Tamyz aıynyń 30-31 juldyzynda Astanadaǵy «Qazanat» atshabarynda ekinshi halyqaralyq «Altyn jebe» týrnıri ótedi. Aldyn ala málim bolǵandaı bul jolǵy sadaqshylar saıysyna Ońtústik Afrıka Respýblıkasy, Germanııa, Ońtústik Koreıa, Túrkııa, Bolgarııa, Mońǵolııa, Reseı, Qyrǵyzstan, Rýmynııa jáne Vengrııa mergenderi qatysady dep kútilýde. Týrnırdiń júlde qory – 4 mıllıon teńge. Bas demeýshi – «Samuryq-Qazyna» ál-aýqat qory. Uıymdastyrýshylar - Mádenıet jáne sport mınıstrligi men Ulttyq sport qaýymdastyǵy. Osy oraıda, biz Ulttyq sport qaýymdastyǵynyń atqarýshy dırektory Rahat Jaqsybaıulymen suhbattasyp, dúbirli doda jaıly aıtyp berýin ótingen edik.
– Rahat myrza, ótken jyly halyqaralyq kórme EKSPO aıasynda alǵash ret álem mergenderiniń basyn qosqan «Altyn jebe» týrnıri uıymdastyrylǵan bolatyn. Endi mine ekinshi márte ótkeli otyrǵan saıystyń burynǵydan ereksheligi qandaı?
– О́tken jylǵy mergendik saıys úsh bólikten turdy. Alǵashqysy «Shapshań atý», ekinshisi «Qalqan atý», úshinshisi «Jamby atý» dep ataldy. Al bıylǵy týrnır de úsh kezeńnen turady. Biraq basqasha. Iаǵnı, halyqaralyq standarttar negizinde qabyldanyp otyr. Sol sebepti jarys erejesine birshama ózgeris engizildi. – Qandaı ózgerister kirgenin naqty aıtyp bere alasyz ba?
– Árıne, sońǵy jyldary taraǵan at ústinen sadaq atý jarystary halyqaralyq talapqa saı dúnıe júzine keń «Azııa stıli» jáne «Túrik stıli» negizinde ótkizilip kelgendikten, biz osy qalyptasqan erejeden attap óte almadyq. Nátıjesinde joǵarydaǵy stılder boıynsha saıys ótkizý erejesin qabyldadyq. Naqty ózgeris osy. Qabyldanǵan qujattyq sheshimge saı týrnırdiń alǵashy eki kezeńi «Azııa stıli» jáne «Túrik stıli» boıynsha júrgizilse, úshinshi kezeńde mergender «Qazaq stıli» boıynsha saıysady.
– Oqyrmandarǵa túsinikti bolýy úshin osy úsh stıldik erekshelikke arnaıy toqtalyp ótseńiz?
– Aıtalyq «Azııa stıli» men «Túrik stıli» árqaısysy tórt nysanadan turady. Mergenderge eki múmkindik beriledi. Ár múmkindikti oryndap shyǵý merzimi – 16 sekýnd. Iаǵnı, sadaqshy 16 sekýnd ishinde nysanalar ornalasqan 150 metr qashyqtyqty shaýyp ótip, jebe jumsaýy kerek. Eger mergen jarysty 16 sekýndtan buryn támamdasa, únemdelgen ár sekýnd úshin 1 upaı qosylady, eger 16 sekýndtan asatyn bolsa árbir sekýnd úshin 1 upaıdan kemitiledi.
«Azııa stıliniń» basty ereksheligi nysanalardyń dıametri – 84 santımetr, olar jerden 20 santımetr bıiktikte ornalasady, ara qashyqtyǵy 35 metr shamasynda. Nysanalar men mergen shaýyp ótetin túzý syzyqtyń qashyqtyǵy – 7 metr. Jebe nysana ortasyndaǵy aq tústi sharshyǵa tıse 5 upaı, qyzyl tústi sharshyǵa tıse 4 upaı, sary tústi sharshyǵa tıse 3 upaı, jasyl túske tıse 2 upaı, qara túske 1 upaı beriledi.
Al «Túrik stılindegi» erekshelik: nysananyń bıiktigi – 1,5 metr, dıametri – 60 santımetr. Sóre men alǵashqy nysana arasy 25 metr. Birinshi nysana men mergen shaýyp ótetin túzý syzyqtyń qashyqtyǵy – 5 metr. Birinshi nysana sórege qaraı 45 gradýsqa burylyp turady. Mergen ony aldyna qarap atady da, 10 metrden keıingi ekinshi nysanany artyna burylyp atady. Odan soń 50 metr jerdegi úshinshi nysanany aldyna qarap, tórtinshi nysanany taǵy da artqa burylyp atady.
Jebe nysana ortasyndaǵy kishi sheńberge tıse 6 upaı, ekinshi sheńberge tıse 4 upaı, syrtqy úlken sheńberge tıse 2 upaı beriledi. Sadaqshy saıysty 16 sekýndta oryndap shyǵýy tıis. 16 sekýndtan buryn támamdasa, únemdelgen ár sekýnd úshin 1 upaı qosylady, eger 16 sekýndtan asatyn bolsa ár sekýnd úshin 1 upaıdan kemitiledi.
– Túsinikti. Úshinshi kezeń ıaǵnı «Qazaq stıliniń» ereksheligi qandaı?
– Bul ózimizdiń ejelden kele jatqan «Jamby atý» óneri, Iаǵnı munyń basty ereksheligi – nysana qozǵalysta bolýy. Bul saıysta jambynyń sany úsheý. Olar bıiktigi 2,5 metrlik baǵanalarǵa ornatylady. Birinshi turǵan qola jamby 6 metr qashyqtyqta, kúmis jamby 8 metr qashyqtyqta, altyn jamby 10 metr qashyqtyqta ornalasady. Mergen jebesin qola jambyǵa qadasa 5 upaı, kúmis jambyǵa tıgizse 10 upaı, altyn jambyǵa darytsa 15 upaı beriledi. Sadaqshylarǵa 3 múmkindik jáne ár múmkindikti oryndap shyǵýǵa 16 sekýnd ýaqyt beriledi.
– Atalmysh týrnırge elimiz atynan qatysatyn mergenderdi tanystyra ketseńiz?
– Bul týrnırge elimiz atynan qatysý úshin bıylǵy «Altyn jebe» básekesinde top jarǵan nemese buǵan deıingi jarystarda mergendigimen kózge túsken sportshylar tańdap alyndy. Mysaly, jamby atýdan 2018 jylǵy elimiz chempıony qaraǵandylyq Talǵat Omarbaev, sonymen qatar ótken jylǵy «Altyn jebe» týrnıriniń júldegerleri Aıtbek Sarybaı men Eralhan Aıkóz, tarazdyq tanymal mergender Eldos Badashev pen Abzal Týlybekov el namysyn qorǵaıdy. Bulardan basqa jýyqta Qyrǵyzstanda ótken sadaqshylardyń dúnıejúzilik chempıonatynda jeńis tuǵyrynan kóringen mergen qyzdarymyz Álııa Kamalova men Ramısha Dıdarova bar.
Áńgimelesken
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»