Damýdyń basty kepili – el birligi

Senat Tóraǵasy Qaırat Mámıdiń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda toǵyz másele qaraldy. Al qylmystyq-atqarý júıesi máselelerine qatysty zań jobasy boıynsha suraqtardyń kóbeıýine baılanysty ol kún tártibinen alynyp tastaldy. Senat Tóraǵasy kún tártibine shyǵarylǵan máselelerdi talqy­laý­ǵa kóshpes buryn ótken jumada Jańaózende oryn alǵan oqıǵa tý­raly aıta ketti. Qaýipsizdik keńe­si­niń 17 jeltoqsandaǵy otyrysynda Jańaózen qalasyndaǵy jaǵdaı talqylanyp, Elbasy qaza tapqan­dar­dyń týystaryna kóńil aıtyp, Qazaqstan halqyna úndeý jol­da­ǵan-dy. Artynsha Jańaózen qala­syn­da Prezıdent Jarlyǵymen tó­tenshe jaǵdaı engizilgen bolatyn. Q.Mámı Jańaózen qalasynda oryn alǵan oqıǵanyń negizinde qatar­da­ǵy eńbek daýy jatqandyǵyn, biraq osy áleýmettik máseleni basbu­zar­lyq jasaýdy kózdegen jeke top saıasılandyryp, arty qoǵamdyq tártipsizdikke ákelip soqtyrǵanyn basa aıtty. Tóraǵanyń pikirinshe, ol top ózderi tasada turyp, býyn­dary qatpaǵan, áli oı-sanalary tolyq qalyptaspaǵan jastardy qylmystyq áreketke ıtermelegen. Osy rette Senat Tóraǵasy zań­dy­lyqtyń jáne qoǵamdyq tártiptiń buzylýyna jol berilmeıtindigin qatań eskertti. Sondyqtan da oqı­ǵany uıymdastyrýshylar men naqty tártip buzýshylar qatań jaýap­kershilikke tartylyp, tıisti jazasyn alady. Elbasynyń tap­syr­masymen qurylǵan tıisti jedel top tekserý men tergeýdi ashyq, ádiletti júrgizedi jáne de qajet bolsa sheteldik sarapshylar da osy jumysqa tartylatyn bolady. «Men jańaózendikterdi, aqtaýlyq­tar­dy, búkil mańǵystaýlyqtardy sabyrlylyq saqtaýǵa shaqyramyn. Otanymyzdyń turaqty damýynyń basty kepili – eldiń birligi men qoǵamdaǵy turaqtylyq. Sony biz árqashan esimizde saqtaýymyz kerek», dedi Qaırat Ábdirazaquly. Kún tártibine sáıkes, depýtattar Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa týraly shartty qarap, ratıfıkasııalady. Komıssııanyń ne­gizgi mindeti Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistiktiń jumys isteýi men damýyna jaǵdaı jasaýdy qamtamasyz etý, sondaı-aq ekonomıkalyq yqpaldastyq sala­syn­da usynystar ázirleý bolyp ta­bylady. Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń eki deńgeıli qury­lymy bolady: Komıssııa keńesi men Komıssııa alqasy. Komıssııa keńesine ár taraptan úkimet bas­shysynyń orynbasary deńgeıin­de bir adamnan bekitilgen. Al Komıssııa alqasyna ár elden 3 adamnan kirse, bireýi tóraǵalyqqa saı­lanady. Osylaısha eki organda da bir múshe bir daýysqa ıe bolý jo­lymen sheshim qabyldanady. Eý­razııalyq ekonomıkalyq komıssııa jumysyna qajetti somany qar­jy­­landyrýda Belarýske 4,7 paı­yz úles tıse, Qazaqstan – 7,33 paıyz, Reseı 80 paıyzdan astam qarjy jumsaıtyny belgili bo­lyp otyr. Qoja Ahmet Iаsaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıver­sı­tetiniń qyzmet sharttary týra­ly Qazaqstan men Túrkııa ara­syn­daǵy úkimetaralyq kelisimdi jáne 2009 jylǵy 22 qazandaǵy Qoja Ahmet Iаsaýı atyndaǵy Halyq­ara­lyq qazaq-túrik ýnıversıteti qyzmetiniń sharttary týraly eki el úkimetteriniń kelisimine ózge­ris engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly zań qaraldy. Zańdyq qujatta syrttan keletin taýarlarǵa salyqtyq jeńildik­ter­di alyp tastaýdy usynǵan Ǵanı Qasymov mundaı artyqshylyq bir joǵary oqý ornyna ǵana jasal­ma­ýy tıistigin alǵa tartty. Senator­dyń paıymynsha, mundaı shyǵyn­dy bıýdjette qarastyrǵan álde­qaı­da tıimdi ári ashyq júzege asa­dy. Sondaı-aq senatorlar eki el arasyndaǵy kelisimniń úsh tilde jasalǵanyna da narazylyq­ta­ryn bildirdi. О́ıtkeni, ekijaqty kelisimde qazaq jáne túrik tilderimen qatar, orys tili de qol­danylǵan. Zań jobasyn talqylaı kele depýtattar ony qabyldaýdy uıǵardy. Kún tártibindegi «Energııa ún­em­deý jáne energııa tıimdiligin arttyrý týraly» jáne «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zań­namalyq aktilerine energııa únemdeý jáne energııa tıimdiligin arttyrý máseleleri boıynsha óz­gerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobalary da qa­byl­dandy. Budan basqa qoldanystaǵy keıbir zańnamalyq aktilerge asyl tuqymdy mal sharýashylyǵy, ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq qyz­met­ti memlekettik qoldaý, memlekettik satyp alý jáne jobalyq qarjylandyrý máseleleri boı­yn­sha ózgerister men tolyq­ty­rý­lar týraly zań jobalary da qol­daý tapqandyǵyn aıta ketý kerek. Otyrysta «Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine Qazaqstan Respýblıka­syn­da qor naryǵyn damytý máse­le­­le­ri boıynsha ózgerister men to­lyq­tyrýlar engizý týraly» zań jo­basy birinshi oqylymda maquldandy. Asqar TURAPBAIULY.