǵatyna ıe bolypty. Osy joly «oblys aqyny» degen ataq bekitilip, ol Jámel Aımurzın, Hamıt Ábilov, Mektep Dosqalıev, Sapar Ermuhambetov, Jańyl Jurmaǵambetova, Átembek Qońyrov jáne Hamıdolla Qydyrovqa berilgen eken.
Munyń bári tarıh qoı. Oraldyń Saltanat saraıynda ótken «Aıtys – ulttyq qundylyq» taqyrybyndaǵy dóńgelek ústel májilisine óńirdegi aıtys óneriniń kózi tiri ardagerleri men búgingi býyn ókilderi qatar qatysty.
Basqosýda Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Ǵabıdolla Ospanqulov aıtys óneri – ulttyq dástúr sabaqtastyǵy, qazaq mádenıetiniń ózegi ekenin, óńirimizde aıtys aqyndary mektebi sátti qalyptasyp jatqanyn, oblys ákimdigi tarapynan bul úrdiske qoldaý bildirip otyratynyn atap ótti. Bir qyzyǵy, bul aıtysqa osydan 60 jyl burynǵy dodaǵa qatysqan aýyl traktorshysy, búginde Almaty qalasynda turatyn ardager-jýrnalıst, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Ǵarıfolla Kóshenov arnaıy shaqyrylyp, qazylar alqasyna tóraǵalyq etti.
Uıymdastyrýshylar «Jaıyq aıtysyna – 60 jyl» atty arnaıy tósbelgi daıyndaǵan eken. Bul marapat QR eńbek sińirgen mádenıet qyzmetkeri Qatımolla Berdiǵalıevke, «Qurmet» ordeniniń ıegeri Sholpan Qydyrnııazovake, Qazaqstan Respýblıkasy Bilim berý salasynyń qurmetti qyzmetkeri Darıǵa Mushtanovaǵa, ár jyldary aıtysqa qatysyp, tól ónerdiń damýyna úles qosqan Saǵyntaı Bısenǵalıev, Úzildik Eleýbaıqyzy, Mahmet Qajıahmetov, Uldaı Sarıeva, Talap Taımasuly, Ertaı Bımuhanov, Darıǵa Nurasheva, Talant Arǵynǵalı, Jibek Boltanova, Gúljaına Bısenǵalıeva, Nazgúl Kárimova, Luqpan Eleý sekildi aǵa býyn ókilderi men halyqaralyq, respýblıkalyq aıtystarda oblys namysyn qorǵap júrgen jas aqyndar Jansaıa Mýsına, Muradym Mırlanov, Talǵat Myqı, Eldar Ihsanov, Baýyrjan Mustafıev, Orynbek Meńdiqulov syndy aıtyskerlerge buıyrdy.
Sonymen, bir kún boıy Hadısha Bókeeva atyndaǵy qazaq drama teatrynyń ǵımaratyn kórermenge lyq toltyrǵan aıtys dodasynda bas júldeni (500 myń teńge) Batys Qazaqstan oblysynyń Jánibek aýdany namysyn qorǵaǵan Muradym Mırlanov jeńip aldy. 350 myń teńgeli birinshi oryn júldesine bókeıordalyq Jansaıa Mýsına ıe boldy. BQO-nyń Aqjaıyq aýdanynan kelgen Meıirman Shəkenov pen qyzylordalyq Jibek Shahmardanqyzy 200 myń teńgelik ekinshi oryndy bólisti. Úshinshi orynǵa oraldyq Orynbek Meńdiqulov pen mańǵystaýlyq Arǵynbek Qalbaev laıyq dep tanyldy.
- Bul aıtys – qazylar alqasynyń tóraǵasy Ǵarıfolla Kóshenov aǵamyz aıtqandaı, aıtys týraly aıtys boldy. Sahnada aıtys tarıxy sóz bolyp, aǵa býyn aıtyskerlerge qurmet kórsetildi. Aıtys shyǵyny jaǵynan bıýdjet qazynasyn yrsıtyp soıyp ketetindeı qymbat aıtys emes, kádimgi burynǵydaı, kórpege qarap kósilgen qazaqy aıtys. Qazylar alqasy gonorarsyz, tegin qyzmet jasady. Qarshadaıymyzdan aıtyspen kózi shyqqan adam retinde baıqaǵanym: bul aıtystyń tynysy durys boldy, - deıdi aıtys ardageri Darıǵa Mushtanova.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Oral