Súıek maıyna transplantasııa endi ózimizde jasalady

Almatyda el Táýelsizdiginiń jıyrma jyldyǵy qar­sańynda Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Pedıatrııa já­ne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵy (PjBHǴO) ba­zasynda Balalar kardıohırýrgııasy jáne ıntervensııa­lyq kardıologııa bólimshesi, sondaı-aq súıek maıyn trans­plantasııalaý bólimshesi bar respýblıkalyq on­ko­gematologııalyq ortalyqtyń tusaýy kesildi. Dúnıe júziniń eń sońǵy álemdik standarttaryna saı zamanaýı tehnologııalarmen jaraqtanǵan ortalyq Qazaqstan men kindik Azııada teńdesi joq ári tuńǵysh ret ashylyp otyrǵan emdeý orny. Shynynda da, bul qýanyshty oqıǵa Qazaqstan medısınasy ta­rıhyndaǵy eń jarqyn kúnderdiń biri bolyp qalary haq. Iá, eli­miz­diń pedıatrııa salasynda os­yn­­daı jaǵymdy jańalyq otan­dyq medısınanyń órkenıetke qol jetkizgendigin aıǵaqtap otyr. Saltanatty jıynǵa arnaıy kelgen Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri Aıda Qurmanǵalıeva aldy­men Memleket basshysynyń elimizde densaýlyq saqtaý sala­synyń qarqyndy damýyna aı­ryq­sha kó­ńil bólip otyrǵanyn, sondaı-aq barlyq memlekettik baǵdarlama­lar­da ana men bala densaýlyǵy eń mańyzdy basym­dyqtardyń birinen sanalatynyn aıtty. – Búginde respýblıkada jyl saıyn 600 bala qan aýrýynyń eń kúrdeli túrimen aýyrsa, olardyń 130-y leıkozdyń aýyr túrimen alǵash tirkelgender. Endi, mine, osyndaı kúrdeli emdi óz elimizde, óz mamandarymyz jasap, súı­ek maıyn aýystyrýdyń nátı­je­sinde onkogematologııalyq tera­pııa­nyń tıimdiligin arttyratyn bolamyz. Eń bastysy, emdi qajet etetin ba­lalardyń bárine qol­je­timdi bol­maq. Máselen, bıyl aq qan aýrýy­na shaldyqqan 7 bala memleket kvotasymen shetelde operasııa jasatyp qaıtty. Buǵan shamamen 1,5 mln. dollar qarjy jum­saldy. Árıne, mundaı emdi qajet etetin balalar áli de kóp. Son­­dyqtan, jańa ortalyqtan úlken úmit kútemiz, – dedi vıse-mınıstr. Al Almaty qalasy ákiminiń orynbasary Serik Seıdýmanov jýyrda ashylǵan qalalyq neo­nataldy ortalyǵynda búginge deıin 19 júrek aqaýyna operasııa jasalsa, elimizde taǵy sondaı joǵary deńgeıdegi kardıohırýrgııa jáne ıntervensııalyq bó­limniń boı kóterýi – otandyq medısınanyń jetistigi ekenin ekpin túsire aıtty. Sondaı-aq PjBHǴO-nyń dı­rektory Sáýle Múkishevanyń soń­ǵy jyldary Qazaqstanda balalar men eresekter arasyndaǵy onkologııalyq aýrýlarmen aýyr­ǵan jandarǵa qaıyrymdylyq kó­megin kórsetip júrgen, búgingi qýa­nyshty jıynnyń qurmetti qonaǵy «Masımovtyń saýyqtyrý ortalyǵy» JShS prezıdenti Qajymqan Másimovti kópshilikke tanystyrýynyń ózindik sebebi bar eken. Buǵanǵa deıin elimizdiń birqatar oblystarynda qaterli isikti erte anyqtaýdyń ońtústik koreıalyq «Sıtofast» medısına­lyq qural-jabdyǵyn syıǵa tartýmen qatar, olarmen jumys isteıtin mamandardy shetelde oqy­typ ákelgen Qajymqan aǵamyz gematologııalyq ortalyqtyń ashy­lý saltanatynda kórimdikke jańa mıkroavtobýstyń kiltin ta­bys etti. Sonymen qatar ol j­a­ńa­dan ashylǵan ortalyqtyń to­ǵyz dárigerin Koreıaǵa jiberip, óz salalary boıynsha bilimderin kóterip qaıtýǵa jaǵdaı jasasa, birinshi qabattaǵy oıyn bólmesin túgeldeı jasaqtap, kózdiń jaýyn alatyn oıynshyqtarmen jaına­typ qoıypty. – Jaz shyǵa balalardyń taza aýada oınap, demalýy úshin orta­lyq aýlasynda kóleńkesi bar or­yn­dyqtar jasaımyz. Aldaǵy ýa­qyt­ta da ortalyqtyń aıaǵynan tu­ryp ketýine shamamyz kelgenshe atsalysatyn bolamyz, – dedi ol. Kelgen qonaqtardyń ishinde PjBHǴO-ny on úsh jyl basqar­ǵan, elimizdiń balalar hırýrgııa­sy salasynyń damýyna orasan zor úles qosqan akademık Kamal Or­man­taev ta óz qýanyshymen bólisti. – Onkogematologııa – óte kúr­de­li aýrý. Ol dári-dármekti kóp qa­jet etedi. Bizder mynandaı onko­gematologııalyq ortalyqtyń ashy­lýymen maqtanýymyz kerek. Ras, sońǵy on jyl kóleminde elimizde medısına salasyna aıtar­lyqtaı kóńil bólinip, keremet zamanaýı ǵımarattar ashylyp ja­tyr. Hırýrg retinde balalar kar­dıohırýrgııasynyń damyp otyr­ǵanyna qýanyp otyrmyn. Bala­lar­ǵa qazirgi zamanǵy apparattar kerek. О́ıtkeni, balaqaılar aýyr­ǵan jerin aıta almaıdy. Al dıag­nostıka apparattyń sapasy­na baılanysty bolsa, emdeý – dıag­nozdy dál qoıýǵa tikeleı qa­tysty. Oǵan qosa mamandarymyz da soǵan saı bolǵany abzal, – dedi akademık. Lenta qıylyp, ǵımaratqa oń aıaǵymyzben attadyq. Aldymen gemopoetıkalyq diń jasýshasyn transplantasııalaıtyn bólimdi aralaǵanda, quddy teledıdardan ǵana kóretin keremet klınıkasyn aralap júrgendeı áserde bol­dyq. Jaryq ta tap-taza bólme­ler­de dúnıe júziniń eń sońǵy zamanaýı álemdik standartqa saı apparat qurylǵylary sonadaıdan kóz tartady. Naýqas úshin óte kúrdeli kezeńderdi qamtıtyn, donor jınaıtyn bólmeden bastap, operasııa jasalatyn, odan ári eki aı kóleminde óte dáldikti, saq­tyqty qajet etetin transplantasııadan keıingi palatalar bári-bári kóńilge bir jyly áser qal­dyrdy. Munda jańa týǵan ná­res­teden 17 jas aralyǵyndaǵy ba­lalarǵa súıek maıy trans­plan­tasııasy jasalady desek, kelesi jyly on balaǵa osyndaı kúrdeli operasııa jasaý josparlanyp otyrǵan kórinedi. Eń bir aıta keterligi, mundaǵy donor jasý­sha­syn on jylǵa deıin saqtaı alady. Sondaı-aq dárigerlerdiń alań­syz jumys jasaýyna da barlyq jaǵdaı jasalǵan. Kelesi qabattaǵy Kardıohırýr­gııa jáne ıntervensııalyq kar­dıo­logııa bólimin Prezıdenttiń Bo­lashaq baǵdarlamasymen Máskeý­de oqyp kelip, arnaıy daıyn­dyq­tan ótken jas maman Gúl­ja­han Eskendirqyzy basqarady. On­da eki operasııalyq blok, óz­de­rine tıesili jan saqtaý bólimi bar. Jańa týylǵan salmaǵy bir kılolyq shaqalaqtan bastap, em qabyldaıtyn bólimde bala úshin barlyq jaǵdaı bar. Týa bitti aqaýy bar náresteler prezenthanadan birden osy bólimge ákeli­nedi. Atalmysh bólim jylyna tórt júzge jýyq operasııa ja­saýdy josparlap otyr. Dál búgin Onkogemato­logııa­lyq ortalyqtyń jetekshisi, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Kúlán Omarova bu­ryn­­dary tek armandaıtyn qu­ryl­ǵylardy, dárigerlerge, ási­re­se naýqastarǵa jasalǵan keremet jaǵdaılardy kórip, qýanyshynda shek joq. О́ıtkeni, ol kisi barlyq sanaly ómirin Qazaqstandaǵy onkogematologııa salasynyń da­mýy­na úles qosyp, onyń ystyq-sýyǵyna kónip kele jatqan sa­naýly ǵalymnyń biri. – 1993 jylǵa deıin Keńes Oda­­­ǵyndaǵy emdeý tásili boıyn­sha leıkozben aýyrǵan balalardyń birde-bireýi tiri qalǵan joq, – dedi qonaqtardy bólimshemen ta­nys­tyryp júrgen Kúlán Omar­qyzy. – Al 1993 jyldan bastap, ıaǵnı germanııalyq emdeý ádisin engizgennen beri eki myńnan asa bala qulan-taza jazyldy. Iаǵnı, osy emnen balalardyń 75 pa­ıy­zy aıyǵyp shyǵady. Qazaq­stan­daǵy bul emdeý ádisi balalardyń aq qan aýrýyn emdeıtin halyq­aralyq standartqa saı. Al emge kónbeıtin sol qalǵan resıdıvtik jıyrma bes paıyzdy endi súıek maıyn aýystyrý arqyly aman alyp qalý múmkindigi týyp otyr. Eń bastysy, bizder súıek maıyn transplantasııalaý sııaqty kúr­deli operasııa jasaýǵa daıynbyz. О́ıtkeni, transplantasııalaýdan keıingi aýrýdy alyp shyǵý eń kúrdeli kezeń. Kimde-kim bul baǵdarlamany bilip, buryndary onymen emdelmese qıynǵa soǵa­dy. Al bizdiń on toǵyz jyldyq tájirıbemiz bul rette óz septigin tıgizeri sózsiz. Gematologııalyq ortalyqta árqaısysy 25 tósektik 2 qaterli qan aýrýyna arnalǵan, 1 jalpy gematologııalyq bólimshe bar. Eń keremeti, ondaǵy ár bólmede bir-eki baladan jatyp em alady. О́ıt­keni, ondaı naýqas balalar óte uzaq, ári janǵa batatyn em qabyldaıtyn bolǵandyqtan, ana­symen ońasha jatýy eki jaqqa da paıdaly. Bólmelerde naýqas­tar­ǵa barlyq jaǵdaı jasalǵan. Árı­ne, mundaı kúrdeli em balaǵa da, onyń ata-anasyna da ońaı tımeıdi. Sondyqtan bólimshege psıholog mamany tartylyp otyr. Astanada Bala men ana ulttyq or­ta­lyǵynda gematologııalyq bóli­m­niń ashylýyna oraı, ortalyqta kóp jaǵdaıda ońtústik aımaqtan keletin balalar emdelmek. – Táýelsizdigimizdiń jıyrma jyldyǵynda 150 orny bar qo­sym­sha jańa ǵımarattyń ashy­lýy – «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý aıasynda jasalǵan ıgi is-sharanyń biri, – dedi bizge orta­lyq dırektory, medısına ǵy­lym­darynyń doktory, profes­sor Sáýle Múkisheva. – Buǵan deıin aq qan aýrýyna shaldyqqan ba­la­larǵa súıek maıyn aýystyrý ope­rasııalary tek shetelde jasa­lyp keldi. Bul naýqas úshin qym­batqa túsetin. Máselen, mundaı otany Germanııada jasatsańyz, 300 myń eýroǵa tarta qarajatty qajet etedi. Al bizde transplantasııa 100 myń dollar kóleminde. Bylaı qarasańyz, olarmen protokol boıynsha emimiz de, pre­pa­rattarymyz da birdeı. Bar aıyr­mashylyq – olarda sol aý­qymdy qarjynyń 80 paıyzy dá­rigerler men basqa qyzmet kór­setetin adamdarǵa jumsalsa, biz tek hımııalyq preparattarǵa ketetin qarajatty eseptep otyrmyz. Sondaı-aq, ol ǵylymı or­ta­lyq tolyǵymen respýblıkalyq bıýdjetten qarjylandy­ryla­ty­nyn, munda bilimi men biligi myqty kadrlar jasaqtalyp, shetelde tájirıbeden ótip kelgenin málim etti. «Qazir elimizde 5 myń bala júrek aýrýymen aýyrsa, onyń úsh myńy operasııa jasaý­dy qajet etedi. Amandyq bolsa, bir jyldan keıin basqa organ­dar­dy aýystyrý, ıaǵnı baýyrdy transplantasııa jasaýdy qolǵa almaqpyz. О́ıtkeni, bul da búgin­de kúrdeli mindettiń biri. Biz endi soǵan talaptanyp, maman­da­ry­myzdy daıyndaý ústindemiz. Ol da ortalyqtyń eń basym baǵyt­tarynyń birinen sanalady», deıdi ortalyq basshysy. Jalpy jańa medısınalyq me­keme qurylysyna 8 mlrd. teń­gedeı qarjy jumsalsa, ony zamanaýı qural-jabdyqtarmen qam­tamasyz etýge 1 mlrd. 800 mln. tenge qarjy bólingen eken. Gúlzeınep SÁDIRQYZY.