Úkimet otyrysynda úsh másele qaraldy

Basty baılyq – densaýlyq

«Qoǵam kóterip otyrǵan densaýlyq saqtaý salasynyń ózekti máseleleri 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasyn tolyqtyrý úshin usynylǵan ózgertý jobasynda kórinis tapty», dedi mınıstr. Onyń aıtýyn­sha, mınıstrlik resmı ótinimder men BAQ bet­terindegi, áleýmettik jelilerde kóterilgen bar máselelerdi eskerip, taldaý jasaǵan.

Sonymen  E.Birtanovtyń baıandamasyn­da densaýlyq saqtaý júıesiniń negizgi má­seleleri alty topqa bólinip kórsetildi: qyzmet kórsetý sapasy; bilikti mamandardyń jetispeýi; dári-dármekpen qamtamasyz etý; medısınalyq jabdyqtardy jańartý; sondaı-aq halyq arasynda mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý týraly aqparat taratý; densaýlyq saqtaý júıesiniń ashyqtyǵy; azamattardyń densaýlyǵynyń tómen deńgeıi.

Densaýlyq saqtaý mınıstrligi alǵashqy kórsetiletin medısınalyq kómektiń sapasyn arttyrý úshin Memlekettik baǵdarlama aıasynda birqatar mańyzdy sharalardy qabyldamaq. Máselen, kelesi jyldyń aıaǵyna deıin mınıstrlik jalpy tájirıbe dárigerlerine túsetin júktemeni azaıtý, memleket-jekemenshik áriptestigi arqyly alǵashqy medısınalyq kómektiń shaǵyn nysandaryn damytý kózdelip otyr.

«2019 jyldyń sońyna deıin jergilikti atqarýshy organdar bir dárigerge túsetin júktemeni 1,700 adamǵa deıin azaıtýy kerek», dedi E. Birtanov. Budan ózge, E.Birtanov qaǵazsyz qujat aınalymyna tolyq kóshý arqyly barlyq emhanalardyń qyzmetin sıfrlandyrýdy jalǵastyrý, sonyń nátıjesinde medısına qyzmetkerine túsetin shamadan tys júk­temeni tómendetý qajet ekenin atap ótti.

Medısınalyq kómektiń sapasyn jaq­sar­týdyń taǵy bir aspektisi qaýipsiz bosan­dyrýǵa jáne ana ólimin azaıtýǵa baǵyttalǵan. Memlekettik baǵdarlamada dárigerlerdiń biliktiligin odan ári arttyrý, medısınalyq uıymdardy akýsher-gınekologtermen jáne anestezıolog-reanımatologtermen jasaqtaýdy 95%-ke deıin jetkizý kózdelgen.

Medısınalyq kómektiń sapasyn arttyrý jónindegi sharalar sheńberinde densaýlyq saqtaý ınfraqurylymyn jetildirý boıynsha jumystar júrgizilmek. Máselen, bıyl 31 mlrd teńge somasynda 35 nysannyń qurylysy júrgizilse, 2019 jyly somasy 55,6 mlrd teńge bola­tyn 33 nysanda qurylys-montajdaý ju­my­sy josparlanǵan. Munda 60%-ten as­tamy jekemenshik ınvestısııalar arqyly qarjylandyrylmaq. Kadrlyq qamtamasyz etýdi jaqsartý jáne medısına qyzmetkerleriniń biliktilik deńgeıin arttyrý maqsatynda 2019 jyldan bastap, medısınalyq JOO-larǵa jáne kolledj­derge irikteý úshin qosymsha emtıhan engiziledi. JOO-lar men kolledjderdiń túlekterin mindetti táýelsiz baǵalaý zańdy túrde bekitiledi. О́zekti problemalardyń biri azamattar­dyń dári-dármekpen qamtamasyz etilýge quqyqtaryn saqtaý. Osyǵan oraı mem­lekettik baǵdarlamada barlyq tegin dári-dármek berýdi der­bestendirilgen esepke alý kózdelgen. 

Sıfrlandyrý aıasynda 2019 jylǵy 1 qańtardan bastap saladaǵy medısınalyq qujattamany qaǵazsyz júrgizý, jergilikti elektrondy densaýlyq pasporttaryn ulttyq densaýlyq pasporttarymen úı­lestirý jumystary júrip jatyr. Den­saýlyq saqtaý mınıstrliginiń derekterine sáıkes, búgingi kúni 10 mln adamnyń elektrondy densaýlyq pasporty bar.

Otyrysta 36 kórsetkishten turatyn atalǵan baǵdarlamany tolyqtaı oryndaı almaı otyrǵan ákimderdiń jeke esepteri tyńdaldy. Mańǵystaý oblysynyń ákimi E.Toǵjanovtyń, Aqmola oblysynyń áki­mi M.Myrzalınniń, Qyzylorda obly­synyń ákimi Q.Kósherbaevtyń, Almaty qa­la­synyń ákimi B.Baıbektiń, Atyraý obly­synyń ákimi N.Noǵaevtyń, Soltústik Qa­zaq­stan oblysynyń ákimi Q.Aqsaqalovtyń, Qostanaı oblysynyń ákimi A.Muham­betovtiń, Shyǵys Qazaqstan oblysy áki­miniń orynbasary E.Aımuqashevtyń óńir­lerde atqarylyp jatqan jumystar týraly esepteri tyńdaldy. Baıandalǵan aqpa­rat­tarǵa sáıkes, kóptegen kórsetkishter boıynsha (sábıler óliminiń qantamyr júıeleri, obyr men týberkýlez aýrýlary­nan ólimniń azaıýy) densaýlyq saqtaý sapasynyń artýy baıqalyp otyr. Degenmen, birqatar oblys ákimderiniń baǵdarlamanyń bekitilgen kór­setkishterin ýaqytyly oryndaýǵa qol jetkize almaýy nazar aýdartady. Osy­ǵan oraı Premer-Mınıstr Baqytjan Sa­ǵyn­taev densaýlyq saqtaýdyń ózekti máse­leleri boıynsha birqatar naqty tapsyrmalar berdi.

Densaýlyq saqtaý mınıstrligine ákim­­derdiń usynystaryn qarastyryp, mem­le­kettik baǵdarlama aıasyndaǵy jumys­tardy odan ári belsendirý úshin qosymsha tetikterdi pysyqtaý tapsyryldy. Sonymen qatar mınıstrlikke dári-dármektermen, medısınalyq buıymdarmen, kadrlarmen qamtamasyz etý máseleleri boıynsha jumystardy júıeleý, densaýlyq saqtaý nysandarynyń materıaldyq-tehnıkalyq jaı-kúıi men zamanaýı medısınalyq jabdyqtarmen jaraqtaý máselelerin sheshý tapsyryldy. Densaýlyq saqtaý, Bilim jáne ǵylym mınıstrlikterine oblys ákimdikterimen birlesip emhanalar men aýrý­hanalardy, ásirese shaǵyn mamandanǵan dárigerlik kadrlarmen jınaqtaý men oqytý, olardyń biliktiligin arttyrý, áleýmettik qoldaýmen qamtý bo­ıynsha is-sharalar qabyldaý mindetteldi.

Baǵa baqylaýda bolýy tıis

Sondaı-aq Úkimettiń osy otyrysynda áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary baǵasyn ósirmeý sharalary qaraldy. Otyrysta bul jaıynda Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqyshev pen Ulttyq ekonomıka birinshi vıse-mınıstri Rýslan Dálenov, Aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri A.Evnıev aıtyp berdi.

Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń derekteri boıynsha, bıylǵy jyldyń basynan beri ınflıasııa deńgeıi 5-7% aralyǵynda saqtalyp otyr. Qyrkúıek aıyndaǵy ınflıasııa ósimi 0,4%-ti qurasa, jyl basynan beri 3,3% boldy.  Jyldyq ınflıasııa 6,1%-tik kórsetkishti kórsetti.

«Birqatar óńirlerde baǵa ortasha respýblıkalyq deńgeıden asyp túsken. Bul jaǵdaı Mańǵystaý, Atyraý, Pavlodar oblystary men Astana, Shymkent, Almaty qalalarynda baıqalady», dedi R.Dálenov. Onyń aıtýynsha, búginde áleýmettik mańy­zy bar azyq-túlik ónimderiniń tizimine 19 azyq-túlik ónimi – un, nan, makaron, qara­qumyq, kúrish, kartop, sábiz, pııaz, qyryq­qabat, qant, kúnbaǵys maıy men sary maı, sıyr jáne taýyq eti, sút, aıran, jumyrtqa, tuz, súzbe kiredi. Bıylǵy jyldyń 9 aıynda osy taýarlardyń baǵasy 0,7%-ke ósken.

О́z kezeginde Ulttyq bank tóraǵasy D.Aqyshev osy jyldyń 9 aıynda ınflıasııa belgilengen dáliz deńgeıinde saqtalǵanyn atap ótti. «Qyrkúıekte jyldyq ınflıasııa 6,1%-ti qurady. Bıyl Ulttyq bank tarapynan qosymsha sharalardy qabyldamaı-aq ınflıasııa 5%-ten 7%-ke deıingi maqsatty dálizde saqtalady dep boljap otyrmyz», dedi ol.

О́ńirlik turaqtandyrý qorlarynyń qyzmeti men naryqty otandyq azyq-túlik ónimderimen qamtamasyz etý týraly Aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri Arman Evnıev baıandady. «Jalpy alǵanda, jyldyń basynan beri respýblıka boıynsha barlyq áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary baǵalarynyń azdap óskeni baıqaldy. Sonymen birge keıbir taýarlar túrleri boıynsha baǵalardyń tómendeýi baıqaldy. Olar qaraqumyq jarmasy – 27,2%, kartop – 22,3% jáne pııaz –16%-ke tómendegen», dedi A.Evnıev.

Otyrys barysynda óńirlerdegi qazirgi jaǵdaı men baǵalardyń ósýine jol bermeý boıynsha qabyldanyp jatqan sharalar týraly oblys ákimderi baıandady. Máseleni qorytyndylaǵan Úkimet basshysy B.Saǵyntaev halyq úshin áleýmettik máni bar azyq-túlik ónimderi baǵasynyń ósýi asa qıyn tıetinin aıtty.

«Jergilikti atqarýshy organdar baǵa naryǵyn retteý maqsatynda óńirlik turaqtandyrý qorlarynyń múmkindikterin tıimdi paıdalanýy, ıaǵnı satyp alýlardy ýaqtyly júrgizip, taýarlardy jańartyp otyrýy kerek. Atalǵan jumystardyń barlyǵy ákimdikterdiń turaqty baqylaýynda bolýy tıis. Monıtorıngti kúsheıtip, qajet bolǵan jaǵdaıda barlyq resýrstardy jyldam iske qosýdy tapsyramyn», dedi B.Saǵyntaev.

Qaldyq dep qyryn qaramaıyq

Otyrysta qaralǵan úshinshi másele – Turmystyq qatty qaldyqtardy (TQQ) qaıta óńdeý jáne kádege jaratý jóninde Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaevtyń baıandamasy tyńdaldy. Ol bul máselege oraı mınıstrliktiń ákimdiktermen birlesip, shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerin keńinen tartý arqyly turmystyq qatty qaldyqtardy zamanaýı kádege jaratý jáne qaıta óńdeý boıynsha sharalar kesheniniń jobasy ázirlengenin aıtyp ótti.

«Jyl saıyn elimizde 5-6 mln tonna turmystyq qatty qaldyq túziledi. 2018 jyldyń 8 aıynda – shamamen 3,2 mln tonna boldy, onyń 330 myń tonnasy nemese 10,5 prosenti qaıta óńdeldi jáne kádege jaratyldy. Bul kórsetkish 2017 jyly 9 prosentti, al 2016 jyly 2,6 prosentti qurady», degen mınıstr qaldyqtardy qaıta óńdeý boıynsha joǵary kórsetkish Almaty (24,1%) oblysynda baıqalǵandyǵyn, al Pavlodar (0,1%), Mańǵystaý (1,7%), Aqmola, Shyǵys Qazaqstan, Qostanaı, Qyzylorda, Batys Qazaqstan (shamamen 3-4%) oblystarynda istiń ilgeri basýy nashar ekendigin atap kórsetti.

Úkimet basshysy bul másele jóninde de tıisti organdarǵa naqty tapsyrmalar berdi.

Suńǵat ÁLIPBAI,

«Egemen Qazaqstan»