Qumkól munaıy Kerekýge jetti

Osydan úsh jyl buryn  «QazMunaıGaz» AQ quramyna engen  «Pavlodar munaı-hımııa zaýyty» AQ endi óz jerimizdiń  munaıyn  óńdeıtin bolady. El Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qarsańyndaǵy mundaı jaǵymdy jańalyqty buqaralyq aqparat quraldary ókilderimen kezdesý ótkizgen  «Munaı-hımııa zaýyty» AQ bas dırektorynyń orynbasary Evgenıı Dvýrekov málimdedi. El Úkimetiniń tapsyrmasyna sáıkes zaýyttyń óndiris tehnologııasyn birtindep qazaq jeriniń munaıyn óńdeý úshin beıimdeýge kóshe bastaǵany da sondyqtan.

Pavlodar oblysynda, kenge baı Kerekýde de «óz jerimizdiń munaıyn qashan óńdep, paıdaǵa jaratamyz degen» arman-maq­satqa birtaban jaqyndap qal­ǵan­daımyz. Zaýyttyń sońǵy kezderi qazaqstandyq munaıdy óńdeýdi qolǵa ala bastaǵany  da belgili. Biraq, onyń úlesi 30 paıyzdy ǵana qurady. Al bıylǵy jyl sońyna qaraı bul kórsetkishti 70 paıyz­ǵa deıin ulǵaıtýdyń bir syry syrttan tasymaldanatyn mu­naı­­dyń jetispeýshiliginde jat­qan sııaqty. Reseılikterden kvotamen alynǵan jyldyq shıkizat qory taýsylǵany sebepti amal­syzdyq sharasy da bolar. Ekinshiden, bul májbúrlik otandyq munaıdy óńdeýge  múmkindik te berip otyr. Bul kúnderi zaýyt Qumkól men Aqtóbeden qubyr arqyly jetkizilgen qazaq mu­naıyn óńdep kórýdi synaq retinde qolǵa aldy. Buǵan deıin «Pavlodar zaýytynda qazaq je­riniń munaıyn óńdeý qıyn» degen pikir qalyptasty. Keńestik kezde Pavlodar zaýyty Batys Sibirdiń munaıyn óńdeýge ǵana quryldy. Al, endi óndiristik-tehnıkalyq jaǵdaılar sátimen iske asyp, jeltoqsan aıynda «Pavlodar munaı-hı­mııa» AQ-ta  óńdeletin munaı­dyń 70 paıyzy óz jerimizdiki, ıaǵnı qa­zaqstandyq shıkizatty quraıtyn bolady. Bul kúnderi osy maqsat­ty qolǵa alǵan zaýyt mamandary zaýytta otandyq mu­naıdy óń­deýdiń tehnologııa­lyq kórsetkish­terin synaqtan ótkizip alýǵa daıyndyq júrgizýde. Synaq ba­rysynda, qazir Qumkól men Aq­tóbeniń munaıy qosyp óńdelýde. Árıne, zaýyt tolyqtaı óz jeriniń munaıyn óńdeýge daıyn emes. О́ıtkeni, Keńes ókimeti kezinen jabdyqtalǵan kásiporyn­nyń dál qazirgi munaı óńdeý tehnologııasy buǵan múmkindik bermeıdi. О́z jerimizdiń munaıyn óńdeý  Sibir munaıynan qymbat bolmaıtyny túsinikti de. Biraq, Qumkóldiń munaıy +18 gradýs jylylyqta-aq qata bastaıtyn kórinedi, al Reseıdiń munaıy  20 gradýs sýyqqa da tótep beredi eken. Zaýyt mamandary jerimiz­diń  munaıynyń quramy taza, Batys Sibir munaıymen salys­tyr­ǵanda kúkirt 4 ese az. Biraq parafın 5 ese kóp, sondyqtan keıbir  tehnıkalyq máseleler bo­lýy múmkin dep otyr. Sonymen qatar, zaýyt  tek qana qazaq jeri­niń munaıyn óńdeýge kóshse, su­ra­nysy joǵary bıtým men avıa­sııalyq janar-jaǵarmaı óndirý jumysy toqtap qalýy múmkin. Degenmen de, budan reseılik árip­tester shyǵyn kórmeıtin sııaqty. Sebebi,  Batys Sibir jerinen  jylynan 480 mıllıon tonna munaı alynatynyn esepteıtin bolsaq,  onyń 8 mıllıon tonnasy ǵana Pavlodar munaı-hımııa zaýy­tynda óńdeledi. Evgenıı Dvýre­kov­tiń aıtýy boıynsha, pavlo­darlyq  kásiporynnyń tehnolo­gııasy túgelimen negizinen Reseı munaıyn óńdeýge arnalǵan. Al endi qazaq jeriniń munaıynyń quramynda parafın kóp. Budan bıtým jasaý da  qıyn.  Otandyq munaı benzın baǵasyna da áser etpeıdi. Josparǵa sáıkes, «Eýro-4» standarty boıynsha jumys jasaýǵa kásiporyn 2016 jyly kóshedi. Alaıda, Reseı, Qazaq­stan, Belarýs arasyndaǵy kelisilgen tehnıkalyq mólsherleme­lerge  sáıkes kásiporyn «Eýro-3» standartynyń ózine eki jyldan keıin aýysa alady. Osyǵan baı­lanysty aldaǵy jyly zaýytty modernızasııalaý baǵdarlamasy­nyń sheńberinde birqatar mańyz­dy qondyrǵylar ornatý jospar­lanyp otyr. Evgenıı Dvýrekov­tiń aıtýynsha,. Qumkól munaıyn tómen temperatýrada tasymaldaý qıyn. Sol sebepti, qazirgi kezde zaýytqa Qumkóldiń munaıy aqtó­belik munaımen qosylyp jetkizilýde. Zaýyttyń tehnıkalyq júıe­lerin jaqsartýǵa 6 mlrd. teńge baǵyttalypty. О́tken jyly zaýyt­ta benzın quramyndaǵy ok­tandy kóteretin N-metılanılın qospa qurylǵysy iske qosyldy. Benzın sapasyn jaqsartý úshin jylyna 9 myń tonna N-metıla­nı­lın qospasy qajet etiledi. Joǵary sapaly otyndy paıdala­nýǵa kóshý isi tómen oktandy benzın óndirisin azaıtýda. 2008 jy­ly AI-80 markaly benzın  úlesi ón­diristiń 33 paıyzyn alsa, 2010 jyly 23 paıyzǵa deıin azaıǵan. Bıyl kórsetkishti taǵy úsh paıyz­ǵa tómendetý josparlanýda. Jalpy, bıyl  zaýytta 4,6 mıllıon tonna munaı óńdeý josparlanǵan. Farıda BYQAI. PAVLODAR.