Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Mańǵystaý oblysyna jumys sapary aıasynda 11 tamyzda Quryq portyndaǵy parom kesheni mýltımodaldyq kólik habynyń tanystyrylymyna qatysty. Elbasy atalǵan shara aıasynda telekópir rejiminde «Quryq porty – «Tajen» shekaralyq keden beketi», «Quryq porty – «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyndaǵy qurǵaq porty» mýltımodaldy baǵyttar boıynsha qatynaıtyn avtomobıl jáne temir joldaryn iske qosty.
Elbasy mýltımodaldy habtyń Besinshi Kaspıı sammıtiniń qarsańynda iske qosylýynyń sımvoldyq mánine toqtalyp, bul jobanyń tek Qazaqstan úshin ǵana emes, sondaı-aq búkil Eýrazııa qurlyǵy úshin mańyzy zor ekenin aıtty.
Memleket basshysyna tanystyrylǵan Quryq porty Aqtaý qalasynan 70 shaqyrym, Qaraqııa aýdanynyń Quryq aýylynan 17 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan. Tasymal jumystaryna yńǵaıly shyǵanaqta ornalasqan Quryq táýelsizdikten beri ashylǵan qazaqstandyq alǵashqy port bolýymen de erekshe. Astyq, tyńaıtqyshtar, munaı ónimderi, hımııalyq zattar, halyq tutynatyn taýarlar, mashınalar men túrli jabdyqtar jáne ózge de júk túrlerin tıep-túsirýge negizdelgen nysan geografııalyq ornalasýy jaǵynan Aqtaý jáne Baýtın porttarynan da qolaıly.
67,4 gektar aýmaqty alyp jatqan aýmaqta eki aılaq, avtomobıl ótpe joly, temir jol metaldyq ótý kópiri, keden jáne shekaralyq baqylaý qyzmetteri bar dıspetcherlik, kedendik resimdeý ǵımaraty, ýaqytsha saqtaý qoımasy, ákimshilik jáne óndiristik ǵımarattar, suryptaý stansasy, avtomobılderdi jáne jolaýshylardy baqylaý-ótkizý pýnkti bar. 2016 jyly syıymdylyǵy 4 mıllıon tonna Quryq portyndaǵy temir jol paromy kesheniniń birinshi fazasy iske qosylyp, 2017 jyldan bastap kommersııalyq qyzmeti bastaldy. О́tken jyly porttyń temir jol paromyndaǵy termınalda alǵashqy mıllıon tonna júk tıep-túsirilse, jyl sońyna deıin bul kórsetkish 1,5 mıllıon tonnaǵa, qatynaǵan kemeler sany 320-ǵa jetti.
Sondaı-aq ótken jyldyń sońynda Quryq portynan «Ázerbaıjan Kaspıı teńiziniń keme sharýashylyǵy» JAQ «Bıastıakar Gara Garaev» kemesimen alǵashqy jeńil jáne júk kólikteri jóneltildi. Uzyndyǵy 125,25 metr, eni 16,22 metr, 3463 tonna júk kóterý múmkindigi bar alyp kemege 27 júk kóligi, 1 jeńil kólik tıelip, 30 jolaýshy otyrǵan bolatyn. Al 2018 jyldyń jeti aıy ishinde tıep-túsirilgen júk kólemi 1,2 mıllıon tonnadan asyp tústi.
Mýltımodaldy kólik habynyń tanystyrylymynda Nursultan Nazarbaev elimizdiń kólik-tranzıt áleýetin damytýdyń mańyzdylyǵyna nazar aýdaryp, onyń Eýrazııalyq qurlyqaralyq kólik júıesine qosylýy memleketimiz úshin strategııalyq mindet bolyp sanalatynyn atap ótti.
– Sońǵy jyldary 2,5 myń shaqyrymnan astam temir jol salynyp, 12 myń shaqyrym avtomobıl joly qaıta jóndeldi. Logıstıkalyq ınfraqurylym damyp keledi. Júk tasymaldaıtyn vagondar jańartylýda. «Batys Eýropa – Batys Qytaı» avtomobıl tranzıttik dálizi iske qosyldy. Aqtaý porty jańartyldy. Qytaımen shekarada Qorǵas qurǵaq porty quryldy, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy sońǵy on jylda Qazaqstannyń kólik-logıstıka júıesin damytý úshin tartylǵan ınvestısııa kólemi 30 mıllıard dollarǵa jetkenin jáne Quryq mýltımodaldy kesheni osy aýqymdy jumystyń mańyzdy bóligi bolyp sanalatynyn aıtty.
– Búgin iske qosylǵan Quryq portynyń avtojol ınfraqurylymy kólik tranzıtin damytý úshin jańa múmkindikterge jol ashady. Quryq arqyly ótetin Transkaspıı baǵyty Qytaıdan, Ortalyq Azııa elderi – О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan, sondaı-aq Reseıdiń Oral-Sibir óńirlerinen Túrkııa men Eýropaǵa jáne keri qaraı júk tasymaldaýdyń tıimdi logıstıkasyn qamtamasyz etedi. Sonymen qatar 2020 jylǵa qaraı Qazaqstannyń tranzıttik tasymaldan túsetin kirisin jylyna 5 mıllıard dollarǵa arttyrýǵa múmkindik beredi, – dedi Nursultan Nazarbaev
Kólik jáne logıstıka týraly sóz qozǵaǵanda, iri kólik-logıstıkalyq hab bolýǵa qajetti barlyq múmkindikterge ıe Mańǵystaý óńiri men halqymyz elimizdegi jalǵyz teńiz dep qasterleıtin Kaspıı aıryqsha atalady. Aqtaý jáne Quryq porttarynyń el ekonomıkasyndaǵy ǵana emes, syrtpen baılanystaǵy áleýeti jyl sanap artyp keledi.
Qazaqstan Prezıdenti kólik ınfraqurylymyn damytý ekonomıkanyń básekege qabilettiliginiń artýyna mýltıplıkatıvti yqpal etetinin jáne qaıta qalpyna kelgen Jibek joly arqyly ótetin saýda legine tyń serpin beretinin, sondaı-aq óńirdegi yntymaqtastyqty keńeıtýge jáne ekonomıkanyń ilgerileýine septigin tıgizetinin atap ótti.
– Búginde Mańǵystaý oblysy áýe, avtomobıl joldary, temir jol jáne teńiz kólikteri jelisi toǵysqan iri kólik-logıstıka ortalyǵyna aınalyp otyr. Kaspııdegi eki zamanaýı port ózara birin-biri tolyqtyratyn bolady. Bul óńir úshin jańa múmkindikter beredi. Qyzmet kórsetý sektoryn ilgeriletip, transulttyq kompanııalardy tartý kerek, sondaı-aq jańa tehnologııalardy paıdalana otyryp, qaıta óńdeıtin óndiristi damytqan jón. Bulardyń bári týrıstik ındýstrııany damytýǵa jol ashady. Bul aımaq ekonomıkasyn dıversıfıkasııalaý úshin asa mańyzdy. Bizge osy múmkindikterdi tıimdi paıdalaný kerek, – dedi Memleket basshysy.
Saltanatty sharada Memleket basshysyna «Qazaqstan temir joly» UK» AQ basqarma tóraǵasy Q.Alpysbaev «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasyndaǵy Quryq porty parom kesheni qurylysyn júzege asyrý barysy týraly baıandady. Aıta ketýimiz kerek, óńirde atalǵan baǵdarlama aıasynda strategııalyq mańyzǵa ıe birqatar ınfraqurylymdyq joba júzege asyryldy. О́zen – Túrikmenstanmen memlekettik shekara, Shalqar – Beıneý, Borjaqty – Ersaı jańa temirjoldary salynǵan bolatyn.
Jalpy alǵanda, sońǵy on jylda Eýrazııalyq kólik dálizin damytý maqsatynda kólik-logıstıka salasyna 30 mlrd dollar shamasynda ınvestısııa quıylǵan. Jańa ınfraqurylym jasaqtaý qurylysy men jańǵyrtý jumystary jáne IT-ınfraqurylym jasalýda. 2020 jyldary buǵan 8,4 mlrd dollar jumsalatyn bolady. Bul «Uly Jibek jolynyń» jańǵyrýyna serpin bermek.
Saltanatty sharada sóz alǵan О́zbekstan Premer-mınıstriniń birinshi orynbasary A.Ramatov «Uly Jibek jolynyń» jańǵyrǵanyn, Transkaspıı baǵdarynda tasymaldyń óskendigin jetkizse, COSCO kompanııasynyń basqarýshy dırektorynyń orynbasary Sýıt Szıýn «Nurly jol» baǵdarlamasy men «Bir beldeý – bir jol» bastamashylyǵynyń toǵysyp, eki memleket basshylarynyń tapsyrmalarymen oryndalǵandyǵyn atap ótti.
«Ázerbaıjan temir joly» JAQ basshysy D.Gýrbanovtyń aıtýynsha, Quryq porty Qazaqstan men Ázerbaıjan arasynda temir joldy damytýdaǵy tehnologııalyq kópir bolyp sanalady. Ázerbaıjan temirjolshylary qazaqstandyq áriptesteriniń logıstıkalyq is-tájirıbesimen bólisip, temir jol men teńiz kóligindegi mýltımodaldyq sheshimderdi birge shyǵarady.
Sońynda Elbasy Úkimetke oblys ákimdigimen birlesip mýltımodaldy habtardyń – Aqtaý jáne Quryq porttarynyń bazasynda qosymsha óndirister men qyzmet kórsetý sektoryn damytý jónindegi keshendi jospar ázirleýdi tapsyrdy.
– Jergilikti atqarýshy organdar ındýstrııalyq jáne servıstik óndiristerdi jańa jaǵdaılarǵa beıimdeý úshin qajetti sharalardy qabyldaýy kerek. Sonymen qatar jańa jumys oryndaryn ashyp, kadrlardy jańa mamandyqtar boıynsha oqytýǵa jáne qaıta daıarlaýǵa, sondaı-aq óńirde shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa jaǵdaı jasaý qajet, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdenti elimiz úshin mańyzy zor jobalarǵa atsalysqandardyń bárine rızashylyq bildirip, kólik salasynyń eńbekkerlerin kásibı merekelerimen quttyqtady.
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
Mańǵystaý oblysy