QMG birtutas operasııalyq kompanııa bolýǵa bet burdy

– Saýat Muhametbaıuly, sońǵy kezde QMG atyna, sonyń ishinde qaryzdaryna qatysty kóp syn aıtylýda. Shyn máninde jaǵdaı qalaı qalyptasýda?

– Qaryz bir jyldyń tóńireginde qordalanǵan másele emes. QMG bir mezette aýqymdy, strategııalyq mańyzy bar birneshe jobany iske asyrǵanyn eskergen jón. Bul Qashaǵan men Qarashyǵanaqtan úlesterdi satyp alý, QMG-nyń eýropalyq aktıvi – «Rompetrol» kompanııasyna ınvestısııa salý. Osylaısha bir ýaqytta úsh iri zaýytty jańǵyrtý, gaz-tasymal júıesine eleýli qarjy quıý. Árıne, munyń bári borysh júktemesi turǵysynan alǵanda óz áserin tıgizbeı qoımaıdy. Osy jobalardy sońyna deıin jetkizýge mindetti boldyq. Aýqymdy ınvestısııalyq salymdardyń kezeńi aıaqtalǵanyn jaqsy jańalyǵymyz deýge bolady. Birinshiden, iri jobalar boıynsha aıtyp óteıin. Qashaǵan 2016 jyldyń qarashasynda iske qosyldy. Joba kiris ákele bas­tady jáne endigi kezekte QMG-dan qomaqty aqshalaı aǵyndardyń bolýy ázirge kózdelmeıdi. Qarashyǵanaqtyń 10 prosenttik úlesin satyp alý ózin-ózi ótedi. Ulttyq kompanııa úlesine tıesili kiris QMG-ǵa túsýin jalǵastyrady. Ekinshiden, magıstraldy qubyr jelisiniń qurylysy aıaqtaldy. Qazirgi ýaqytta kógildir otynmen eli­mizdiń ońtústik óńirin qamtamasyz etip otyrmyz. Ishki naryqqa shamamen 13,7 mlrd tekshe metr gaz jetkizemiz. Bul az emes. Alaıda budan bizge eshqandaı paıda túspeıdi. Osy otyn túriniń ishki jetkizilimderi kompanııaǵa jylyna 57 mlrd teńge shyǵyn keltiredi. Bul gaz eksportynan túsetin kiris esebinen óteledi. Aıta ketetin jaıt, gaz 2017 jyldyń qazanynan bastap Qytaı baǵytyna qaraı eksportqa shyǵaryla bas­tady. Bul joba kiris ákelip, boryshtyq mindet­temelerdiń ótelýin qamtamasyz etedi. Úshinshiden, Atyraý munaı óńdeý zaýyty men Pavlodar munaı-hımııa zaýytyn jańǵyrtý jumystary aıaqtaldy. Osy zaýyttar munaıdy óńdeý kólemi men tereńdigin ulǵaıtty. Munaı ónimderiniń K4 jáne K5 standarttaryn shyǵara bas­tady. Shymkent munaı óńdeý zaýytynda barlyq iske qosý-retteý jumystary 2018 jyldyń tamyzyna deıin aıaqtalady. Osynyń barlyǵy munaı baǵasynyń kúrt tómendeýi kezinde oryn aldy. Árıne, bul kompanııa úshin qıyn kezeń boldy.

– Munaı óńdeý zaýyttaryn jań­ǵyrtý kútken nátıjeni berdi me? 

– Iá, munaı óńdeý zaýyttaryn rekonstrýksııalaý jáne jańǵyrtý biraz ýaqytqa sozyldy. Aıtý ońaı ǵoı, biraq turaqty jumys istep turǵan óndiriste jańǵyrtý jasalǵanyn túsiný kerek. Shıkizat óńdeý prosesin toqtatpaı, barlyq aýqymdy jumys kólemin atqarý – tehnologııalyq jaǵynan jeńil sharýa emes. Búginde naryqta aqshyl tústi munaı ónimderi jetip artylady. Otyndy eksportqa shyǵarý múmkindigin alý úshin salalyq mınıstrlik arqyly Reseı Federasııasymen jasalǵan kelisimge ózgerister engizý máselesin tezdetýge tyrysyp jatyrmyz. Esterińizge sala keteıin, bizdi ishki naryqty qamtamasyz etýge mindettegen edi. Sonyń saldarynan eksportqa tyıym salý engizildi. Alda munaı ónimderiniń eksportyn uıymdastyrý mindeti tur. 

– Sheteldik aktıvter ózin ótedi me?

– Sheteldik aktıvterge «Rompetrol» jatady. Eýropalyq aktıvke qomaqty qarajat salyndy. Bul aktıv te qıyn-qystaý kezeńdi bastan ótkerdi: 2007 jyldan 2015 jylǵa deıin tabys túspedi. Sondyqtan onyń ótimdiligi týraly ázirge aıta almaımyz. Biraq 2013 jyldan bastap QMG «Rompetrolǵa» qarjy bólgen emes. Al 2016 jyldan beri kiris alyp otyr. 2017 jyly bul aktıv 80 mln dollar ákeldi. Nátıje jaman emes. Tabysty molaıtýǵa tyrysamyz. 

– Baǵalardyń ósýin munaıshylar jaqsy qabyldaǵan bolar. Budan jaǵ­daı rettele me? 

– Iá, sońǵy birneshe jyl boıy munaı baǵasy tómen boldy. Paradoks, biraq shyn máninde bul bizge kómektesti. Tipti osy daǵdarys bolmaǵanda, barlyq qıyn kezeńnen ótý úshin ony oılap tabý kerek bolar edi. Qıyn kezeń degenimiz profıldi emes aktıvterdi tabystaý, basqarýdyń artyq deńgeılerin joıý, tıimdilikti arttyrýǵa qatań baqylaý ornatý. Árıne, baǵanyń ósýi bizge aıtarlyqtaı kómektesti. Biraq muny turaqty tendensııa dep qabyldaýǵa bolmaıdy. Baǵa kez kelgen sátte keri trendke ıe bolýy múmkin. Tómen baǵa kezeńin paıdalana otyryp, biz birtutas sharalar keshenin júzege asyrdyq. Al baǵalar joǵary deńgeıde saqtalyp turǵanda, bul sharalardy iske asyrý qıynǵa soǵar edi. Birinshiden, jańa strategııa qabyldandy. Soǵan sáıkes QMG jańa operasııalyq úlgige kóshýdi bastady. Biz bul máseleni turaqty ashyq jarııalap otyrmyz. Burynǵy QMG quramynda shaǵyn holdıngtik uıym retinde óz aldyna ulttyq kompanııa men holdıng bolyp tabylatyn enshiles uıymdar boldy. Árqaısysynda óziniń dırektorlar keńesi, árbir deńgeıde óziniń táýelsiz dırektorlary, árbir kompanııa­da óziniń strategııasy boldy. Bir kompanııa tobynyń quramynda bolsaq ta, «Qazaqteńizkólikfloty» kompanııasynda jeke, «QazTransGaz», «QazTransOıl» jáne basqalarda – jeke-jeke edi. Bul rette basqarýshylyq aqparatpen úılesim de álsiz boldy. Úı­­lestirý jumystarynyń álsizdigi óz ke­zeginde jalpy kompanııalar tobynyń tıimdiligine keri áserin tı­gizdi. 

Endi QMG toptyń strategııa­syn, ádistemesin, standarttaryn, bir­yń­ǵaı ­qa­­zynashylyq ortalyqty qalyp­tas­tyrý boıynsha fýnksııalardy oryn­daıtyn, basty basqarýshylyq she­­shim­derdi qabyldaıtyn biryńǵaı kor­po­ratıvtik ortalyqqa aınaldy. Al ekinshi deńgeı – bul tek óndiristik kompanııa­lar ǵana. Olardyń mindeti – tıimdi ónim shyǵarý nemese qyzmet kórsetý. Biz «QazMunaıGaz – qaıta óńdeý jáne mar­ketıng» qurylymyn tarattyq. Qyz­met­kerleri QMG-ǵa jumysqa ornalas­tyryldy, bir bóligi qysqartyldy. Bul­ ıntegrasııa ońaı bolmaǵany tú­si­nik­ti, biraq bári oıdaǵydaı ótti. Qyz­metkerlerdiń barlyǵyna birdeı jaǵdaı jasaýǵa tyrystyq. Eń aldymen adamdardy irikteýdiń básekege qabiletti, ádil krıterııleriniń bolǵanyn qala­dyq. Búginde osy sııaqty úderisten «Qaz­MunaıGaz» Barlaý О́ndirý» kom­pa­nııasy ótip jatyr, kelesisi «QazTransGaz» bolady. 

Ekinshiden, ótken tájirıbeni eskere otyryp, aǵymdaǵy qyzmetti qa­lyp­­tas­tyrý kezinde, sondaı-aq ınvestı­sııalyq jobalardy iske asyrý kezinde qar­jylyq tártip qajet. Biz ınvestısııa­larǵa lımıt ornattyq. Ár jobanyń merzimi, onyń kiristiligin taldaý boıynsha qatań reglament engizdik. Bul munaı baǵasy kóterilgen jaǵdaıda ınvestısııalyq shekteýler alyna ma degendi bildire me? Menińshe, bulaı bolmaıdy. Investısııalar múmkindiktermen ólshenýi jáne boryshtyq júktemeniń artýyn kózdemeýge tıis. Jańa qatań talaptarǵa baılanysty birqatar jobadan bas tartýǵa týra keldi. Deı tura, ma­ńyzdy degen jobalarymyzdy sońy­na deıin jetkizý kerek. Bul jóninde suhba­ty­myzdyń basynda aıtyp ótken edim. 

– Kez kelgen bıznestiń maqsaty – tabys tabý. Alaıda óndiristiń tıimdi­ligi úshin kóp jaǵdaıda bıznestiń áleýmettik jaǵy zııan shegedi. Shtat qysqartylady, tıimsiz qurylymdar joıylady. Al qyzmetkerlerdi saqtap qalý – shyǵyn. Ulttyq kompanııa bárin qatar alyp júrýi kerek. Osy túıin­di sheshý qıyn bolǵan joq pa? 

– Iá, bul mańyzdy másele. Qabyl­danǵan sheshimderdi aıtqan kezde ony da atap ótken jón. О́zderińiz bile­siz­der, negizgi shekteýshi – bul ózi­miz­­diń munaı servısiniń qymbat­shyly­ǵy, osy kompanııalardyń kóbi renta­beldi emes. Sońǵy birneshe jyl ishin­de «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııa­sy mundaı munaı-servıs kásiporyn­daryna 121 mlrd teńgeden astam qar­jy­lyq qoldaý kórsetti. Eger de esh shara qol­danbaı, munaı-servıs kompanııa­lary­nyń ózin ózi aqtamaıtyn jaǵdaıyn sol qal­pynda qaldyrsaq, onda aldaǵy bes jyl­da olardyń qyzmetin sol deńgeıde saqtap qalý úshin 160 mlrd teńge qo­symsha qarajat qajet bolady. Tozy­ǵy jet­ken jabdyqtarǵa jumsalatyn shyǵyn­dardy men esepke alyp otyrǵan joqpyn. Sondyqtan da biz buǵan jol bere al­maımyz. 

Áleýmettik shıelenisti órshitpeý úshin olardy jaýyp tastaı almaımyz. Adam­dardy túsinýge bolady. О́ıtkeni túptep kelgende, sol óńirlerdegi halyq­tyń ál-aýqaty munaıdy barlaý, óndirý jáne munaı servısi segmentindegi nátı­jelerge negizdeledi. Ár kásiporynda ony rentabeldi deńgeıge shyǵarý úshin belgili bir sharalar qabyldanýda. Biz­diń mindetimiz – tıimdiligi tó­men qury­lymdyq bólimshelerdiń jumys­kerlerine esh qıyndyqsyz qaıta oqýǵa, basqa qurylymǵa aýysýǵa nemese qajet bol­ǵan kezde jumystan shyqqanda beriletin laıyqty járdemaqy alý múmkindigin usyný. Osy maqsatta 5/50 baǵ­darlamasyn ázirledik. Atalǵan baǵ­dar­lama ózin-ózi jumyspen qamtý sektoryna ketýge nemese basqa kompanııaǵa ju­mysqa ornalasýǵa erkin tańdaý ja­­­saǵandarǵa ótemaqynyń qomaqty mól­sherin berýdi kózdeıdi. Kóbine 5/50 baǵdarlamasyn iske asyrý kezinde óte­maqynyń qomaqty mólsherin de, jeke kásiporyndarǵa jumysqa ornalasý múmkindigin de usynamyz, biraq onda jalaqy deńgeıi tómen. 

– Profıldi emes aktıvterdi jeke­shelendirý jónindegi jumys qalaı júr­gizilip jatyr? 

– 2015-2017 jyldardyń ózinde 34 enshiles qurylym boıynsha is-sharalar oryndalyp, olardyń 22-i satyldy. Qalǵandary taratyldy nemese qaıta uıymdastyryldy. О́tken jyly «Eýro-Azııa Eır» áýe kompanııasyn jáne basqa da kóptegen uıymdardy sattyq. 

– Gaz salasyndaǵy tabysty joba­lar jaıynda tolyǵyraq baıandap ber­seńiz...

– Kógildir otyndy Qytaıǵa eksporttaý múmkindigi ashyldy. Jospar boıynsha 2018 jyldyń qazanyna deıin 5 mlrd tekshe metr gaz eksportqa shyǵarylýy tıis. Gazdy QHR-ǵa eksporttaý QMG kompanııalary tobyna edáýir paıda ákelýmen qatar gazdy ishki naryqqa jóneltý shyǵyndaryn jabady. Iri gaz qubyrlarynyń qazirgi qarqynmen damýy kezinde gaz-tasymal júıesi 2030 jyly emes, 2023 jylda-aq ózin ózi aqtaıdy dep senemiz. 

– Jeti jyl – bul jospardaǵy eleý­li túzetý eken, qaı rezervtiń esebinen? 

– Munyń barlyǵy QMG-nyń gaz blogynyń qyzý jumysynyń arqasynda, kelisimshart jasaǵan, tehnıkalyq jumysty júrgizgen mamandardyń kúsh-jigeriniń arqasynda múmkin boldy. QHR baǵytyna qaraı gaz tasymalynyń damýy QMG-da jınaqtalǵan qaryz saldarynan úlken shekteýler bolǵan kezde oryn aldy. Gaz salasynyń mamandary jeke qarjylary esebinen qarjylandyrýdy uıymdastyryp, qajetti aqsha resýrs­taryn taba bildi. Mysal keltireıin. «Qaraózek» kompressorlyq stansasy – bul smetalyq qunynan tómen jáne jeke kúshimizdiń esebinen salynǵan QMG-nyń az jobalarynyń biri. 

– Qalaı oılasyz, QMG kiristi túr­len­dirip, básekege qabiletti bola ala ma? QMG aldynda taǵy qandaı jańa múm­kindikter ashylmaq? 

– QMG úshin jańa múmkindikter ishinen munaı hımııasyn atap kórsetýge bolady. «Atyraý munaı óńdeý zaýyty» JShS jańǵyrtý nátıjeleri boıynsha hosh ıisti kómirsýtekterdi óndirý kesheni iske qosylǵannan keıin óndiriletin benzolǵa qosymsha paraksılol shyǵarý (joǵary qosymsha qunmen) josparlanyp otyr. Osy ónimderge joǵary suranysty jáne onyń taıaý jáne alys shetelderge jetkizilimin eskere otyryp, atalǵan ónim ishki naryqta munaı óndirýden túsetin kiristi qosymsha ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. 

Qosymsha kiristi munaı ónimderiniń marketınginen de kútýge bolady. «AtMО́Z» JShS men «PMHZ» JShS jań­ǵyrtý jobalaryn aıaqtaý nátıjesinde munaı ónimderi óndirisiniń kólemi qosymsha ulǵaıtyldy jáne tıisinshe munaı ónimderiniń qorjyny jaqsardy. Bul elimizdegi munaı óńdeý zaýyttarynda munaı óńdeýdiń ekonomıkalyq tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi. Aqshyl tústi munaı ónimderiniń qosymsha kólemi ishki naryqtyń qajettiligin tolyq óteýge jaǵdaı týdyryp, álem naryǵynyń baǵasymen Qazaqstannan tysqary jerlerge eksportqa shyǵarý múmkindigi ashyldy, nátıjesinde kompanııa kirisi arta túspek. 

– Kónergen ken oryndarynyń máse­lesi qalaı sheshilip jatyr? 

– Iá, kompanııa ósýdiń barlyq múmkindigin izdestirýde. Ádette óndirý sektory kompanııanyń negizgi tabysyn quraıdy. Aktıvterimizdiń basym bóligi kónergen ken oryndarynan turady. Ondaı ken oryndarynda tıimdilikti arttyrý qajettiligi joqqa shyǵarylmaıdy. Alaıda, bul ońaı másele emes. Bul baǵytta birtalaı jumys júrgizilip jatyr. Jer qoınaýyn paıdalanýshylar óndirý jáne burǵylaý tehnologııalary ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń mamandarymen birlesip túrli zertteýler júrgizýde, jańa tásilderdi synaqtan ótkizýde. 

Árıne, buryn bolǵan óndirý kólemin qalpyna keltire almaımyz. Bul kólem azaıýynyń tabıǵı prosesi. Biraq engizilip jatqan tehnologııalardyń kómegimen osy ken oryndaryndaǵy óndirýdiń edáýir tómendeýin keıinge shegere alamyz. 

– Bir jaǵynan uıymdastyrý qury­lymyn ońtaılandyrý júr­gi­zilse, endigi kezekte jańa kásip­oryn­dar da qu­rylýda. Mysaly IT jó­nin­degi or­taq qyzmet kórsetý orta­lyǵyn qurý­dyń sebebi nede? 

– IT jónindegi ortaq qyzmet kórsetý ortalyǵyna (OQKO) kóp úmit artamyn. Atalǵan ortalyq burynnan sheshimin kútip otyrǵan máselelerdi jolǵa qoıýǵa baǵyttalǵan. О́kinishke qaraı, bizde mynadaı jaǵdaı boldy: ár mekemede óziniń IT-platformasy bar. QTO-da – birinshisi, QTG-da – ekinshisi. Zaýyttarda – úshinshisi. Bir SAP-tyń ózinde túrli kompanııalar úshin túrli modýlderi boldy. Saldarynan kádimgi shoǵyrlandyrylǵan balans aılap jınaqtalatyn. Basqarýshylyq aqparatpen jyldam almasý jaıynda aıtpaı-aq qoıaıyn. Mine, osydan tııanaqsyz basqarýshylyq sheshimder bastalady. 

Osy máselelerdi sheshý úshin ortaq qyzmet kórsetý ortalyǵy quryldy. Bul QMG kompanııalary tobynyń barlyq kásiporynyna qyzmet kórsetetin IT-kompanııa. PMHZ nemese AMО́Z-de endi IT-mamandar joq. Búginde QMG «aıtıshnıkteri» de joq, tek QMG kompanııalar toby úshin osy júıeniń IT-arhıtektýrasymen aınalysýshylar ǵana qaldy. Jańadan qurylǵan OQKO – QMG boıynsha barlyq biryńǵaı standarttar, úılesimdi baǵdarlamalyq ónimderdi engizýmen aınalysady. Biryńǵaı IT-júıesiz QMG kompanııalar toby sııaqty kúrdeli qurylymnyń jumysyn atqarý múmkin emes. 

– Saýat Muhametbaıuly, birneshe jyldan keıin kompanııany qandaı dárejede kórgińiz keledi? Bul aıtylyp júrgen ulttyq kompanııalardyń IPO-symen qanshalyqty úılesedi? 

– Biz kompanııany ashyq, árbir pozısııaǵa ádil konkýrstyq irikteý júrgizetin kompanııaǵa aınaldyrýǵa tyrysamyz. Bizdiń top-menedjerler osy pikirge qosylatynyna senimdimin. Jumsalǵan kúsh-jigerdiń nátıjesinde bizdiń biryńǵaı, toptastyrylǵan, tıim­diligi joǵary kompanııaǵa aınalatyn kúnimiz alys emes, qazirdiń ózinde osy baǵytta qalyptasyp kelemiz. 

IPO boıynsha, ıá, biz oǵan daıyndyq ústindemiz. IPO-ǵa shyǵý ázirlik jumys­tarynyń úlken kólemin kózdeıdi. Onyń óz talaptary men standarty bar, ony engizýge tıispiz. Bul jumys ozyq táji­rıbege sáıkes iske asyrylatynyna senimdimin. 

– Rahmet, eńbegińizge tabys tileı­miz.

Áńgimelesken 

Dýman ANASh,

«Egemen Qazaqstan»